Początki polskiej pieśni kościelnej i jej tematyka

Stanisław Garnczarski

Abstrakt


Polska pieśń kościelna, jednogłosowa i przeznczona dla ludu, stanowi ważny element wielkiego dziedzictwa kultury religijnej Kościoła w Polsce. Jej pojawienie się było w badaniach naukowców wyjaśniane przez wiele teorii. Powszechnie przyjmuje się, że powstała najprawdopodobniej w XIII wieku. Pierwsza badana teoria wywodzi ją z tzw. kierleszu, fonetycznie przekształconej krótkiej formuły Kyrie eleison, śpiewanej przy różnych okazjach. Jednakże, poza kilkoma przypadkami, nie słyszy się w Polsce nic o „kierleszu”. Preferowanym przez Feichta, przeciwnika teorii kierleszowej, źródłem polskiej pieśni jest wprowadzenie odmawiania w języku polskim pacierza w każdą niedzielę i święto, zaraz po odczytaniu Ewangelii. Jednakże można uznać te praktyki jako wstępny etap torujący drogę dla polskiej pieśni. Dominującą teorią jest ta, mówiąca, że źródłem pieśni w Polsce jest łacińska hymnodia, tłumaczona mniej lub bardziej wiernie na język polski. Powstanie polskiej pieśni religijnej wynikało przede wszystkim z zapotrzebowania wiernych na nie w obrzędach religijnych, zarówno pozaliturgicznych, jak i w samej liturgii. Pierwsze pieśni w języku polskim reprezentowały pieśni wielkanocne, pasyjne oraz maryjne.


Słowa kluczowe


pieśń polska; liturgia; hymnodia łacińska; kierlesz

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Brückner A., Literatura religijna w Polsce średniowiecznej, t. 1, Kazania i pieśni, Warszawa 1902.

Brückner A., Średniowieczna pieśń religijna polska, Kraków 1923.

Feicht H., Studia nad muzyką polskiego średniowiecza, red. Z. Lissa i in., Kraków 1975.

Fijałek J., Bogurodzica, „Pamiętnik Literacki” 2 (1903), s. 1–27, 163-191, 353–378.

Garnczarski S., Polska pieśń adwentowa w drukach od XVII do XX wieku, cz. 1, Tarnów 2014.

Gromnicki T., Synody prowincyonalne, Kraków 1885.

Grudziński K., Najstarsze zabytki rękopismienne języka polskiego w zbiorach bernardyńskich (do poł. XVI w.), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 4 (1962), s. 357–362.

Hinz E., Zarys historii muzyki kościelnej, Pelplin 2000.

Kantak K., Bernardyni polscy, t. 1, Lwów 1933.

Lewański J., Dramat i dramatyzacje liturgiczne w średniowieczu polskim, [w:] Musica Medii Aevi, red. J. Morawski, t. 1, Kraków 1965, s. 96–174.

Maciejowski W. A., Kronika Boguchwała i Godysława Paska, [w:] Monumenta Poloniae historica, wyd. A. Bielowski, t. 2, Lwów 1872, s. 454–598.

Pawlak I., Muzyka liturgiczna po Soborze Watykańskim II w świetle dokumentów Kościoła, Lublin 2001.

Skop G. M., Powstanie i rozwój polskich pieśni religijnych do poł. XVI w. Studium muzykologiczne, 1972 (praca magisterska w Archiwum KUL).

Wisłocki W., Katalog rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej, Kraków 1881.




Copyright (c) 2016 Stanisław Garnczarski