Częstochowskie Seminarium Duchowne w Krakowie (1926–1991)
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.12206Słowa kluczowe:
bp Teodor Kubina, Częstochowskie Seminarium Duchowne, diecezja częstochowska, Kraków, Wydział Teologiczny Uniwersytetu JagiellońskiegoAbstrakt
Artykuł ukazuje dzieje Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie w latach 1926–1991. Kształcenie przyszłego duchowieństwa w tym mieście miało zapewnić odpowiednie przygotowanie do podjęcia pracy duszpasterskiej w parafiach nowej diecezji, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki środowiska robotniczego i pogranicza polsko-niemieckiego. Gmach seminaryjny powstał dzięki ofiarności wiernych i duchowieństwa w latach 1928–1930. Stał się on centrum formacji ogólnoludzkiej i duchowej alumnów pod kierunkiem przełożonych seminaryjnych. Studia filozoficzno-teologiczne odbywali oni na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego aż do jego zniesienia przez władze państwowe w 1954 roku. Odtąd bp Zdzisław Goliński podjął starania o utworzenie samodzielnych studiów dla kleryków częstochowskich. Po utworzeniu Papieskiego Wydziału Teologicznego w 1974 roku seminarium nawiązało z nim wieloletnią współpracę naukową. Dzięki temu kształceniu kleryków udało się zapewnić niezbędną stabilność, mimo opresyjnej polityki władz komunistycznych. W tym okresie podejmowano starania o uzyskanie pozwolenia na budowę nowego budynku w Częstochowie. Realizacja projektu nastąpiła w latach 1983–1991 i została zwieńczona poświęceniem gmachu seminaryjnego przez papieża Jana Pawła II. Umożliwiło to rozpoczęcie kształcenia alumnów w Częstochowie od roku akademickiego 1991/1992. W krakowskim okresie funkcjonowania seminarium ukończyło ponad 1150 absolwentów.
Bibliografia
.75 lat Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Częstochowskiej, red. W. Kowalik, Częstochowa 2001.
Bąbiński H., Metody formacji ascetycznej w Częstochowskim Seminarium Duchownym w Krakowie w latach 1926–1976, „Częstochowskie Studia Teologiczne” 3 (1975), s. 63–81.
Bąbiński H., Ojcowie duchowni Częstochowskiego Seminarium Duchownego w latach 1928–1975, Częstochowa 2000.
Bielecki J., Zarys historii Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, w: Pielęgnować ziarno powołania kapłańskiego. 60 lat Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, red. J. Bielecki, Częstochowa 2013, s. 21–36.
Bp Teodor Kubina w otoczeniu profesorów teologii w dniu otrzymania doktoratu honoris causa UJ, 1931 r., Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny — Archiwum Ilustracji, Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 3/1/0/15/108.
Dzieło budowy Seminarium, „Niedziela” 29 (1986) nr 18, s. 6.
Gmach Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie, Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny — Archiwum Ilustracji, Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 3/1/0/15/696.
Informacja, 15.10.1970, Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Katowicach [1945] 1983–1990, sygn. IPN Ka 056/55 t. 3, s. 98.
Jasionek S., Ksiądz Jan Kowalski, kleryk Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie i student Uniwersytetu Jagiellońskiego (1949–1954), w: Kapłan teolog. Księga jubileuszowa z okazji 50-lecia pracy dydaktycznej i wychowawczej księdza profesora Jana Kowalskiego w Wyższym Seminarium Duchownym Archidiecezji Częstochowskiej, red. A. Przybylski, Częstochowa 2009, s. 21–47.
Kapuściński J., Formacja kapłańska w Częstochowskim Seminarium Duchownym w Krakowie w okresie II Rzeczypospolitej. Wykład inauguracyjny ks. dr. Jacka Kapuścińskiego, „Rocznik Seminaryjny” 14 (2012), s. 56–89.
Kapuściński J., Rektorzy Częstochowskiego Seminarium Duchownego w latach 1926–2011, „Veritati et Caritati” 2 (2014), s. 375–409.
Kęsik K., Widera M., Ks. Jan Związek. Życie i dzieło, Opole 2026.
Kołodziejczyk M., Profesorowie i wykładowcy Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie, „Częstochowskie Studia Teologiczne” 2 (1974), s. 173–180.
Kostrzewski P., Służba wojskowa alumnów Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie w latach 1965–1980, „Wiadomości Archidiecezji Częstochowskiej” 91 (2017) nr 1–6, s. 139–164.
Kowalski J., Charakterystyczne rysy Częstochowskiego Wyższego Seminarium Duchownego, w: Błogosławione, choć trudne czasy. Siedemdziesięciopięciolecie Kościoła częstochowskiego, red. J. Kowalski, Częstochowa 2000, s. 215–232.
Kowalski J., Gmach Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie ma już 60 lat, „Niedziela” 33 (1990) nr 40, s. 1, 6.
Kowalski J., Osiemdziesiąt trzy lata (1926–2009) posługi sióstr honoratek (Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi) w Częstochowskim Seminarium Duchownym w Krakowie i Częstochowie, Częstochowa 2012.
Kowalski J., Źrenica oka diecezji. Siedemdziesięciopięciolecie Wyższego Seminarium Duchownego Kościoła Częstochowskiego (1926–2001), Częstochowa 2001.
Kronika Częstochowskiego Seminarium Duchownego, t. 3, Archiwum Wyższego Międzydiecezjalnego Seminarium Duchownego w Częstochowie, b. sygn., s. 7–8, 14–15, 34, 38–41, 44, 47–49, 51, 57–60, 62–65, 67, 71, 75, 80, 82–83, 85–87, 91–96, 134.
Kronika seminaryjna, t. 1, Archiwum Wyższego Międzydiecezjalnego Seminarium Duchownego w Częstochowie, b. sygn., s. 2, 472–473, 480–482, 600, 619, 638–639.
Kronika seminaryjna, t. 4, Archiwum Wyższego Międzydiecezjalnego Seminarium Duchownego w Częstochowie, b. sygn., s. 435, 516, 518, 690.
Kronika Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi w Krakowie, t. 1: 1971–1981, Archiwum Generalne Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi, b. sygn.
Kronika Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi w Krakowie, t. 2: 1981–1984, Archiwum Generalne Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi, b. sygn.
Kronika Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi w Krakowie, t. 3: 1984–1987, Archiwum Generalne Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi, b. sygn.
Kronika Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi w Krakowie, t. 4: 1987–2002, Archiwum Generalne Zgromadzenia Małych Sióstr Niepokalanego Serca Maryi, b. sygn.
Kronika, t. 1, Archiwum Archidiecezjalnego Seminarium Duchownego w Krakowie, b. sygn., s. 394.
Księga posług i święceń, t. 1, Archiwum Wyższego Międzydiecezjalnego Seminarium Duchownego w Częstochowie, b. sygn.
Kubina T., List pasterski, „Wiadomości Diecezjalne” 1 (1926) nr 1, s. 3–8.
Kubina T., W podniosłych chwilach i doniosłych sprawach, t. 1, Częstochowa 1931.
Meldunek nr 78, 21.06.1969, Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Katowicach, sygn. IPN Ka 056/55 t. 1, s. 120–122.
Mikołajczyk M., Diecezja częstochowska w Polsce pojałtańskiej, w: Błogosławione, choć trudne czasy. Siedemdziesięciopięciolecie Kościoła częstochowskiego, red. J. Kowalski, Częstochowa 2000, s. 99–114.
Mikołajczyk M., Problemy religijno-moralno-społeczne diecezji częstochowskiej w latach 1945–1989 wynikające z ówczesnej sytuacji politycznej, Częstochowa 2002.
Mikołajczyk M., Władza ludowa a diecezja częstochowska, Częstochowa 2000.
Pismo bp. Stefana Bareły do Eminencji Najdostojniejszego Księdza Kardynała Metropolity, 08.06.1974, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo Franciszka kard. Macharskiego do Ekscelencji Najczcigodniejszego Księdza Biskupa, 15.10.1982, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo Karola kard. Wojtyły do Ekscelencji Najczcigodniejszego Księdza Biskupa, 21.05.1968, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo Karola kard. Wojtyły do Ekscelencji Najczcigodniejszego Księdza Biskupa, 05.12.1972, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo Karola kard. Wojtyły do Ekscelencji Najczcigodniejszego Księdza Biskupa, 21.09.1973, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo Karola kard. Wojtyły do Ekscelencji Najczcigodniejszego Księdza Biskupa, 13.05.1974, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo Karola kard. Wojtyły do Ekscelencji Najczcigodniejszego Księdza Biskupa, 04.06.1974, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo Karola kard. Wojtyły do Ekscelencji Najczcigodniejszego Księdza Biskupa, 01.09.1975, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Pismo sekretarza KEP ds. Seminariów Duchownych ks. Piotra Skuchy do ks. Jana Związka, 04.11.1988, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 180/22, t. 2, cz. 1.
„Rozpoczynamy drogę, która jest jak pielgrzymka”. Uroczystość poświęcenia placu pod budowę Wyższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, „Niedziela” 26 (1983) nr 36, s. 1, 6–7.
Siudy T., Spod Wawelu pod Jasną Górę, „Niedziela” 39 (1991) nr 35, s. 1, 6.
Skrodzki W., Nowy gmach Częstochowskiego Seminarium Duchownego, „Niedziela” 39 (1991) nr 33, s. 4.
Skrodzki W., Z budowy Wyższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, „Niedziela” 27 (1984) nr 50, s. 6–7.
Słowo wstępne Franciszka kard. Macharskiego, 22.12.1983, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, sygn. 153/11.
Służba wojskowa 1968–1979, Archiwum Wyższego Międzydiecezjalnego Seminarium Duchownego w Częstochowie, b. sygn.
Sprawozdanie z konferencji Księży Konsultorów i Dziekanów, „Wiadomości Diecezjalne” 15 (1945), s. 15–16.
Tomczyk C., Częstochowskie Seminarium Duchowne w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945. „Częstochowskie Studia Teologiczne” 3 (1975), s. 39–63.
Ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, Dz.U. z 1959 r. nr 14, poz. 75.
Widera M., „Kiedy stworzyło się tu źródło apostolskie…” Zarys dziejów (archi)diecezji częstochowskiej (1925–2025), „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” 45 (2025) nr 2, s. 187–212.
Włodarczyk E., Wizytacje wyższych seminariów duchownych przez władze państwowe w Polsce w latach 1960–1971, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 325 (2018), s. 229–246.
Wolny J., Abp Adam Stefan Sapieha w obronie Narodu i Kościoła polskiego podczas II wojny światowej, w: Księga sapieżyńska, t. 2, red. J. Wolny, Kraków 1986, s. 203–472.
Zarządzenie Ministra Oświaty z dnia 29 grudnia 1959 r. wydane w porozumieniu z Urzędem do Spraw Wyznań w sprawie nadzoru nad seminariami duchownymi, „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty” 1960 nr 1, poz. 5.
Związek J., 75 lat dziejów Wyższego Seminarium Duchownego (Archi)diecezji Częstochowskiej (1926–2001). Wykład inauguracyjny ks. prof. zw. dr. hab. Jana Związka, „Rocznik Seminaryjny” 3–4 (2001), s. 18–38.
Związek J., Diecezja Częstochowska w okresie okupacji hitlerowskiej (1939–1945), w: Błogosławione, choć trudne czasy. Siedemdziesięciopięciolecie Kościoła częstochowskiego, red. J. Kowalski, Częstochowa 2000, s. 75–97.
Związek J., Dzieje diecezji częstochowskiej w okresie II Rzeczypospolitej, Częstochowa 1990.
Związek J., Dzieje Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, Częstochowa 2002.
Związek J., Panorama 75-lecia Wyższego Seminarium Duchownego diecezji częstochowskiej (1926–2001), „Wiadomości Archidiecezji Częstochowskiej” 75 (2001) nr 10, s. 22–35.
Związek J., Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Częstochowskiej w Krakowie i Częstochowie (1926–2001), „Częstochowskie Studia Teologiczne” 29 (2001), s. 293–308.
Związek J., Z dziejów Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie (1926–1991), „Veritati et Caritati” 6 (2016), s. 349–419.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Widera
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
