Relacje diecezji bielsko-żywieckiej z Kościołami partykularnymi metropolii krakowskiej w latach 1992–2025
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.12203Słowa kluczowe:
archidiecezja krakowska, Bielsko-Biała, diecezja bielsko-żywiecka, diecezja kielecka, diecezja tarnowska, Kraków, Małopolska, metropolia krakowska, Śląsk CieszyńskiAbstrakt
Według kodeksu prawa kanonicznego jednym z zadań każdej prowincji kościelnej jest skoordynowanie działań duszpasterskich w danym regionie. Od 1992 roku, na mocy bulli papieża Jana Pawła II „Totus Tuus Poloniae Populus”, metropolia krakowska składa się z czterech Kościołów partykularnych: z archidiecezji krakowskiej i jej trzech sufraganii, w tym utworzonej w tym samym roku diecezji bielsko-żywieckiej. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie związków tej diecezji z innymi diecezjami tworzącymi metropolię krakowską. Najpierw scharakteryzowano specyfikę dziejów społeczności zamieszkujących terytorium obecnej diecezji bielsko-żywieckiej: jej część zachodnią, od wieków należącą do Śląska Cieszyńskiego, oraz wschodnią, stanowiącą część Małopolski Zachodniej. Na poziomie instytucjonalnym zasygnalizowano takie kwestie, jak współpraca z seminarium duchownym w Krakowie, tamtejszym sądem metropolitalnym, archiwum kurii metropolitalnej, dzisiejszym Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II w Krakowie oraz Pracownią Inwentaryzacji i Digitalizacji Zabytków tej uczelni. Zwrócono też uwagę na istnienie nieformalnych więzi wśród osób duchownych i wiernych świeckich obu diecezji. Zasygnalizowano również przejawy więzi z diecezją tarnowską oraz skonstatowano niemal całkowity ich brak z diecezją kielecką.
Bibliografia
Aneks do Umowy o partnerstwo z dnia 13 kwietnia 2016 r., Kraków, 19 grudnia 2019 r., Umowy Diecezji Bielsko-Żywieckiej, Kancelaria Kurii Diecezjalnej w Bielsku-Białej — archiwum bieżące, b. sygn.
Bogusz H., Dzieje i ustrój Wikariatu Generalnego w Cieszynie, „Nasza Przeszłość” 52 (1987) nr 68, s. 123–167.
Borutka T., Powołanie do życia Diecezji Bielsko-Żywieckiej i najważniejsze decyzje jej Biskupa, w: In aedificationem Corporis Christi. W 50-lecie święceń prezbiteratu Księdza Biskupa Tadeusza Rakoczego –pierwszego pasterza Diecezji Bielsko-Żywieckiej, red. T. Borutka, Bielsko-Biała–Kraków 2013, s. 291–311.
Czaja W., Hajduk A., Hałatek A., Lubosz B., Turno B., Przewodnik po ziemi bielsko-bialskiej, wyd. 2. uzupełnione i poprawione, Bielsko-Biała 1968.
Dekret o ustanowieniu i określeniu granic nowych diecezji i prowincji kościelnych w Polsce oraz przynależności metropolitalnej poszczególnych diecezji, Warszawa 25 marca 1992, „Notificationes e Curia Metropolitana Cracoviensis” 130 (1992) nr 1–6, s. 12–29.
Dekret z dnia 25 września 1945 r. Przepisy wprowadzające prawo o aktach stanu cywilnego, Dz. U. z 1945 r. nr 48, poz. 273.
Dziennik Podawczy. Rok 1992, Kancelaria Kurii Diecezjalnej w Bielsku-Białej — archiwum bieżące, b. sygn.
Góra P., Pastoralno-teologiczny status w przestrzeni życia religijnego diecezji, Kraków 2025.
Informator Diecezji Bielsko-Żywieckiej, Bielsko-Biała 1993.
Kaczmarek R., Administracja i samorząd miejski, w: Bielsko-Biała. Monografia miasta, t. 4: Bielsko-Biała w latach 1918–2009, red. I. Panic, Bielsko-Biała 2011, s. 404–411.
Katalog kościołów i duchowieństwa Archidiecezji Krakowskiej, Kraków 1989.
Kodeks prawa kanonicznego, przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu, Poznań 1984.
Kołata S., Formacja kandydatów do kapłaństwa dla Diecezji Bielsko-Żywieckiej (1992–2012), w: In aedificationem Corporis Christi. W 50-lecie święceń prezbiteratu Księdza Biskupa Tadeusza Rakoczego — pierwszego pasterza Diecezji Bielsko-Żywieckiej, red. T. Borutka, Bielsko-Biała–Kraków 2013, s. 375–389.
Księga święceń, Kancelaria Kurii Diecezjalnej w Bielsku-Białej — archiwum bieżące, b. sygn.
Kumor B., Granice (archi)diecezji krakowskiej (1000–1939), „Prawo Kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny” 6 (1963) nr 1–4, s. 535–556.
Kumor B., Rozwój organizacji metropolitalnej i diecezjalnej na historycznych ziemiach polskich (1000–1992), „Resovia Sacra. Studia Teologiczno-Filozoficzne Diecezji Rzeszowskiej” 4 (1997), s. 213–221.
[Kuria Diecezjalna Bielsku-Białej do Kurii Metropolitalnej w Krakowie], Bielsko-Biała, 14 września 1992, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie — Akta Kancelaryjne. 1992 Kancelaria 3001–4000, nlb.
[Kuria Metropolitalna w Krakowie do Kurii Diecezjalnej w Bielsku-Białej], Kraków 6 maja 1993, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie — Akta Kancelaryjne. 1993 Kancelaria 1–13000, nlb.
Nuncjatura Apostolska w Polsce, Komunikat, „Notificationes e Curia Metropolitana Cracoviensis” 130 (1992) nr 1–6, s. 5–11.
[Protokoły przekazania ksiąg metrykalnych do digitalizacji], Biblioteka i Archiwum Diecezjalne w Bielsku-Białej, b. sygn.
[Protokół zdawczo-odbiorczy przekazania akt personalnych kapłanów należących do Diecezji Bielsko-Żywieckiej], Kraków 2 grudnia 1992, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie — Akta Kancelaryjne. 1992 Kancelaria 3001–4000, nlb.
[Protokół zdawczo-odbiorczy przekazania akt parafii należących do Diecezji Bielsko-Żywieckiej], Kraków 21 grudnia 1992, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie — Akta Kancelaryjne. 1992 Kancelaria 3001–4000, nlb.
Skrabski J., Pracownia Inwentaryzacji i Digitalizacji Zabytków Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie a ochrona zabytków sakralnych i archiwów kościelnych w Małopolsce, „Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne” 67 (2025) nr 125, s. 489–506.
Skrócony katalog Diecezji Katowickiej 1988, Katowice 1988.
Umowa o partnerstwo zawarta w dniu 13 kwietnia 2016 r. w Krakowie pomiędzy Diecezją Bielsko-Żywiecką a Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, Umowy Diecezji Bielsko-Żywieckiej, Kancelaria Kurii Diecezjalnej w Bielsku-Białej — archiwum bieżące, b. sygn.
Umowa o udostępnianie zasobów zawarta w dniu 13 kwietnia 2016 r. w Krakowie pomiędzy Diecezją Bielsko-Żywiecką a Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, Umowy Diecezji Bielsko-Żywieckiej, Kancelaria Kurii Diecezjalnej w Bielsku-Białej — archiwum bieżące, b. sygn.
Umowa o współpracy zawarta w Krakowie w dniu 30 czerwca 2021 pomiędzy Diecezją Bielsko-Żywiecką a Archidiecezją Krakowską, Umowy Diecezji Bielsko-Żywieckiej, Kancelaria Kurii Diecezjalnej w Bielsku-Białej — archiwum bieżące, b. sygn.
Urban J., Archidiecezja Krakowska w latach 1925–2025. Szkice historyczne, Kraków 2026.
Wnętrzak G., Stosunki polityczne i narodowościowe na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Galicji Zachodniej w latach 1897–1920, Toruń 2014.
Zarządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 sierpnia 1949 r. o przekazaniu ksiąg metrykalnych urzędom stanu cywilnego, „Monitor Polski” 1949 nr A–57, poz. 756.
Źródła narracyjne do dziejów Kościoła katolickiego na Śląsku Cieszyńskim od XVI do połowy XIX wieku, red. J. Spyra, wyd. D. Pindur, M. Morys-Twarowski, M. Bogus-Spyra, H. Grudniewska, Cieszyn 2025 (Bibliotheca Tessinensis, 11).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Czesław Chrząszcz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
