Adam Stefan Sapieha — pierwszy arcybiskup metropolita krakowski
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.12201Słowa kluczowe:
Adam Stefan Sapieha, archidiecezja, Kraków, metropolia, międzywojnieAbstrakt
W 1995 roku ks. prof. Bolesław Kumor opublikował artykuł poświęcony abp. Adamowi Stefanowi Sapieże jako metropolicie krakowskiemu. Został on ogłoszony drukiem w książce pt. „Kardynał Adama Stefan Sapieha”, pod redakcją Stanisława Stępnia, która ukazała się w Przemyślu. Tekst liczy sobie 5 stron. W ciągu minionych 30 lat pojawiły się kolejne prace poświęcone Księciu Niezłomnemu, a przede wszystkim edycja jego tekstów w pomnikowej 5-tomowej kolekcji pt. „Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam S. Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych”, pod red. ks. prof. Józefa Mareckiego (Kraków 2020). Niniejszy artykuł składa się z trzech części. W pierwszej przedstawiono Adama S. Sapiehę w pierwszych latach pasterzowania w diecezji krakowskiej. Od 1912 do 1925 roku był księciem-biskupem krakowskim. W zasadniczej części artykułu zajęto się Adamem S. Sapiehą jako arcybiskupem krakowskim, a następnie jako metropolitą krakowskim. W trzeciej części ukazano jego aktywność w latach II wojny światowej i w pierwszych latach komunizmu (1939–1951). Nadal był arcybiskupem metropolitą krakowskim, ale jego działalność (podobnie jak w Książęco-Biskupim Komitecie Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny w latach 1914–1918) wykraczała poza teren metropolii krakowskiej. To wtedy współcześni nazwali go Księciem Niezłomnym. Rzeczywiście w tym okresie wielu zgodnie określało go jako reprezentanta narodu polskiego. Będąc metropolitą krakowskim, stał się nieformalnym metropolitą Polaków.
Bibliografia
Apele Arcybiskupiego Komitetu Ratunkowego dla Krakowa o pomoc dla potrzebujących z lat 1931–1938, w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 3: Działalność charytatywna, red. S. Furtak, J. Marecki, Kraków 2020, s. 224–226, 236–237, 241–242, 244–245, 252–255.
Czajowski J., Kardynał Adam Stefan Sapieha, Wrocław 1997.
Elenchus venerabilis cleri tam saecularis quam regularis dioeceseos Cracoviensis S. Sedi Apostolicae immediatae subjectae pro Anno Domini 1912, Cracoviae 1912.
Florkowski E., Listy pasterskie Adama Stefana Sapiehy, w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 179–196.
Godlewski E., Działalność księcia metropolity Adama Stefana Sapiehy w okresie Wielkiej Wojny, w: 25 lat pasterzowania Księcia Metropolity Adama Stefana Sapiehy, red. F. Machay, Kraków 1937, s. 31–46.
Kracik J., Krakowskie Seminarium Duchowne w latach 1911–1951, w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 197–203.
Kracik J., Rozwój sieci parafialnej i dekanalnej diecezji krakowskiej w latach 1912–1951, w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 409–436.
Kumor B., Arcybiskup Adam Stefan Sapieha jako metropolita krakowski (1925–1951), w: Kardynał Adama Stefan Sapieha, red. S. Stępień, Przemyśl 1995, s. 163–167.
Kumor B., Stanowisko biskupa Adama Stefana Sapiehy wobec reorganizacji Kościoła w Polsce i powstania metropolii krakowskiej (1920–1925), w: Księga sapieżyńska, t. 2, red. J. Wolny, Kraków 1985, s. 27–42.
List ingresowy A. S. Sapiehy z 3 III 1912, „Notificationes e Curia Principis Episcopi Cracoviensis” 1912, nr 3–4, s. 23–31.
List A. S. Sapiehy z 8 XII 1925, „Notificationes e Curia Principis Episcopi Cracoviensis” 1925, nr 12, s. 1–2.
List kard. A. Sapiehy do ks. A. Baraniaka z 3 XI 1948 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 481.
Majka J., Działalność charytatywno-społeczna Adama Stefana Sapiehy po drugiej wojnie światowej (1945–1951), w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 309–324.
Oświadczenie kard. A. S. Sapiehy w sprawie zlikwidowanego Caritasu kościelnego wraz z wytycznymi nieangażowania się duchowieństwa na rzecz powołanej przez władze instytucji świeckiej z 21 II 1950 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 513–514.
Panek B., Krakowskie organizacje charytatywne w latach 1918–1939, Kraków 1986.
Pasierbek J., Organizacja sądownictwa kościelnego w metropolii krakowskiej (1925–1975), „Analecta Cracoviensia” 10 (1978), s. 387–431.
Pismo ks. dr. Kazimierza Dworaka wikariusza generalnego diecezji kieleckiej do kard. A. Sapiehy z 2 IV 1946 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 467–468.
Protokół z posiedzenia biskupów metropolii krakowskiej w sprawie taks za posługi religijne z 23 II 1938 r. w Krakowie, w: Świadek dziejów narodu, Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 328–329.
Przemówienie bp. Juliana Groblickiego na temat działalności kard. A. Sapiehy, wygłoszone w katedrze na Wawelu podczas nabożeństwa z okazji setnej rocznicy jego urodzin, Kraków 12 V 1967 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 1: Działalność duszpasterska, red. M. Marosz, Kraków 2020, s. 452.
Przybyszewski B., Adam Stefan kardynał Sapieha. Pasterz Dobry — Książę Niezłomny 1867–1951, Łańcut 2002.
Przybyszewski B., Ostatnia choroba kardynała Sapiehy, w: Księga sapieżyńska, t. 2, red. J. Wolny, Kraków 1986, s. 763–768.
Relatio de ingressu seu de inthronisatione Celsissimi Principis Episcopi Adami Stephani Sapieha in sedem Sancti Stanislai Episcopi Martyris, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, Acta actorum capituli, sygn. Aa 36, s. 131–133.
Rittner E., Prawo kościelne katolickie, t. 1, Lwów 1907.
Ronikier J., Rada Główna Opiekuńcza i jej współpraca z metropolitą krakowskim Adamem Sapiehą w ramach działalności pomocowej i charytatywnej w czasie okupacji niemieckiej (1939–1945), w: Kardynał Adam Stefan Sapieha 1867–1951. Książę Niezłomny, red. J. Urban, Kraków 2014, s. 95–108.
Sprawozdanie Delegatury Rządu Rzeczypospolitej na Kraj dot. spotkania abp. A. Sapiehy i hr. Adama Ronikiera z rządem Generalnego Gubernatorstwa 14 XII 1942 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 5: Działalność polityczna, red. C. Kuta, R. Opulski, Kraków 2020, s. 358–363.
Szal A., Działalność delegacji przemyskiej Książęco-Biskupiego Komitetu w okresie pierwszej wojny światowej, w: Kardynał Adam Stefan Sapieha. Środowisko rodzinne, życie i dzieło, red. S. Stępień, Przemyśl 1995, s. 151–155.
Umowa pomiędzy JE Księciem Metropolitą Adamem Stefanem Sapiehą, Arcybiskupem Krakowskim, a JE Księdzem Biskupem Arkadiuszem Lisieckim, Biskupem Śląskim w sprawie Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie z 12 VI 1928 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 216–219.
Urban J., Pierwsze lata posługi księcia-biskupa Adama Stefana Sapiehy w diecezji krakowskiej, w: Charisteria Tito Górski oblata. Studia i rozprawy ofiarowane profesorowi Tytusowi Górskiemu, red. R. M. Zawadzki, S. Stabryła, Kraków 2003, s. 269–285.
Wezwanie bp. A. S. Sapiehy skierowane do kapłanów w sprawie poparcia i kolportażu tygodnika „Dzwon Niedzielny”, zamieszczone w „Notificationes” listopad–grudzień 1924 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 163–165.
Wilgusz Z., Kronika życia i działalności Adama Stefana kardynała księcia Sapiehy, w: Kardynał Adam Stefan Sapieha. Środowisko rodzinne, życie i dzieło, red. S. Stępień, Przemyśl 1995, s. 203–242.
Wolny J., Biogram kardynała Adama Stefana Sapiehy, w: Książę Niezłomny. Kardynał Adam Stefan Sapieha, red. R. Bogacz, Kraków 2001, s. 7–72.
Wróbel W., Troska biskupa Adama Sapiehy o wysiedlonych i uchodźców w latach 1914–1916, Kraków 1999.
Żaryn J., Kościół a władza w Polsce (1945–1950), Warszawa 1997.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jacek Urban
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
