Problem osobliwości początkowej jako geneza poszukiwania kwantowych teorii powstania wszechświata

Marek Jakubiec


This paper puts forward the problem of singularity – one of the most important issues in contemporary cosmology. Firstly, the history of “singularity” concept and basis of Penrose’s and Hawking’s theorem of singularity are discussed. Secondly, the problem of singularity is presented as a genesis of search of quantum theories of the beginning of the Universe, in which the concept of singularity is not present. One sophisticated concept of Hartle and Hawking is presented, in particular the authors’ methodology is described. The paper shows many possible philosophical problems which are connected with quantum cosmology.

Słowa kluczowe

singularity; quantum cosmology; Hartle – Hawking model; philosophy of cosmology; Stephen Hawking; Georges Lemaître

Pełny tekst:



Einstein A., Zur Elektrodynamik bewegter Koerper, „Annalen der Physik“, 1905, 17, s. 891–921.

Ellis G., Hawking S., The large scale structure of space-time, Cambridge, Cambridge, 1973.

Friedman A., Über die Krümmung des Raumes, „Zeitschrift für Physik“, 1922, 10 (1), s. 377–386.

Grygiel W., Wspaniały projekt – Boga czy człowieka. Dokument dostępny na stronie: (30.06.2013).

Hawking S., Hartle J., The wave function of the universe, [w:] “Physical Review D”, 1983, s. 2960–2975.

Hawking S., Krótka historia czasu, tłum. S. Amsterdamski, Poznań 2000.

Hawking S., Mlodinow L., Wielki Projekt, tłum. J. Włodarczyk, Warszawa, 2011.

Hawking S., Penrose R., Natura czasu i przestrzeni, tłum. P. Amsterdamski, Poznań 1996.

Hawking S., Penrose R., The singularities of gravitional collapse and cosmology, [w:] “Proceedings Royal Society”, 1970, A 314, s. 529–548.

Heller M., Ewolucja kosmosu i kosmologii, Kraków 1985.

Heller M., Filozofia kosmologii, Kraków 2013.

Heller M., Kosmologia kwantowa, Warszawa 2001.

Heller M., Osobliwy Wszechświat, Warszawa 1991.

Lemaître G., The promaeval atom hypothesis and the problem of the clusters of galaxies [w:] La structure et l’evolution de l’univers. Rapports et discussions, Bruksela 1958, s. 1–25.

Penrose R., Droga do rzeczywistości, tłum. J. Przystawa, Warszawa 2006.

Rybka E., Astronomia ogólna, Warszawa 1983.

Szydłowski M., Program badawczy kosmologii kwantowej, s. 8. Dokument dostępny na stronie: (30.06.2013).

Tegmark M., The multiverse hierarchy, [w:] Universe or multiverse?, red. B. Carr, Cambridge 2007.

Copyright (c) 2013 Marek Jakubiec