Cheders in the system of traditional Jewish education in Galicia, 1772-1918
DOI:
https://doi.org/10.15633/pch.16115Słowa kluczowe:
Galicia, Jews, cheders, religious schools, elementary educationAbstrakt
This article examines Jewish education in Galicia through the lens of the most numerous and widespread elementary religious schools: cheders. These schools operated in the region throughout the period of the partitions of Poland. Their functioning in Galicia was restricted by the Austrian state authorities, which sought to eliminate them. Nevertheless, the long-standing popularity of cheders, rooted in a tradition several centuries old, meant that the Jewish population was reluctant to enrol children in state public schools. As a result, a very large number of Jewish children received their education in cheders. These schools were attended mainly by boys and were established in towns inhabited by Jews. In some towns, several, and sometimes even several dozen cheders operated simultaneously. Their strongest supporters were the Hasidim.
Bibliografia
Adamczyk, Mieczysław Jerzy. 1998. Edukacja a przeobrażenia społeczności żydowskich w monarchii habsburskiej, 1774–1914. Acta Universitatis Wratislaviensis 2034. Prace Pedagogiczne 124. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Bałaban, Majer. [1916]. Dzieje Żydów w Galicyi i w Rzeczypospolitej Krakowskiej, 1772–1868. Lwów: Nakładem Księgarni Polskiej B. Połonieckiego.
Bałaban, Majer. 1920. “Herz Homberg i szkoły józefińskie w Galicji (1787–1806): Studjum historyczne.” In Z historji Żydów w Polsce: szkice i studja, 190–236. Warszawa: Wydawnictwo B-cia Lewin-Epstein i S-ka.
Bujak, Franciszek. 1908. Galicya. Vol. 1, Kraj, ludność, społeczeństwo, rolnictwo. Wiedza i Życie, ser. 4, vol. 2. Lwów: Nakładem Księgarni H. Altenberga.
Cukras-Stelągowska, Joanna. 2009. “Od chederu do jesziwy w polskiej diasporze… — dwustopniowy system żydowskiego szkolnictwa religijnego i jego współczesne transformacje.” Paedagogia Christiana 23 (1): 121–135. https://doi.org/10.12775/PCh.2009.009.
Cukras-Stelągowska, Joanna. 2017. “Cheder i mełamed we wspomnieniach młodzieży żydowskiej okresu międzywojennego.” Paedagogia Christiana 40 (2): 187–209. https://doi.org/10.12775/PCh.2017.032.
Hoff, Jadwiga. 1992. Społeczność małego miasta galicyjskiego w dobie autonomii. Rzeszów: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
Hoff, Jadwiga. 1994. “Nauczyciele i belfrzy żydowscy w Łańcucie na początku XX wieku (w świetle arkuszy spisowych).” Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie. Seria Społeczno-Pedagogiczna i Historyczna: Historia, no. 4 (12): 79–88.
Landes, Nehemiasz. 1869. “Uwagi nad okólnikiem Wysokiej Rady Szkolnej Krajowej z dnia 23 stycznia b.r. do dyrekcji szkół ludowych głównych.” Szkoła 2 (33): 104–106.
Landes, Nehemiasz. 1875. “Szkoły żydowskie pokątne (chajdery) wobec ustawy szkolnej z dnia 30 marca 1873.” Szkoła 8 (16): 121–123.
Łapot, Mirosław. 2014. “Chedery lwowskie w okresie autonomii galicyjskiej (1867–1914).” Kwartalnik Historii Żydów, no. 3 (251): 496–513.
Łapot, Mirosław. 2016. Szkolnictwo żydowskie we Lwowie (1772–1939). Częstochowa: Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie.
Łapot, Mirosław. 2019. Religia mojżeszowa w szkolnictwie publicznym we Lwowie w okresie autonomii galicyjskiej (1867–1918). Częstochowa: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie.
Munk, Majer. 1869. “O pokątnych szkołach żydowskich zwanych chajderami.” Szkoła 2 (36): 258–260.
Okólnik. 1874. “Okólnik L. 9.491 do rad szkolnych okręgowych z 24 listopada 1874 r.” 1888. In Zbiór najważniejszych okólników i rozporządzeń zasadniczych C. K. Krajowej Rady Szkolnej, wydanych od jej ukonstytuowania się do podwładnych jej nadzorów szkolnych, w sprawach szkół ludowych, 96–97. Lwów: Nakładem C. K. Rady Szkolnej Krajowej.
Okólnik. 1883. “Okólnik L. 13.410 ex 1882 do rad szkolnych okręgowych z 24 stycznia 1883 r.” 1888. In Zbiór najważniejszych okólników i rozporządzeń zasadniczych C. K. Krajowej Rady Szkolnej, wydanych od jej ukonstytuowania się do podwładnych jej nadzorów szkolnych, w sprawach szkół ludowych, 214–215. Lwów: Nakładem C. K. Rady Szkolnej Krajowej.
Okólnik. 1885. “Okólnik L. 13.442 do rad szkolnych okręgowych z 5 listopada 1885 r.” 1888. In Zbiór najważniejszych okólników i rozporządzeń zasadniczych C. K. Krajowej Rady Szkolnej, wydanych od jej ukonstytuowania się do podwładnych jej nadzorów szkolnych, w sprawach szkół ludowych, 268–269. Lwów: Nakładem C. K. Rady Szkolnej Krajowej.
Opas, Tomasz. 1994. “Z badań nad mniejszościami narodowymi w miastach Galicji w latach 1772–1848.” Prace Historyczno-Archiwalne 2: 67–76.
Pelczar, Roman. 1998. Szkolnictwo w miastach zachodnich ziem województwa ruskiego (XVI–XVIII w.). Rzeszów: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
Półćwiartek, Józef. 1991. “Skupiska żydowskie w Galicji u schyłku XVIII wieku.” In Żydzi w Małopolsce: studia z dziejów osadnictwa i życia społecznego, edited by Feliks Kiryk, 149–157. Przemyśl: Południowo-Wschodni Instytut Naukowy w Przemyślu.
Rędziński, Kazimierz. 2000. Żydowskie szkolnictwo świeckie w Galicji w latach 1813–1918. Częstochowa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
Świeboda, Józef. 1994. “Edukacja Żydów w Galicji 1772–1918.” Prace Historyczno-Archiwalne 2: 77–119.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Roman Pelczar
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
