Seminary in Kraków (1925–1939)
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.12205Keywords:
Archbishop-Prince Adam Stefan Sapieha, Kraków, Podzamcze, seminary, Stradom, missionariesAbstract
The interwar period was a time of dynamic development for the Kraków Seminary under the leadership of Metropolitan Prince Adam Stefan Sapieha. Near Wawel, in a neo-Gothic building on Podzamcze Street, which opened in 1901, a generation of priests was being formed to face the challenges of an independent state and, later, the tragedy of the Second World War. The elevation of Kraków to the status of a metropolitan see in 1925 made the city the most important centre of clerical formation in the Second Polish Republic, bringing together seminarians not only from the Diocese of Kraków, but also from the Diocese of Silesia (based in Katowice) and the Diocese of Częstochowa. The aim of this study is to present the most important issues concerning the functioning of the institution, with particular emphasis on its history, organisation and staffing. The analysis covers statistics on the students, as well as the key problems and challenges the institution had to face between 1925 and 1939.
References
Abp A. S. Sapieha do Ministerstwa WRiOP, 16 XI 1921, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Teczka „Puzyna”, b. sygn.
Abp Sapieha do nieznanego adresata, 30 XI 1925, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Teczka „Puzyna”, b. sygn.
Bączkowicz F., Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa, t. 2, Opole 1958.
Bączkowicz F., Z dziejów Domu Stradomskiego, „Roczniki Obydwóch Zgromadzeń św. Wincentego a Paulo” 19 (1913) nr 3, s. 209–225.
Bączkowicz F., Z dziejów Domu Stradomskiego. Seminarium duchowne na Stradomiu, „Roczniki Obydwóch Zgromadzeń św. Wincentego a Paulo” 20 (1914) nr 1, s. 35–52.
Bąkowski K., Kronika Krakowa z lat 1918–1923, Kraków 1925.
[Brak autora, brak tytułu], „Z Życia Albertyńskiego” 11 (1984) nr 30, s. 1–22.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1893, Leopoli 1893.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1894, Leopoli 1894.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1895, Leopili 1895.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1897, Leopoli 1897.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1898, Leopoli 1898.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1899, Leopoli 1899.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1900, Leopoli 1900.
Catalogus Venereabilis Cleri Saecularis et Regularis Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro anno Domnini 1901, Leopoli 1901.
Dekret hrabiego Trautmannsdorfa, 18 XI 1802, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1799–1802, sygn. A. Sem. 2 (1799–1802), s. 321–327.
Dziekan Wydziału Teologicznego UJ do bp. Sapiehy, 5 II 1919, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Teki Sapieżyńskie 1912–1951, sygn. TS XVII/83.
Dziekan Wydziału Teologicznego UJ do Ministra Oświaty, 27 IX 1946, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akta Wydziału Teologicznego. Programy nauczania, dyskusja nad reformą studiów 1851–1954, sygn. WT II 28.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1926, Cracoviae 1926.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1927, Cracoviae 1927.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1928, Cracoviae 1928.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1929, Cracoviae 1929.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1930, Cracoviae 1930.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1931, Cracoviae 1931.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1933, Cracoviae 1933.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1934, Cracoviae 1934.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1935, Cracoviae 1935.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1936, Cracoviae 1936.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1937, Cracoviae 1937.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1938, Cracoviae 1938.
Elenchus Venerabilis Cleri Archidioeceseos Cracoviensis pro anno Domini 1939, Cracoviae 1939.
Gubernium do Administratora Diecezji Krakowskiej bp. J. Olechowskiego, 11 XII 1801, Archiwum Księży Misjonarzy na Stradomiu, Seminarium. Korespondencja 4 (XVIII-1899), b. sygn., k. 19–20.
Gubernium do Administratora Diecezji Krakowskiej bp. J. Olechowskiego, 18 XI 1802, Archiwum Księży Misjonarzy na Stradomiu, Seminarium. Korespondencja 4 (XVIII-1899), b. sygn., k. 43–44.
Gubernium do Administratora Diecezji Krakowskiej bp. J. Olechowskiego, 28 VIII 1801, Archiwum Księży Misjonarzy na Stradomiu, Seminarium. Korespondencja 5 (XVIII-1899), b. sygn., k. 9–9v.
Hałaburda M., Krakowskie seminarium duchowne pod zarządem księży misjonarzy (1801–1901), „Instytut Księży Misjonarzy w Krakowie. Informator” 30 (2010/2011), s. 67–96.
Hałaburda M., Krakowskie Seminarium Duchowne, Kraków 2007.
Informacja w formie notatki o przeprowadzonych pracach remontowych w gmachu seminarium krakowskiego, ok. 1925, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1912–1938, sygn. A. Sem. 17 (1912–1938), s. 65.
Initia progressus et status praesens Domus Stradomiensis…, Archiwum Księży Misjonarzy na Stradomiu, Historia Congregationis Missionis in Polonia, b. sygn.
Inż. Leonard Nitsch i Ska. Biuro techniczne. Zakład Instalacyjny, Kraków, ul. Andrzeja Potockiego nr 18 do Szanownego Kierownictwa Okręgu Budowlanego w Krakowie, 7 VII 1920, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1915–1927, sygn. A. Sem. 15 (1915–1927), s. 839.
Jan Paweł II, Dar i tajemnica, Kraków 1996.
Kapuśniak A., Szczepaniak J., Katalog alumnów krakowskiego seminarium duchownego, Kraków 2006.
Komar E., Kardynał Puzyna. Moje wspomnienia, Kraków 1912.
Konkordat — wykonanie (t. 6) — Materiały do spraw wykonania załącznika „A” do Konkordatu — dotacja na rzecz Kościoła, 1925–1938, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Departament V Wyznań, sygn. 2/14/0/5/407, s. 1–203.
Konkordat pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r., Dz.U. 1925 nr 72 poz. 501.
Korespondencja w sprawie starań o uznanie przez MWRiOP seminariów duchownych jako wyższych szkół akademickich, VI–VII 1938, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Teki Sapieżyńskie 1912–1951, TS XVII/83.
Kracik J., Krakowskie Seminarium Duchowne w latach 1911–1951, w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 197–203.
Kracik J., Niełatwe początki seminarium duchowego w Krakowie, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 35 (1977), s. 232–236.
Kronika Kaplicy Duchownego Seminarjum Metropolitalnego w Krakowie z r. z. 1900, Archiwum Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie, sygn. XVII.1/5.
Kronika seminarium duchownego w Krakowie, Archiwum Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie, sygn. XVII.6.
Ks. Lewandowski Czesław I., Archiwum Księży Misjonarzy na Stradomiu, b. sygn.
Książęco Metropolitalna Kuria w Krakowie do ks. Dr Władysława Wichra, Wicerektora Seminarium w Krakowie, 17 X 1929, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1928–1941, sygn. A. Sem. 18 (1928–1941), k. 197.
Księga wydarzeń, Archiwum Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie, sygn. XVII. 7.
Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, t. 3, Kraków 2000.
Listy do Ks. Czesława Lewandowskiego, Archiwum „Naszej Przeszłości” w Krakowie, sygn. 43.
Łukomski S., Konkordat zawarty dnia 10 lutego 1925 roku pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, Łomża 1934.
Marcinek R., Dawne Śląskie Seminarium Duchowne w Krakowie w świetle kwerendy archiwalnej, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 42 (2024), s. 83–112.
Markowski B., Ksiądz Czesław Lewandowski CM 1864–1934, Kraków 2022.
Nota do Konsystorza, 20 III 1800, Archiwum Księży Misjonarzy na Stradomiu, Seminarium. Korespondencja 5 (XVIII-1899), b. sygn., k. 5–5v.
Odezwa abp. S. Sapiehy do Duchowieństwa Archidiecezji Krakowskiej, 2 II 1927, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1915–1927, sygn. A. Sem. 15 (1915–1927), k. 1177.
Odpis pisma C.K. Namiestnictwa do Książęco-Biskupiego Konsystorza z dnia 21 VI 1904, L. 79850, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1891, 1901–1914, sygn. A. Sem. 16 (1891) (1901–1914), s. 183.
Odpis pisma WRiOP do Rektora UJ, 11 X 1938, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1928–1941, sygn. A. Sem. 18 (1928–1941), k. 845.
Piech S., Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1880–1939, Kraków 1995.
Polska Komisja Likwidacyjna, Wydział Oświatowy, Nakaz Wypłaty. Etat: Min. Wyznań i Oświaty do Filialnej Kasy Krajowej w Krakowie, 31 I 1919, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1912–1938, sygn. A. Sem. 17 (1912–1938), s. 39–40.
Projekt reorganizacji studiów teologicznych uchwalony przez Wydział Krakowski, 10 VI 1919, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Teki Sapieżyńskie 1912–1951, sygn. TS XVII/83.
Protokół Rady Wydziału z 3 VI 1938, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akta Wydziału Teologicznego. Protokoły posiedzeń Rady Wydziału 1854–1939, sygn. WT II 17.
Reskrypt C.K. Namiestnictwa do C.K. Filialnej Kasy Krajowej w Krakowie, 17 VI 1903, odpis, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1891, 1901–1914, sygn. A. Sem. 16 (1891) (1901–1914), s. 109.
Reskrypt C.K. Namiestnictwa we Lwowie do C.K. Filialnej Kasy Krajowej w Krakowie, 3 I 1903, odpis, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Seminarium Duchowne 1892–1908, sygn. A. Sem. 10 (1892–1908), s. 2329.
Seminaristicum, „Notificationes e Curia Principis Episcopi Cracoviensis” 1925, nr 10–11, s. 38.
Seminarium duchowne w Krakowie: 400-lecie, red. J. Guzdek, F. Ślusarczyk, Kraków 2001.
Szczepaniak J., Duchowieństwo diecezji krakowskiej w XVIII wieku. Studium prozopograficzne, Kraków 2010.
Szczepaniak J., Zachowane spisy alumnów Seminarium Akademickiego w Krakowie, w: Materiały do dziejów nauczania i wychowania religijnego, t. 2, red. J. Szczepaniak, Kraków 2001, s. 25–51.
Urban J., Kilka kart z najnowszych dziejów krakowskiego seminarium duchownego (w stulecie poświęcenia gmnachu seminaryjnego przy ul. Podzamcze 8), „Biuletyn Duszpasterski” 10 (2002), s. 26–36.
Wolny J., Sapieha Adam Stefan (1867–1951), w: Polski słownik biograficzny, t. 34: 1992–1993, Wrocław 1993, s. 539–556.
Wysocki S., Seminarium Zamkowe w Krakowie, Lwów 1911.
Związek J., Z dziejów Częstochowskiego Seminarium Duchownego w Krakowie (1926–1991), „Veritati et Caritati” 6 (2016), s. 349–419.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Marek Hałaburda
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright and full publishing rights without restrictions, and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
