Katolicka moralność małżeńsko-rodzinna w ocenie młodzieży szkolnej w latach 2017–2024
DOI:
https://doi.org/10.15633/ssc.13202Słowa kluczowe:
moralność, małżeństwo, rodzina, młodzież, sekularyzacjaAbstrakt
Artykuł analizuje przemiany postaw moralnych polskiej młodzieży wobec norm katolickiej etyki małżeńsko-rodzinnej w warunkach ponowoczesności i postępującej sekularyzacji. Autor wychodzi od założenia, że identyfikacje religijne i moralne nie muszą się wzajemnie warunkować, a rosnące rozbieżności między religijnością a moralnością można opisywać jako selektywność norm, relatywizm moralny oraz osłabienie autorytetu instytucjonalnych systemów etycznych. Rdzeń opracowania stanowi empiryczna interpretacja wyników ogólnopolskich badań socjologicznych z lat 2017, 2022 i 2024 oraz danych porównawczych z badań maturzystów w Puławach (2021). Przedmiotem analiz są oceny pięciu zachowań ocenianych w katolickiej doktrynie moralnej: współżycia seksualnego przed ślubem kościelnym, zdrady małżeńskiej, rozwodów, stosowania środków antykoncepcyjnych oraz przerywania ciąży. Dane wskazują na silną liberalizację w obszarach dotyczących seksualności i prokreacji (wzrost akceptacji współżycia przedmałżeńskiego, antykoncepcji i aborcji), przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiej dezaprobaty dla zdrady małżeńskiej. Opracowanie ma charakter diagnostyczny i porządkujący, dostarczając materiału do dyskusji nad kondycją moralności prorodzinnej w Polsce oraz nad relacją między religijnością a praktykami moralnymi młodzieży.
Bibliografia
Baniak, J. (2022). Religijność i moralność młodzieży polskiej w latach 1956–2018 na tle przemian cywilizacyjnych i społecznych. Studium socjologiczne. Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Boguszewski, R. (2015). Religia a życie codzienne, czyli m.in. o wyzwaniach dla Kościoła katolickiego w Polsce. Colloquium Wydziału Nauk Historycznych i Społecznych, (4), 37.
Bożewicz, M. (2024a). Stosunek Polaków do aborcji i pigułki „dzień po”. Komunikat z badań CBOS, (20), 1–6.
Bożewicz, M. (2024b). Elektoraty o prawie do przerywania ciąży. Komunikat z badań CBOS, (29), 1–7.
Budzyńska, E. (2021). Rodzina — pomiędzy tradycją, religią a ideologią. Szkic socjologiczny. W A. Górny, J. Kijonka, & Z. Zagała (red.), Pejzaże kultury, religii, regionu i rodziny. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Świątkiewiczowi (s. 528–547). Studio Noa & Ireneusz Olsza.
Domalewski, J. (2013). System wartości młodzieży gimnazjalnej. Raport z badań przeprowadzonych wśród uczniów klas III gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego. Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy.
Dubiś, M. (2013). Świat wartości i plany życiowe licealistów. Innovatio Press, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji.
Dyczewski, L. (2009). Wyobrażenia młodzieży o małżeństwie i rodzinie pomiędzy tradycją a nowoczesnością. Wydawnictwo KUL.
Giddens, A., & Sutton, P. W. (2014). Socjologia. Kluczowe pojęcia (O. Siara & P. Tomanek, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Grygiel, P., Humenny, G., & Grzesik, A. (2010). Etyka życia seksualnego w świadomości mieszkańców Podkarpacia. W J. Baniak (red.), W poszukiwaniu sensu. O religii, moralności i społeczeństwie (s. 264–291). Zakład Wydawniczy NOMOS.
Holt, J. (2021). Idee, które zmieniły świat. Od Einsteina i Gödla po Turinga i Dawkinsa (T. Lanczewski, tłum.). Copernicus Center Press.
Kaźmierska, K. (2018). Młodzież archidiecezji łódzkiej. Szkic do portretu. Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie.
Kawalec, I. (2022). Stosunek do aborcji. W M. Grabowska & M. Gwiazda (red.), Młodzież 2021. Diagnozy i Opinie (nr 49, s. 158–165). CBOS.
Kowalczyk, S. (2017). Elementy społecznej nauki Kościoła. Norbertinum.
Kozak, J. (2014). Dzieci postmoderny? Studium socjologiczne nad religijnością studentów. Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu.
Kwak, A. (2022). Rodzina z perspektywy zmian w ponowoczesności. W S. Janeczek & A. Starościc (red.), Filozofia społeczna (cz. 3: Realia społeczno-gospodarcze, s. 311–334). Wydawnictwo KUL.
Mariański, J. (1996). Kościół a religijność młodzieży. W I. Borowik & W. Zdaniewicz (red.), Od Kościoła ludu do Kościoła wyboru. Religia a przemiany społeczne w Polsce (s. 115–119). Zakład Wydawniczy NOMOS.
Mariański, J. (2011). Religijne i społeczne zaufanie do Kościoła katolickiego w Polsce. Analiza socjologiczna. W P. Prüfer & J. Mariański (red.), Zawirowania wokół zaufania. Wyobrażenia i rzeczywistość (s. 21–43). Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Mariański, J. (2018a). Religijność młodzieży polskiej w procesie przemian — analizy socjologiczne. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, (2), 44–47.
Mariański, J. (2018b). Kondycja religijna i moralna młodzieży szkół średnich w latach 1988–1998–2005–2017 (raport z ogólnopolskich badań socjologicznych). Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mariański, J. (2021). Wartości prorodzinne w świadomości młodzieży polskiej. Analiza socjologiczna. Sociológia a spoločnost’, (2), 13–29.
Mariański, J. (2022). Wartości moralne w świadomości maturzystów puławskich. Raport z badań socjologicznych zrealizowanych w latach 1994–2021. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie.
Mariański, J. (2023a). Katolicka moralność małżeńsko-rodzinna w ocenie młodzieży akademickiej, Polish Journal of Critical Realism, (1), s. 143–165.
Mariański, J. (2023b). Procesy indywidualizacyjne w rodzinie. Viae Educationis. Studies of Education and Didactics, (3), 40–54.
Mariański, J. (2023c). Religijność młodzieży polskiej w procesie przemian w XXI wieku (analizy socjologiczne). Akademia Nauk Społecznych i Medycznych w Lublinie. Akademia Nauk Stosowanych.
Mariański, J. (2024a). Rodzina — co się z nią dzieje? Opinie i poglądy polskiej młodzieży. Studium socjologiczne. Akademia Nauk Społecznych i Medycznych w Lublinie Akademia Nauk Stosowanych.
Mariański, J. (2024b). Religious identities in Polish society: A sociological study. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mariański, J. (2024c). Religious and moral condition of upper secondary school students throughout the years 1988–1998–2005–2017: Report on Polish nationwide sociological studies. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mariański, J., Słotwińska, H., Mąkosa, P., & Buk-Cegiełka, M. (2024). Młodzież wobec katolickiej moralności małżeńsko-rodzinnej. Analiza ilościowa w kontekście przemian religijności. Teologia i Moralność, (1), 140–143.
Prüfer, P. (2011). Religia ponowoczesności — między zaufaniem a nieufnością. Refleksje wokół książki Janusza Mariańskiego. W P. Prüfer & J. Mariański (red.), Zawirowania wokół zaufania. Wyobrażenia i rzeczywistość (s. 373–382). Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Rola, M. (2013). Świadomość moralna maturzystów lubelskich. W H. Mielicka-Pawłowska (red.), Religijne wymiary życia społecznego (s. 203–206). Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach.
Romanowicz, W. (2012). Religijność wyznawców prawosławia w Polsce. Raport z badań socjologicznych. Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II.
Ryk, A. (2004). Pokolenie zmiany. Studium porównawcze wartości i perspektyw życiowych młodzieży włoskiej i polskiej. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Slany, K. (2007). Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego. W A. Kojder (red.), Jedna Polska? Dawne i nowe zróżnicowania społeczne (s. 237–268). Wydawnictwo WAM, Komitet Socjologii PAN.
Słotwińska, H., Mariański, J., Mąkosa, P., Buk-Cegiełka, M., & Rybarski, R. (2024). Edukacja religijna młodzieży polskiej — stan obecny, szanse i wyzwania. Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium”.
Smyczek, L. (2002). Dynamika przemian wartości moralnych w świadomości młodzieży licealnej. Studium panelowe. Towarzystwo Naukowe KUL.
Stepulak, M. Z. (2019). Postawy studentów wobec wybranych zagadnień nauczania Kościoła katolickiego w Polsce. W J. Kaczmarek (red.), Między socjologią a filozofią i teologią. Księga jubileuszowa dla Profesora Józefa Baniaka z okazji siedemdziesięciolecia urodzin oraz czterdziestolecia pracy naukowo-badawczej (s. 220–221). Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Stefaňak, O. (2013). Úvod do katolíckej sociálnej náuki. VERBUM — vydavatel’stvo Katolíckej univerzity v Ružomberku.
Szauer, R. (2015). Syndrom 191 — fenomen rekolekcji halowych. Natura i specyfika rekolekcji halowych dla młodzieży szkół średnich w Koszalinie. Socjologiczna analiza zjawiska. Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych, (4), 221–242.
Szauer, R. (2025). W co wierzy Pomorze? Religijność jako kontinuum na Pomorzu Zachodnim i Pomorzu Gdańskim. Studium socjologiczne.
Szyndler, K. (2023). Znajomość i akceptacja wartości religijnych i moralnych. Studium katechetyczno-socjologiczne w świetle badań maturzystów archidiecezji przemyskiej. https://hdl.handle.net/20.500.12153/5733
Tułowiecki, D. (2012). Bez Boga, Kościoła i zasad? Studium socjologiczne nad religijnością młodzieży. Wydawnictwo PETRUS.
Urbanik, W., Hajdukiewicz, M., & Źwierełło, A. (Red.). (2022). Młodzież 4.0. Raport z badań pilotażowych projektu badawczo-rozwojowego. Akademia Nauk Stosowanych TWP w Szczecinie.
Yinger, M. J. (1998). Religia, kultura, społeczeństwo (B. Kruppik, tłum.). W W. Piwowarski (red.), Socjologia religii. Antologia tekstów (s. 297–315). Zakład Wydawniczy NOMOS.
Zaręba, S. H. (2005). Empiryczny obraz moralnych opinii młodzieży Warszawy. W W. Zdaniewicz & S. H. Zaręba (red.), Młodzież Warszawy — pokolenie pontyfikatu Jana Pawła II (s. 113–119). Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej.
Zaręba, S. H. (2012). Religijność młodzieży w środowisku zurbanizowanym. Socjologiczne studium teoretyczno-empiryczne. Pobitno Oficyna.
Zaręba, S. H., Klimski, W., & Sroczyńska, M. (2020). Wolność wybory czy przymus zwyczaju? (vol. 2: Młodzież akademicka w dobie pandemii o religii, duchowości i moralności). Wydawnictwo Rys.
Zemło, M. (2017). Moralność małżeńsko-rodzinna w opinii uczniów szkół ponadpodstawowych. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, (1), 9–31.
Zemło, M. (2023). Opinie uczniów szkół białostockich na temat wybranych norm społecznych. W J. Mantur (red.), Styl życia młodzieży Białegostoku (s. 37–47). Centrum Kształcenia Ustawicznego w Białymstoku.
Zemło, M. (2024). Socjologiczny portret młodzieży szkolnej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Janusz Mariański
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
