Catholic marital and family morality in the assessment of school youth in 2017–2024
DOI:
https://doi.org/10.15633/ssc.13202Keywords:
morality, marriage, family, school youth, secularizationAbstract
The article analyses changes in Polish adolescents’ moral attitudes toward norms of Catholic marital and family ethics under conditions of late modernity and advancing secularization. The author argues that religious and moral identifications do not necessarily coincide, and that widening discrepancies can be described in terms of selective norm acceptance, moral relativism, and the weakening authority of institutional ethical systems. The empirical core of the study is an interpretation of results from nationwide sociological surveys conducted in 2017, 2022, and 2024, complemented by comparative data from a study of secondary-school graduates in Puławy (2021). The analyses Focus on moral evaluations of five behaviors treated in Catholic doctrine as key elements of marital and family morality: premarital sexual intercourse before a church wedding, marital infidelity, divorce, the use of contraceptives, and abortion. The data indicate pronounced liberalization in domains related to sexuality and procreation (growing acceptance of premarital sex, contraception, and abortion), while moral disapproval of marital infidelity remains very high. The article is diagnostic and systematizing in character, providing a structured basis for further debate on the conditio of profamily morality in Poland and on the relationship between religiosity and everyday moral practice among youth.
References
Baniak, J. (2022). Religijność i moralność młodzieży polskiej w latach 1956–2018 na tle przemian cywilizacyjnych i społecznych. Studium socjologiczne. Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Boguszewski, R. (2015). Religia a życie codzienne, czyli m.in. o wyzwaniach dla Kościoła katolickiego w Polsce. Colloquium Wydziału Nauk Historycznych i Społecznych, (4), 37.
Bożewicz, M. (2024a). Stosunek Polaków do aborcji i pigułki „dzień po”. Komunikat z badań CBOS, (20), 1–6.
Bożewicz, M. (2024b). Elektoraty o prawie do przerywania ciąży. Komunikat z badań CBOS, (29), 1–7.
Budzyńska, E. (2021). Rodzina — pomiędzy tradycją, religią a ideologią. Szkic socjologiczny. W A. Górny, J. Kijonka, & Z. Zagała (red.), Pejzaże kultury, religii, regionu i rodziny. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Świątkiewiczowi (s. 528–547). Studio Noa & Ireneusz Olsza.
Domalewski, J. (2013). System wartości młodzieży gimnazjalnej. Raport z badań przeprowadzonych wśród uczniów klas III gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego. Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy.
Dubiś, M. (2013). Świat wartości i plany życiowe licealistów. Innovatio Press, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji.
Dyczewski, L. (2009). Wyobrażenia młodzieży o małżeństwie i rodzinie pomiędzy tradycją a nowoczesnością. Wydawnictwo KUL.
Giddens, A., & Sutton, P. W. (2014). Socjologia. Kluczowe pojęcia (O. Siara & P. Tomanek, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Grygiel, P., Humenny, G., & Grzesik, A. (2010). Etyka życia seksualnego w świadomości mieszkańców Podkarpacia. W J. Baniak (red.), W poszukiwaniu sensu. O religii, moralności i społeczeństwie (s. 264–291). Zakład Wydawniczy NOMOS.
Holt, J. (2021). Idee, które zmieniły świat. Od Einsteina i Gödla po Turinga i Dawkinsa (T. Lanczewski, tłum.). Copernicus Center Press.
Kaźmierska, K. (2018). Młodzież archidiecezji łódzkiej. Szkic do portretu. Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie.
Kawalec, I. (2022). Stosunek do aborcji. W M. Grabowska & M. Gwiazda (red.), Młodzież 2021. Diagnozy i Opinie (nr 49, s. 158–165). CBOS.
Kowalczyk, S. (2017). Elementy społecznej nauki Kościoła. Norbertinum.
Kozak, J. (2014). Dzieci postmoderny? Studium socjologiczne nad religijnością studentów. Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu.
Kwak, A. (2022). Rodzina z perspektywy zmian w ponowoczesności. W S. Janeczek & A. Starościc (red.), Filozofia społeczna (cz. 3: Realia społeczno-gospodarcze, s. 311–334). Wydawnictwo KUL.
Mariański, J. (1996). Kościół a religijność młodzieży. W I. Borowik & W. Zdaniewicz (red.), Od Kościoła ludu do Kościoła wyboru. Religia a przemiany społeczne w Polsce (s. 115–119). Zakład Wydawniczy NOMOS.
Mariański, J. (2011). Religijne i społeczne zaufanie do Kościoła katolickiego w Polsce. Analiza socjologiczna. W P. Prüfer & J. Mariański (red.), Zawirowania wokół zaufania. Wyobrażenia i rzeczywistość (s. 21–43). Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Mariański, J. (2018a). Religijność młodzieży polskiej w procesie przemian — analizy socjologiczne. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, (2), 44–47.
Mariański, J. (2018b). Kondycja religijna i moralna młodzieży szkół średnich w latach 1988–1998–2005–2017 (raport z ogólnopolskich badań socjologicznych). Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mariański, J. (2021). Wartości prorodzinne w świadomości młodzieży polskiej. Analiza socjologiczna. Sociológia a spoločnost’, (2), 13–29.
Mariański, J. (2022). Wartości moralne w świadomości maturzystów puławskich. Raport z badań socjologicznych zrealizowanych w latach 1994–2021. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie.
Mariański, J. (2023a). Katolicka moralność małżeńsko-rodzinna w ocenie młodzieży akademickiej, Polish Journal of Critical Realism, (1), s. 143–165.
Mariański, J. (2023b). Procesy indywidualizacyjne w rodzinie. Viae Educationis. Studies of Education and Didactics, (3), 40–54.
Mariański, J. (2023c). Religijność młodzieży polskiej w procesie przemian w XXI wieku (analizy socjologiczne). Akademia Nauk Społecznych i Medycznych w Lublinie. Akademia Nauk Stosowanych.
Mariański, J. (2024a). Rodzina — co się z nią dzieje? Opinie i poglądy polskiej młodzieży. Studium socjologiczne. Akademia Nauk Społecznych i Medycznych w Lublinie Akademia Nauk Stosowanych.
Mariański, J. (2024b). Religious identities in Polish society: A sociological study. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mariański, J. (2024c). Religious and moral condition of upper secondary school students throughout the years 1988–1998–2005–2017: Report on Polish nationwide sociological studies. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mariański, J., Słotwińska, H., Mąkosa, P., & Buk-Cegiełka, M. (2024). Młodzież wobec katolickiej moralności małżeńsko-rodzinnej. Analiza ilościowa w kontekście przemian religijności. Teologia i Moralność, (1), 140–143.
Prüfer, P. (2011). Religia ponowoczesności — między zaufaniem a nieufnością. Refleksje wokół książki Janusza Mariańskiego. W P. Prüfer & J. Mariański (red.), Zawirowania wokół zaufania. Wyobrażenia i rzeczywistość (s. 373–382). Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Rola, M. (2013). Świadomość moralna maturzystów lubelskich. W H. Mielicka-Pawłowska (red.), Religijne wymiary życia społecznego (s. 203–206). Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach.
Romanowicz, W. (2012). Religijność wyznawców prawosławia w Polsce. Raport z badań socjologicznych. Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II.
Ryk, A. (2004). Pokolenie zmiany. Studium porównawcze wartości i perspektyw życiowych młodzieży włoskiej i polskiej. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Slany, K. (2007). Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego. W A. Kojder (red.), Jedna Polska? Dawne i nowe zróżnicowania społeczne (s. 237–268). Wydawnictwo WAM, Komitet Socjologii PAN.
Słotwińska, H., Mariański, J., Mąkosa, P., Buk-Cegiełka, M., & Rybarski, R. (2024). Edukacja religijna młodzieży polskiej — stan obecny, szanse i wyzwania. Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium”.
Smyczek, L. (2002). Dynamika przemian wartości moralnych w świadomości młodzieży licealnej. Studium panelowe. Towarzystwo Naukowe KUL.
Stepulak, M. Z. (2019). Postawy studentów wobec wybranych zagadnień nauczania Kościoła katolickiego w Polsce. W J. Kaczmarek (red.), Między socjologią a filozofią i teologią. Księga jubileuszowa dla Profesora Józefa Baniaka z okazji siedemdziesięciolecia urodzin oraz czterdziestolecia pracy naukowo-badawczej (s. 220–221). Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Stefaňak, O. (2013). Úvod do katolíckej sociálnej náuki. VERBUM — vydavatel’stvo Katolíckej univerzity v Ružomberku.
Szauer, R. (2015). Syndrom 191 — fenomen rekolekcji halowych. Natura i specyfika rekolekcji halowych dla młodzieży szkół średnich w Koszalinie. Socjologiczna analiza zjawiska. Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych, (4), 221–242.
Szauer, R. (2025). W co wierzy Pomorze? Religijność jako kontinuum na Pomorzu Zachodnim i Pomorzu Gdańskim. Studium socjologiczne.
Szyndler, K. (2023). Znajomość i akceptacja wartości religijnych i moralnych. Studium katechetyczno-socjologiczne w świetle badań maturzystów archidiecezji przemyskiej. https://hdl.handle.net/20.500.12153/5733
Tułowiecki, D. (2012). Bez Boga, Kościoła i zasad? Studium socjologiczne nad religijnością młodzieży. Wydawnictwo PETRUS.
Urbanik, W., Hajdukiewicz, M., & Źwierełło, A. (Red.). (2022). Młodzież 4.0. Raport z badań pilotażowych projektu badawczo-rozwojowego. Akademia Nauk Stosowanych TWP w Szczecinie.
Yinger, M. J. (1998). Religia, kultura, społeczeństwo (B. Kruppik, tłum.). W W. Piwowarski (red.), Socjologia religii. Antologia tekstów (s. 297–315). Zakład Wydawniczy NOMOS.
Zaręba, S. H. (2005). Empiryczny obraz moralnych opinii młodzieży Warszawy. W W. Zdaniewicz & S. H. Zaręba (red.), Młodzież Warszawy — pokolenie pontyfikatu Jana Pawła II (s. 113–119). Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej.
Zaręba, S. H. (2012). Religijność młodzieży w środowisku zurbanizowanym. Socjologiczne studium teoretyczno-empiryczne. Pobitno Oficyna.
Zaręba, S. H., Klimski, W., & Sroczyńska, M. (2020). Wolność wybory czy przymus zwyczaju? (vol. 2: Młodzież akademicka w dobie pandemii o religii, duchowości i moralności). Wydawnictwo Rys.
Zemło, M. (2017). Moralność małżeńsko-rodzinna w opinii uczniów szkół ponadpodstawowych. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, (1), 9–31.
Zemło, M. (2023). Opinie uczniów szkół białostockich na temat wybranych norm społecznych. W J. Mantur (red.), Styl życia młodzieży Białegostoku (s. 37–47). Centrum Kształcenia Ustawicznego w Białymstoku.
Zemło, M. (2024). Socjologiczny portret młodzieży szkolnej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Janusz Mariański
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright and full publishing rights without restrictions, and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
