Konkordat z 28 lipca 1993 r. i sprawa jego ratyfikacji w świetle wybranych doniesień prasowych
DOI:
https://doi.org/10.15633/sts.3204Słowa kluczowe:
doniesienia prasowe, III Rzeczpospolita, konkordat z 1993 r., relacje państwo – Kościół, Stolica ApostolskaAbstrakt
Tekst jest prezentacją treści i komentarzy wybranych artykułów, które ukazały się w czasopismach i prasie polskiej w latach 1993–1998 na temat konkordatu podpisanego między Stolicą Apostolską a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej 28 lipca 1993 r. Drugi konkordat polski został ratyfikowany dopiero wiosną 1998 r. i przez ponad cztery lata wzbudzał liczne kontrowersje i polemiki na forum parlamentarnym, rządowym, partyjnym i publicznym. Znalazły one odzwierciedlenie w ówczesnym przekazie medialnym. Do rekonstrukcji przebiegu dysputy wykorzystano tytuły prasowe reprezentujące różne orientacje polityczne i podmioty sceny politycznej. Najsilniej zaakcentowano argumentację środowisk lewicowo-liberalnych przeciw ratyfikacji konkordatu oraz prasy katolickiej za przyjęciem tej międzynarodowej umowy.
Bibliografia
Prasa
„Chrześcijanin w Świecie” (1993–1995).
„Gazeta Wyborcza” (1993–1998).
„Gość Niedzielny” (1993–1998).
„Ład” (1993–1995).
„Gwiazda Morza” (1993–1998).
„Niedziela” (1993–1998).
„Polityka” (1993–1998).
„Przegląd Katolicki” (1993–1995).
„Przegląd Powszechny” (1993–1994).
„Słowo – Dziennik Katolicki” (1993–1995).
„Tygodnik Powszechny” (1993–1998).
„Więź” (1993–1998).
„Wprost” (1993–1998).
„Znak” (1993–1998).
„Życie” (1998).
Akty normatywne i edycje źródeł
Diariusz sejmowy. 84. posiedzenie. Pierwszy dzień obrad 3 lipca 1996 r., w: Dyskusja wokół ratyfikacji konkordatu, Seria Materiały: M-240 Lipiec 1996 roku, Biuro Studiów i Analiz Kancelarii Senatu, oprac. A. Dragan, Warszawa 1996, s. 9–19.
Komunikat 283. Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski, Siedlce, dnia 13 czerwca 1996 r., w: Komunikaty Konferencji Episkopatu Polski 1945–2000, wstęp i oprac. J. Żaryn, Warszawa–Poznań 2006, s. 390.
Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r., „Dziennik Ustaw” (1989), nr 51, poz. 318.
Pismo abp. Jeana-Louisa Taurana, Sekretarza ds. Relacji z Państwami, do Dariusza Rosatiego, Ministra Spraw Zagranicznych, Watykan, 3 kwietnia 1996 r., w: W. Góralski, Konkordat polski 1993. Od podpisania do ratyfikacji, Warszawa 1998, s. 79.
Projekt Deklaracji Rządu lub Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej, w: W. Góralski, Konkordat polski 1993. Od podpisania do ratyfikacji, Warszawa 1998, s. 79–80.
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, „Dziennik Ustaw” (1989), nr 29, poz. 154.
Wyrażamy głębokie ubolewanie… Oświadczenie Prezydium Konferencji Episkopatu Polski w sprawie ratyfikacji Konkordatu (4 VII 1996 r.), „Tygodnik Powszechny” nr 28 z 14 VII 1996 r., s. 3.
Źródła internetowe
Podgórska J., Fakty po pakcie. Rozmowa z dr. Pawłem Boreckim o 15 latach konkordatu z Watykanem, „Polityka” z 27 VII 2018 r., polityka.pl/tygodnikpolityka/klasykipolityki/1756176,1,fakty-po-pakcie.read [dostęp: 16 VII 2024 r.].
Prasa Parafialna, Prasa katolicka, prasaparafialna.pl/czytelnia/prace_naukowe/wspolczesna_prasa_katolicka_w_polsce/rozdzial_1_prasa_katolicka [dostęp: 18 VI 2024 r.].
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Głosowanie nr 10 – posiedzenie nr 8 dnia 08-01-1998 godz. 19.20, orka.sejm.gov.pl/SQL.nsf/glosowania?OpenAgent&3&8&10A [dostęp: 28 VI 2024 r.].
Senat Rzeczypospolitej Polskiej, 6. posiedzenie Senatu RP, ww2.senat.pl/K4/DOK/DIAR/07/0701.HTM#a2 [dostęp: 28 VI 2024 r.].
Opracowania
A.N., SLD wytrwale przeciw konkordatowi, „Gazeta Wyborcza” z 11 XII 1997 r., s. 7.
Adamczewski W., Wokół nowego konkordatu, „Przegląd Powszechny” (1993), nr 10, s. 12–27.
Bartyzel J., Jakie „przywileje” dla Kościoła?, „Słowo – Dziennik Katolicki” z 11 VIII 1993 r.
Boniecki A., Dobry, soborowy…, „Tygodnik Powszechny” nr 32 z 8 VIII 1993, s. 2.
Borecki P., Nieważność i wygaśnięcie konkordatu polskiego z 1993 r., „Studia Prawa Publicznego” (2020), nr 4 (32), s. 43–62.
Bortnowska H., Dlaczego się nie cieszę?, „Gazeta Wyborcza”, nr 179 (1258) z 3 sierpnia 1993 r., s. 12.
Burnetko K., Poważniej o konkordacie, „Tygodnik Powszechny” z 9 I 1994 r.
Czaczkowska E.K., Rozchodzące się drogi. Prezydent i SLD wobec konkordatu, „Rzeczpospolita” z 4 VI 1996 r., s. 5.
Czaczkowska E.K., Groblewski K., Spór o deklarację, „Rzeczpospolita” z 13–14 XII 1997 r., s. 2, 4.
Dudek A., Historia polityczna Polski 1989–2023, Warszawa 2023.
Dudek A., Od Mazowieckiego do Suchockiej. Pierwsze rządy wolnej Polski, Kraków 2024.
Dudek A., Gryz R., Komuniści i Kościół w Polsce (1945–1989), Kraków 2006.
Dudziak J., Konkordat jako instrument gwarancji wolności religijnej, „Chrześcijanin w Świecie” (1993), nr 3, s. 74–86.
Dyduch J., Troska o tolerancję, „Gość Niedzielny” z 26 II 1995 r.
Frydrychowicz A., Jakim prawem? Kanoniczne ważniejsze od państwowego, „Trybuna” nr 154 z 3 VII 1996 r., s. 8.
G.S., Tylko zwolennicy lewicy są przeciw. Sondaż „Rzeczpospolitej” o ratyfikacji konkordatu, „Rzeczpospolita” z 25–26 V 1996 r., s. 1–2.
Gowin J., Granice Kościoła – granice demokracji, „Tygodnik Powszechny” z 16 X 1994 r.
Gowin J., Kościół po komunizmie, Kraków 1995.
Góralski W., Czy uzasadniona zwłoka?, „Niedziela” z 13 XI 1994 r.
Góralski W., Kiedy zwycięży racja?, „Niedziela” z 31 VII 1994 r.
Góralski W., Konkordat polski 1993. Od podpisania do ratyfikacji, Warszawa 1998.
Góralski W., Konkordat. Obawy czy sprzeciw?, „Niedziela” z 13 II 1994 r.
Góralski W., Ku ratyfikacji konkordatu, „Niedziela” (1998), nr 3, s. 6.
Góralski W., Sprzeciw wobec konkordatu – niezrozumienie czy uprzedzenie?, „Niedziela”z 10 IV 1994 r.
Góralski W., Wykrętna decyzja, „Niedziela” z 16 X 1994 r.
Góralski W., Adamczewski W., Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską z 28 lipca 1993 r., Płock 1994.
Góralski W., Pieńdyk A., Zasada niezależności i autonomii państwa i Kościoła w konkordacie polskim z 1993 roku, Warszawa 2000.
Górowska B., Rydlewski G., Regulacje prawne stosunków wyznaniowych w Polsce. Zbiór przepisów i dokumentów, wybór i oprac. B. Górowska, G. Rydlewski, Warszawa 1992.
Grabska-Gliwka K., Arcybiskup Bronisław Dąbrowski. Życie i działalność (1917–1997), Warszawa 2021.
Grajewski A., Łgarstwa, „Gość Niedzielny” z 15 VIII 1993 r.
Grajewski A., Tchórzliwie i obłudnie, „Gość Niedzielny” z 10 VII 1994 r.
Habowski M., Między rodziną a państwem. Struktury pośrednie w świetle prasy katolickiej w Polsce (1989–1995), Wrocław 2006.
Habowski M., Nauka społeczna Kościoła w świetle prasy katolickiej w Polsce (1989–1995). Wybrane problemy, Wrocław 2002.
K.O., Tak dla konkordatu, „Rzeczpospolita” z 23 I 1998 r., s. 2.
Kamiński T., Kto i dlaczego nie chce konkordatu?, „Nowe Życie” (1994) nr 9.
Kasyna R., Normalizacja sytuacji prawnej między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską ze szczególnym uwzględnieniem Konkordatu, „Gwiazda Morza”z 7–14 XI 1993 r.
Kowalczyk J., Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską 1993/1998. Układ między dwoma podmiotami prawa międzynarodowego na tle kształtowania się relacji pomiędzy Kościołem katolickim i Państwem polskim w okresie I i II Rzeczypospolitej, w warunkach totalitaryzmu i w III Rzeczypospolitej, Płock 2013.
Kronika. Komisja Wspólna Rządu i Polskiej Rady Ekumenicznej, „Gość Niedzielny”nr 15 z 10 IV 1994 r., s. 5.
Krukowski J., Chapter nine. Protection of Marriage and the Family, w: W. Uruszczak, W. Góralski, J. Krukowski, Concordats between the Holy See and Poland. History and the Present, ed. J. Krukowski, Lublin 2020, p. 213–264.
Krukowski J., Konkordat polski. Znaczenie i realizacja, Lublin 1999.
Lizut M., Konkordat i diabeł, „Gazeta Wyborcza” z 9 I 1998 r., s. 1.
Lizut M., Ostatni raz o konkordacie, „Gazeta Wyborcza” z 23 I 1998 r., s. 14.
Lizut M., Prawo do konkordatu, „Gazeta Wyborcza” z 13–14 XII 1997 r., s. 4.
Łętowski M., Festina lente, „Ład” z 18 IX 1994 r.
Mac J.S., Sakrament bigamii, „Wprost” (1993), nr 43, s. 35–36.
Miazek J., Konkordat, Denver, wybory, „Przegląd Katolicki” nr 18/19 z [29 VIII –5 IX] 1993 r., s. 3.
Mikołejko Z., Ile Polski w konkordacie „Gazeta Wyborcza”, nr 179 (1258) z 3 sierpnia 1993 r., s. 12.
Mikuła M., Problem niezależności i współdziałania w relacji państwo – Kościół katolicki na przykładzie art. 7 ust. 4 oraz art. 25 konkordatu, w: Stosunki państwo – Kościół w Polsce 1944–2010. Studia i materiały, red. R. Łatka, Kraków 2013, s. 108–110.
Miszalski M., Prezydent elekt o Konkordacie, „Niedziela” z 10 XII 1995 r.
Morawski D., Wielka kompromitacja, „Niedziela” z 24 VII 1994 r.
Niesiołowski S., Konkordat odrzucony, „Niedziela” z 24 VII 1994 r.
Olczyk E., Pilczyński J., Konkordat przegłosowany dwa razy, „Rzeczpospolita” z 9 I 1998 r., s. 1.
[PAP], Wybory ‘95. Kwaśniewski nie walczy z Bogiem, „Gazeta Wyborcza” nr 209 (14422) z 10 IX 1995 r., s. 2.
Pernal M., Czy konkordat jest państwu polskiemu istotnie potrzebny?, „Gość Niedzielny” nr 39 z 26 IX 1993 r., s. 1, 17.
Podemski S., Zadowoleni i niespokojni, „Polityka” nr 32 (1892) z 7 sierpnia 1993 r. s. 1, 16.
Przewoźnik B., Szymański T., Podpisanie konkordatu ze stanowiska prawa międzynarodowego, „Niedziela” z 29 I 1995 r.
Ratyfikacja konkordatu pierwszą decyzją parlamentu, „Biuletyn KAI” z 16 IX 1997 r., s. 3.
[Red.], „Życie” z 13 XII 1997 r., s. 2, 4.
Ruman J.M., Stosunki państwo – Kościół w Polsce w latach 1989–2000, w: Między integracją a komunizmem. Społeczeństwa i Kościoły Europy Środkowej. Materiały z międzynarodowej konferencji naukowej, Szczecin, 8–9 czerwca 2001 r., red. K. Kowalczyk, A. Kubaj, R. Wróblewski, Tuchów 2001, s. 158.
Rydlewski G., Geneza i tryb przygotowania ustawodawstwa wyznaniowego w Polsce w roku 1989, w: Regulacje prawne stosunków wyznaniowych w Polsce. Zbiór przepisów i dokumentów, wybór i oprac. B. Górowska, G. Rydlewski, Warszawa 1992, s. 213–214.
Senat za konkordatem, „Życie” z 23 I 1998 r., s. 4.
Stempień J., Innowiercy. Aleksander Kwaśniewski przegrywa z SLD?, „Wprost” z 14 VII 1996 r., s. 21.
Suchocka H., Konkordat jako umowa międzynarodowa, w: Konstytucjonalizm polski. Refleksje z okazji jubileuszu 70-lecia urodzin i 45-lecia pracy naukowej profesora Andrzeja Szmyta, Gdańsk 2020, s. 661–673.
Suchocka H., Konkordat polski z 1993 r., „Przegląd Powszechny” (1994), nr 9, s. 173.
Tomczak Ł., Partie polityczne w Polsce po 1989 roku, w: Polska 1989–1999. Próba bilansu. Materiały z sesji naukowej, Szczecin 16 V 1999 r., red. A. Kawecki, K. Kowalczyk, Szczecin 1999, s. 39–47.
Troszyński A., O konkordat z konkordatem, „Przegląd Katolicki” nr 18/19 z [29 VIII – 5 IX] 1993 r., s. 4–6.
Turnau J., Nowakowska A., Szarża na konkordat, „Gazeta Wyborcza” nr 8 (1392) z 11 I 1994 r., s. 3.
Turowicz J., Konkordat, „Tygodnik Powszechny” nr 32 z 8 VIII 1993, s. 3.
W dwa lata po zawarciu Konkordatu. Z ks. prof. Wojciechem Góralskim – negocjatorem Konkordatu – rozmawia ks. Ireneusz Skubiś, „Niedziela” nr 31 z 30 VII 1995 r., s. 1, 8.
Wisłocki J., Konkordat kościelnych przywilejów, „Wprost” nr 32 z 8 VIII 1993 r., s. 23–25.
Wisłocki J., Konkordat polski 1993. Tak czy nie?, Poznań 1993.
Wisłocki J., Wątpliwości wobec konkordatu, „Państwo i Prawo” (1994), nr 7–8, s. 13–18.
Wiszniewski J., Problemy konkordatowe w Polsce w latach 1945–1993, w: Kościół katolicki. Wybrane zagadnienia, red. M. Drzonek, K. Kowalczyk, Szczecin 1998, s. 38–44.
Wlaźlak W., Kościół katolicki na tle konstytucjonalizmu polskiego, „Zeszyty Naukowe Akademii Polonijnej w Częstochowie. Wydział Administracyjno-Prawny” (2002), nr 1, s. 104–106.
Wołk-Łaniewska A., Spadek po Suchockiej. „Perfidna gra polityczna” czy uznanie nadrzędności Konstytucji nad konkordatem, czyli…, „Przegląd Tygodniowy” z 10 VII 1996 r.
Zieliński Z., Kościół w Polsce 1944–2002, Radom 2003.
Żaryn J., Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce (1944–1989), Warszawa 2003.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Ryszard Gryz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
