Etyka czasopisma i nadużycia

Zasady etyki publikacyjnej i postępowania w przypadku nadużyć.

1. Zakres i podstawy zasad

Zasady obejmują wszystkie zgłoszenia i opublikowane materiały, w tym artykuły w zeszytach tematycznych, teksty zamawiane, artykuły przeglądowe, edycje źródeł, przekłady naukowe, recenzje książek i sprawozdania. Obowiązują na etapie zgłoszenia, oceny, publikacji i po jej dokonaniu.
Redakcja kieruje się wytycznymi i schematami postępowania Committee on Publication Ethics (COPE) oraz dokumentem Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing, opracowanym wspólnie przez COPE, DOAJ, OASPA i WAME.

2. Niezależność i odpowiedzialność redakcji

Redaktor naczelny odpowiada za decyzje publikacyjne i rzetelność procesu redakcyjnego. Ocena uwzględnia jakość argumentacji, poprawność metod, oryginalność, znaczenie wyników i zgodność z profilem czasopisma. Pochodzenie, płeć, obywatelstwo, wyznanie, stanowisko kościelne, afiliacja lub poglądy polityczne autora nie mogą stanowić podstawy dyskryminacji.
Wydawca, instytucja prowadząca czasopismo, sponsorzy i reklamodawcy nie narzucają decyzji o przyjęciu ani odrzuceniu tekstu. Redakcja chroni poufność zgłoszeń, dokumentuje decyzje i przeciwdziała manipulowaniu recenzjami oraz cytowaniami. Niedopuszczalne jest uzależnianie publikacji od cytowania czasopisma, wydawcy, redaktora lub recenzenta bez uzasadnienia naukowego.

3. Rzetelność badań i odpowiedzialność autorów

Autorzy przedstawiają metody, materiał źródłowy, wyniki i ograniczenia w sposób umożliwiający ocenę argumentacji. Odróżniają ustalenia źródłowe od rekonstrukcji, hipotez i interpretacji. Nie wolno fabrykować ani fałszować danych, świadectw, cytatów, bibliografii, przekładów, ilustracji ani informacji o przeprowadzonych badaniach.
W badaniach biblijnych, teologicznych i historycznych należy dokładnie identyfikować wykorzystane wydania, przekłady, rękopisy i zasoby archiwalne, a zapożyczenia oraz zależność od cudzej transkrypcji lub interpretacji ujawniać. Materiał poznany za pośrednictwem innego opracowania nie może być przedstawiany jako osobiście zbadany. Autorzy sprawdzają istnienie i treść cytowanych publikacji oraz niezwłocznie zgłaszają istotne błędy zauważone także po publikacji.

4. Autorstwo i wkład współpracowników

Autorem może być osoba, która wniosła istotny wkład intelektualny w koncepcję, pozyskanie lub analizę materiału bądź interpretację wyników, uczestniczyła w napisaniu tekstu albo jego merytorycznej rewizji, zatwierdziła wersję końcową i przyjęła odpowiedzialność za swój wkład oraz współpracę przy wyjaśnianiu zastrzeżeń dotyczących całej pracy. Wszystkie te warunki muszą być spełnione.
Samo finansowanie, pełnienie funkcji przełożonego, korekta językowa lub pomoc techniczna nie uzasadniają autorstwa. Takie wsparcie wskazuje się w podziękowaniach za zgodą wymienionych osób. Niedopuszczalne są pomijanie rzeczywistych autorów (ghost authorship) i dopisywanie osób niespełniających kryteriów (guest lub honorary authorship).
W pracach wieloautorskich należy określić wkład każdej osoby, opisowo lub przy użyciu taksonomii CRediT. Autor korespondencyjny zapewnia uzgodnienie listy autorów i akceptację zgłoszenia przez wszystkich współautorów. Zmiany autorstwa wymagają uzasadnienia i pisemnej zgody wszystkich zainteresowanych, także osób dodawanych lub usuwanych. Spory nierozstrzygnięte przez autorów kieruje się do właściwych instytucji; redakcja może wstrzymać procedowanie tekstu.

5. Oryginalność i zapobieganie plagiatowi

Zgłoszony artykuł musi przedstawiać oryginalną pracę i nie może być jednocześnie rozpatrywany w innym miejscu. Niedopuszczalne są plagiat, nieujawnione powtórne publikowanie tego samego dorobku, nieoznaczone ponowne wykorzystanie własnego tekstu oraz sztuczne dzielenie wyników w celu mnożenia publikacji. Tłumaczenie wcześniej opublikowanego artykułu nie staje się przez samą zmianę języka nową oryginalną publikacją.
Autor ujawnia powiązane publikacje i wcześniejsze udostępnienie materiału, w tym w rozprawie, preprincie lub materiałach konferencyjnych. Redakcja ocenia zakres pokrywania się treści i rzeczywisty nowy wkład. Każde zgłoszenie przed recenzją podlega kontroli podobieństwa w Crossref Similarity Check obsługiwanym przez iThenticate. Raport wymaga oceny człowieka: sam wskaźnik procentowy nie dowodzi plagiatu ani jego braku. Uzasadnione podejrzenia rozpatruje się zgodnie z punktem 13.

6. Konflikty interesów i finansowanie

Autorzy, recenzenci i redaktorzy ujawniają rzeczywiste lub potencjalne konflikty interesów, również niefinansowe: zależność służbową, bliskie relacje osobiste, wspólne projekty, rywalizację oraz zobowiązania instytucjonalne mogące wpływać na bezstronność. Samo ujawnienie konfliktu przez autora nie przesądza o odrzuceniu tekstu.
Autorzy podają źródła finansowania, numery grantów, inne formy wsparcia oraz rolę finansującego w badaniach, przygotowaniu tekstu i decyzji o zgłoszeniu. Oświadczenie o konflikcie interesów, także o jego braku, jest publikowane przy artykule. Recenzent lub redaktor zgłasza konflikt przed przyjęciem zadania albo niezwłocznie po jego ujawnieniu i wyłącza się z oceny, gdy zagrożona jest jej niezależność. Współpraca naukowa z ostatnich trzech lat wymaga szczególnej oceny; upływ tego okresu nie usuwa automatycznie konfliktu.

7. Zasady recenzowania i decyzji publikacyjnych

Po ocenie wstępnej artykuły naukowe, w tym przeglądowe oraz opracowania źródłowe o charakterze naukowym, kieruje się do co najmniej dwóch niezależnych recenzentów zewnętrznych spoza jednostki naukowej autora. Stosowana jest recenzja podwójnie anonimowa: autorzy i recenzenci nie poznają wzajemnie swojej tożsamości w ramach procedury. Redakcja usuwa informacje identyfikujące i weryfikuje kompetencje oraz tożsamość recenzentów. Propozycje recenzentów zgłoszone przez autora nie są wiążące.
Ocena obejmuje także materiały uzupełniające istotne dla wniosków. Autor otrzymuje zanonimizowane uwagi i możliwość ustosunkowania się do nich. Przy rozbieżnych ocenach redakcja może zasięgnąć kolejnej opinii. Decyzję z uzasadnieniem podejmuje redaktor naczelny albo niezależny redaktor wyznaczony w razie konfliktu interesów; recenzje są podstawą oceny, a nie automatycznym głosowaniem.
Recenzje książek, sprawozdania i komunikaty o charakterze informacyjnym podlegają ocenie redakcyjnej, co należy jasno oznaczyć. Artykuły redaktorów, członków rady naukowej i redaktorów gościnnych podlegają zwykłej recenzji, lecz autor nie uczestniczy w doborze recenzentów ani decyzji i nie ma dostępu do poufnych akt. Jeżeli nie można zapewnić niezależności wewnątrz redakcji, wydawca wyznacza kompetentnego redaktora zewnętrznego. Te same standardy obowiązują zeszyty tematyczne i teksty zamawiane.

8. Obowiązki recenzentów i poufność

Recenzent podejmuje się oceny tylko w zakresie swoich kompetencji i w uzgodnionym terminie. Formułuje rzeczową, uzasadnioną i konstruktywną opinię, unika ocen osobistych oraz sygnalizuje podejrzenia nierzetelności. Zalecenia uzupełnienia bibliografii muszą służyć argumentacji naukowej.
Manuskrypt, załączniki i korespondencja są poufne także po zakończeniu recenzji. Nie wolno wykorzystywać poznanych informacji dla własnej korzyści, kontaktować się z autorem w sprawie recenzji poza redakcją ani angażować innych osób bez jej uprzedniej zgody. Zaakceptowany współrecenzent podlega tym samym wymaganiom. Redakcja udostępnia materiały wyłącznie osobom upoważnionym w zakresie niezbędnym do oceny, obsługi publikacji lub wyjaśnienia zgłoszonych zastrzeżeń.

9. Materiały badawcze i możliwość weryfikacji

Autorzy przechowują dokumentację umożliwiającą weryfikację wyników przez okres wymagany przez ich instytucję lub finansującego, z uwzględnieniem praw osób trzecich. Na uzasadnioną prośbę udostępniają redakcji odpowiednie dane, transkrypcje, kod, zestawienia lub dokumentację metod, także po publikacji. Zachęca się do umieszczania materiałów w wiarygodnych repozytoriach i stosowania trwałych identyfikatorów.
Artykuł zawiera informację o dostępności materiału badawczego: odnośnik, warunki dostępu albo konkretne uzasadnienie ograniczeń, np. ochrona uczestników, prawa autorskie lub regulamin archiwum. Gdy nie utworzono odrębnego zbioru danych, wystarczy wskazać tę okoliczność i identyfikowalne źródła wykorzystane w pracy. Nie wymaga się publicznego ujawniania materiałów chronionych ani zgód sprzecznych z zobowiązaniami wobec ich dysponentów.

10. Nadzór etyczny nad badaniami

Badania z udziałem ludzi, w tym wywiady, ankiety i obserwacje w środowiskach religijnych, wymagają ochrony godności, dobrowolności udziału, prywatności i poufności. Autor wskazuje zgodę właściwej komisji lub organu, jeśli jest wymagana, albo wyjaśnia podstawę zwolnienia z takiej oceny. Zgoda uczestnika na udział w badaniu nie zastępuje odrębnej zgody na publikację danych pozwalających go rozpoznać.
Szczególną uwagę należy poświęcić małoletnim, osobom podatnym na zranienie i uczestnikom pozostającym w zależności duszpasterskiej, edukacyjnej lub służbowej. Materiałów poufnych i informacji uzyskanych w relacji duszpasterskiej nie wolno traktować jako swobodnie dostępnych danych. Korzystanie z archiwaliów, rękopisów, reprodukcji i korespondencji musi respektować zasady dostępu, stosowne zezwolenia i ochronę osób. Redakcja może zażądać dokumentacji potwierdzającej spełnienie wymogów etycznych.

11. Własność intelektualna i otwarty dostęp

Autorzy odpowiadają za prawidłowe oznaczenie cytatów, przekładów i zapożyczeń oraz uzyskanie zezwoleń, gdy są potrzebne do publikacji cudzych materiałów. Źródła ilustracji, reprodukcji i danych muszą być wskazane; materiały wyłączone z licencji artykułu wymagają odrębnego oznaczenia.
Polonia Sacra zapewnia natychmiastowy, bezpłatny dostęp do publikacji na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe i udziela wydawcy zgody na pierwszą publikację; może udostępniać opublikowaną wersję w repozytorium z informacją o miejscu pierwszej publikacji i DOI, jeśli nadano. Zgłoszenie i przyjęcie tekstu do publikacji nie podlegają opłatom. Obowiązujące warunki licencyjne i ewentualne wyłączenia są jasno wskazywane na stronie i przy publikacji.
Licencja: Creative Commons Attribution 4.0 International

12. Wykorzystanie sztucznej inteligencji

Narzędzia AI nie mogą być autorami ani współautorami. Autorzy zachowują pełną odpowiedzialność za tekst, źródła, wyniki i prawa do użytych materiałów. Dopuszczalne jest wspomagające użycie AI, np. do korekty językowej, tłumaczenia, wyszukiwania, transkrypcji lub analizy, pod warunkiem nadzoru człowieka i samodzielnej weryfikacji. Nie wolno przedstawiać wygenerowanych danych, cytatów, świadków tekstu, bibliografii ani obrazów jako autentycznych dowodów. AI nie zastępuje własnego wkładu badawczego i argumentacji autora.
Użycie generatywnej AI należy ujawnić przy zgłoszeniu i w oświadczeniu publikowanym przed bibliografią: podać narzędzie, model lub wersję, jeżeli dostępne, okres użycia, cel, zakres oraz sposób sprawdzenia wyników. Zastosowanie w badaniu opisuje się dodatkowo w części metodologicznej; istotne ustawienia i polecenia dokumentuje się w stopniu umożliwiającym ocenę metody. Zwykłe sprawdzanie pisowni, interpunkcji i formatowania bez generowania treści nie wymaga odrębnej deklaracji. Wygenerowany materiał będący przedmiotem badań musi być wyraźnie oznaczony.
Autorzy nie przekazują narzędziom AI danych poufnych, osobowych ani cudzych materiałów bez uprawnienia i odpowiednich zabezpieczeń. Recenzenci i redaktorzy nie wprowadzają do generatywnej AI manuskryptów, ich fragmentów, poufnych recenzji ani korespondencji. Ich oceny i decyzje pozostają samodzielne. Pomocnicze użycie AI niewymagające poufnych danych podlega ujawnieniu redakcji. Wynik detektora AI nie stanowi samodzielnej podstawy stwierdzenia naruszenia. Kontrola podobieństwa przewidziana w punkcie 5 podlega zasadom ochrony danych i ocenie człowieka.

13. Zgłaszanie i wyjaśnianie podejrzeń naruszeń

Każda osoba może zgłosić uzasadnione podejrzenie dotyczące zgłoszenia lub opublikowanego tekstu, wskazując artykuł, problem i dostępne dowody. Zgłoszenia anonimowe są rozpatrywane, jeśli zawierają informacje pozwalające na weryfikację. Redakcja chroni tożsamość zgłaszającego w zakresie możliwym do pogodzenia z rzetelnym postępowaniem i właściwymi przepisami; zgłoszenie dokonane w dobrej wierze nie może prowadzić do działań odwetowych.
Redakcja rejestruje sprawę, zabezpiecza dokumentację, wyznacza osobę bez konfliktu interesów i dokonuje oceny wstępnej. Następnie przekazuje autorom istotę zastrzeżeń i umożliwia odpowiedź oraz przedstawienie dokumentów. W razie potrzeby konsultuje niezależnych ekspertów, wydawcę, właściwą instytucję badawczą lub finansującego. Redakcja nie zastępuje instytucjonalnego postępowania dyscyplinarnego.
Działania są proporcjonalne do ustaleń: mogą obejmować uzupełnienie wyjaśnień, korektę, wstrzymanie procedowania, odrzucenie zgłoszenia, ostrzeżenie redakcyjne lub retrakcję. Samo podejrzenie nie oznacza stwierdzenia winy. Wycofanie zgłoszenia przez autora nie kończy automatycznie postępowania etycznego. O wyniku i uzasadnieniu informuje się zainteresowane strony w zakresie dopuszczalnym przez poufność.

14. Skargi i odwołania

Skargi na przebieg procesu oraz zgłoszenia naruszeń kieruje się do redaktora naczelnego za pośrednictwem danych podanych w zakładce Kontakt. Odwołanie od decyzji publikacyjnej powinno wskazywać konkretny błąd w ocenie, uchybienie proceduralne lub nowe istotne informacje. Należy je złożyć w ciągu 30 dni kalendarzowych od przekazania decyzji; termin ten nie ogranicza zgłaszania naruszeń etycznych ani błędów w publikacjach.
Skargi dotyczące redaktora naczelnego kieruje się do dyrektora Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie na adres wydawnictwo@upjp2.edu.pl. Wydawca zapewnia rozpoznanie sprawy przez osobę niezależną od przedmiotu skargi. Nikt nie rozstrzyga skargi dotyczącej własnego postępowania; odwołanie od decyzji uzyskuje ocenę osoby nieuczestniczącej w jej pierwotnym podjęciu.
Redakcja lub wydawca potwierdza odbiór w ciągu 7 dni roboczych i w ciągu 30 dni kalendarzowych przekazuje uzasadnioną odpowiedź albo informację o stanie sprawy, przyczynie opóźnienia i terminie kolejnej aktualizacji. Odwołanie nie gwarantuje przyjęcia artykułu. Ostateczne stanowisko przekazuje się na piśmie; nowe dowody mogą uzasadniać ponowne otwarcie sprawy.

15. Korekty i wycofywanie opublikowanych prac

Redakcja publikuje sprostowanie, gdy możliwe jest usunięcie błędu bez podważenia zasadniczej wiarygodności pracy. Poważne, nierozstrzygnięte zastrzeżenia mogą uzasadniać ostrzeżenie redakcyjne (expression of concern), którego status aktualizuje się po zakończeniu postępowania. Retrakcję rozważa się m.in. przy niewiarygodności ustaleń, poważnym plagiacie, nieuprawnionym powieleniu publikacji, nieetycznych badaniach lub manipulowaniu procesem recenzji. Rozbieżność interpretacji naukowych sama w sobie nie stanowi podstawy retrakcji.
Odpowiedzialny, bezstronny redaktor podejmuje decyzję na podstawie dowodów, po umożliwieniu autorom zajęcia stanowiska. Zgoda autorów nie jest warunkiem koniecznej korekty dorobku naukowego. Komunikat jednoznacznie identyfikuje artykuł, podaje datę, powody i podmiot podejmujący decyzję. Jest bezpłatnie dostępny i obustronnie powiązany z artykułem; redakcja aktualizuje metadane oraz przekazuje informację odpowiednim usługom indeksującym.
Wycofany artykuł co do zasady pozostaje dostępny, z czytelnym oznaczeniem statusu we wszystkich wersjach. Nie wolno zastępować go po cichu zmienionym plikiem. Usunięcie treści jest wyjątkowe i wymaga szczególnego uzasadnienia, np. obowiązku prawnego lub poważnego zagrożenia dla prywatności; w granicach dopuszczonych prawem pozostawia się opis bibliograficzny i komunikat wyjaśniający.

16. Dyskusja po publikacji

Czytelnicy mogą przesyłać merytoryczne komentarze, polemiki i wnioski o sprostowanie przez kontakt redakcji. Redakcja ocenia ich znaczenie, rzeczowość i podstawy źródłowe; komentarze zawierające rozbudowane nowe ustalenia naukowe kieruje do recenzji. Autor komentowanej pracy otrzymuje możliwość odpowiedzi, lecz brak odpowiedzi nie blokuje publikacji uzasadnionej krytyki. Opublikowane polemiki i odpowiedzi są powiązane z pracą, której dotyczą. Niedopuszczalne są ataki osobiste, groźby i ujawnianie chronionych danych.

17. Obowiązki wydawcy i aktualizowanie polityk

Wydawca wspiera niezależność redakcji, ochronę danych, dokumentowanie postępowań, publikację korekt i trwałą dostępność dorobku. Zapewnia rozwiązania służące przechowywaniu dokumentacji i zachowaniu treści zgodnie z ogłoszoną polityką archiwizacji. Dostęp do akt postępowań jest ograniczony do osób upoważnionych.
Strona czasopisma zawiera aktualne informacje o wydawcy, zespole redakcyjnym, recenzowaniu, finansowaniu, opłatach, licencji i archiwizacji. Ewentualne reklamy są oznaczone i oddzielone od treści naukowej, a promocja czasopisma nie może wprowadzać w błąd ani obiecywać publikacji. Redakcja okresowo przegląda zasady, publikuje datę wejścia w życie i daty zmian oraz utrzymuje zgodność wersji polskiej i angielskiej. Nowych wymogów formalnych nie stosuje się wstecz w sposób krzywdzący autorów; rzetelność wcześniejszych publikacji podlega ocenie niezależnie od daty zgłoszenia zastrzeżeń.