„Niewierny Tomasz” Jacka Malczewskiego jako symptom epoki
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.32113Słowa kluczowe:
Ernest Renan, Jacek Malczewski, kryzys wiary, modernizm, negacja zmartwychwstania, sztuka religijna, „Niewierny Tomasz”Abstrakt
Przedmiotem rozważań jest obraz „Niewierny Tomasz” Jacka Malczewskiego z 1910 roku. Dzieło odbiega znacząco od tradycyjnych wyobrażeń tego tematu. Chrystus odwraca się od apostoła, jakby chciał mu uniemożliwić dotknięcie rany na swoim boku. Pozostali uczniowie, zamiast śledzić dramaturgię spotkania, siedzą za stołem ze wzrokiem spuszczonym w dół. Jeden z nich wykonuje gest „mano cornuta”, przykładając dłoń do swojego oka. Osobliwości te zostały przeanalizowane w kontekście modernistycznych narracji negujących boskość Jezusa, modernistycznego ezoteryzmu oraz nauki św. Pawła o ciele zmartwychwstałym. Rozważania doprowadziły do konkluzji, że uczniowie reprezentują człowieka epoki modernizmu, dla którego wiara oparta na Ewangelii stała problematyczna na skutek pogłębiającej się krytyki chrześcijaństwa. Obraz przypomina historię św. Tomasza, stawiając pytanie o podstawy wiary w zmartwychwstałego Chrystusa w epoce nowoczesnej.
Bibliografia
Courbet P., Jezus Chrystus, przeł. ks. J. Prusałajtys, Warszawa 1899.
Gaume J., Zasady i całość wiary katolickiej, Petersburg 1903.
Haake M., Bóg umarł? O obrazie „Rzeczywistość” Jacka Malczewskiego, w: Jacek Malczewski: „Rzeczywistość”. Publikacja z okazji odkrycia i publicznej prezentacji obrazu „Rzeczywistość” Jacka Malczewskiego, koncepcja i redakcja T. Dziewicki, Warszawa 2022, s. 48–60.
Heydel A., Jacek Malczewski. Człowiek i artysta, Kraków 1933.
Hofman V., Kilka fragmentów z życia Jacka Malczewskiego, Muzeum Vlastimila Hofmana w Szklarskiej Porębie, Archiwum, V, s. 1–24.
Jorio de A., La mimica degli antichi investigata nel gestire napoletano, Napoli 1832.
Kierkegaard S., Współczesny uczeń (1844), w: S. Kierkegaard, Wybór pism, tłum. M. Bienenstock, Lwów 1914, s. 177–201.
Kraszewski J. I., Wybór pism, t. 13, Warszawa 1879.
Kudelska D., Dukt pisma i pędzla. Biografia intelektualna Jacka Malczewskiego, Lublin 2008.
Kudelska D., Malczewski. Obrazy i słowa, Warszawa 2012.
Renan E., Żywot Jezusa, tłum. A. Niemojewski, Kraków 1904.
Rocznik Akademii Umiejętności w Krakowie. Rok 1911/1912, Kraków 1912.
Schuré E., Les grands initiés. Esquisse de l’histoire secrète des religion, Paris 1912.
Schuré E., Wielcy wtajemniczeni. Zarys tajemnej historii religii, tłum. R. Centnerszwerowa, Warszawa 1923.
Stateczny O. E., Chrystus Jezus. Kazania obejmujące główne zasady wiary chrześcijańskiej, Lwów 1906.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Haake
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
