Aborcja w ustawodawstwie karnym papieża Franciszka (II): czynność wykonawcza i skutek przestępny
DOI:
https://doi.org/10.15633/acan.22105Słowa kluczowe:
aborcja, kan. 1397 § 2 i 3 CIC po reformie z 2021, kan. 1450 § 2 CCEO po reformie z 2023Abstrakt
Autor w drugim artykule serii zajmuje się opisem czynu bezprawnego aborcji kanonicznej, analizując jego następujące, tradycyjne znamiona przedmiotowe: aborcja (abortum – I.), jej wykonywanie (procurat, procuravit – II.) i spowodowanie skutku (effectu secuto – III.). Odnośnie do znamienia abortum autor przedstawia spór o wykładnię tego terminu pod rządem kan. 1398 CIC 1983, który w tradycji kanonicznej był rozumiany wąsko (I.2.1.). Jednakże w interpretacji autentycznej z 1988 roku oraz w nr. 58 encykliki św. Jana Pawła II Evangelium vitae z 1995 roku ustawodawca kościelny szeroko zinterpretował aborcję kanoniczną (I.2.2.). Zdaniem autora ta druga definicja jest nadal obowiązująca, gdyż wątpliwe jest dalsze obowiązywanie interpretacji autentycznej wskutek abrogowania całej księgi VI CIC 1983 w 2021 roku (I.3.). Dlatego aktualnie w myśl zasady in dubio pro reo nie można uznać za przestępstwo kanoniczne aborcji uśmiercania zapłodnionych komórek jajowych powstałych w procedurze in vitro, a nie przeniesionych do łona matki (I.2.2.2.). Odnośnie do znamienia wykonywania aborcji autor krytykuje jego ujęcie szerokie (podmiotowe), które wkracza w kwestię zawinienia oraz odpowiedzialności karnej sprawców nietypowych z kan. 1329 CIC 2021 (II.1.). Dlatego należy przyjąć ujęcie wąskie, przedmiotowe wykonywania aborcji, chociaż ze względu na brak zharmonizowania kan. 1397 § 2 z kan. 1329 CIC 2021 może ono rodzić trudności z przyjęciem odpowiedzialności sprawców nietypowych (II.2.). Autor uważa, że politycy wspierający ustawodawstwo proaborcyjne czy też członkowie ruchów proaborcyjnych nie popełniają przestępstwa kanonicznego aborcji, ale nie ze względu na brak skutku przestępnego, lecz w ogóle brak czynu (II.3.). W końcu, po ogólnym skomentowaniu znamienia skutku (III.1., III.2.), autor koncentruje się na braku związku przyczynowego ze skutkiem zabicia dziecka w następujących sytuacjach: ojca dziecka, który nie przeszkadza jego zabiciu (niewłaściwe przestępstwo z zaniechania, III.3.1.); hematologa czy radiologa badającego ciążę (III.3.2.); działalności administracji szpitalnej i personelu pomocniczego, chociaż uczestniczą oni w złu aborcji i za to ponoszą odpowiedzialność moralną (III.3.3.).
Bibliografia
Anzar Gil F. R., El delito canónico del aborto. Comentario a una respuesta de la CPI, „Revista Española de Derecho Canónico” 47 (1990) nr 128, s. 225–239.
Arrieta J. I., Commento ai cann. 1311–1399, w: Codice di Diritto Canonico e leggi complementari commentato, a cura di J. I. Arrieta, Roma 2022, s. 877–946.
Bartel H., Embriologia. Podręcznik dla studentów, Warszawa 2012.
Botta R., La norma penale nel diritto della Chiesa, Bologna 2001.
Buchała K., Zoll A., Polskie prawo karne, Warszawa 1995.
Burke R. L., Canon 915: The discipline regarding the denial of Holy Communion to those obstinately persevering in manifest grave sin, „Periodica de re canonica” 96 (2007), s. 3–58.
Calabrese A., Diritto penale canonico, Città del Vaticano 2006.
Cappello F., De censuris iuxta Codicem Iuris Canonici, Augustae Taurinorum 1919.
Chelodi I., Ius canonicum de delictis et poenis et de iudiciis criminalibus, ed. P. Ciprotti, Vicenza 1943.
Chrapkowski A., Il delitto dell’aborto procurato nel Codex Iuris Canonici del 1917 e del 1983. Studio giuridico-storico, Roma 2001.
Cito D., Le pene per i singoli delitti (cann. 1364–1399), w: V. De Paolis, D. Cito, Le sanzioni nella Chiesa. Commento al Codice di Diritto Canonico. Libro VI, Città del Vaticano 2001, s. 283–369.
Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 18.10.1990, „Acta Apostolicæ Sedis” 82 (1990), s. 1045–1364, przekład polski: Kodeks kanonów Kościołów wschodnich, tłum. L. Adamowicz, M. Dyjakowska, Lublin 2002.
Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983, „Acta Apostolicæ Sedis” 75 (1983) pars 2, s. III–XXX; 1–317; przekład polski: Kodeks prawa kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Stan prawny na dzień 18 maja 2022 r. Zaktualizowany przekład na język polski, zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu Polski, Poznań 2022.
Codex Iuris Canonici Pii X P.M. iussu digestus Benedicti P. XV auctoritate promulgatus, 27.05.1917, „Acta Apostolicæ Sedis” 9 (1917) pars 2, s. 1–521.
Congregatio pro Doctrina Fidei, Instructio Dignitas personae de quibusdam scientiae bioëthicae quaestionibus, 8.09.2008, „Acta Apostolicæ Sedis” 100 (2008) 858–887; przekład polski: https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20081208_dignitas-personae_pl.html (29.04.2024).
Coriden J. A. G., Canon 1398. Canonical penalty for abortion as applicable to administrators of clinics and hospitals, „Roman Replies and CLSA Advisory Opinions” 1986, s. 80–85.
De Paolis V., Cito D., Le sanzioni nella Chiesa. Commento al Codice di Diritto Canonico. Libro VI, Città del Vaticano 2001.
De Paolis V., De Sanctionibus in Ecclesia. Adnotationes in Codicem: Liber VI, Romae 1986.
De Paolis V., Responsa Pontificiae Commissionis Codicis Iuris Canonici Authentice Interpretando, „Periodica de re canonica” 78 (1989), s. 278–286.
Depasquale A., Pene „latae sententiae” nel Codice (particolarmente quelle riservate alla Sede Apostolica), w: Le sanzioni nella Chiesa. XXII Incontro di Studio: Abbazia di Maguzzano – Lonato (Brescia), 1 luglio – 5 luglio 1996, Milano 1997, s. 145–182.
Di Mattia G., L’aborto: aspetti medico-legali e punibilità in diritto canonico, „Apollinaris” 61 (1988) nr 3–4, s. 737–778.
Dicastero per i Testi Legislativi, Le sanzioni penali nella Chiesa. Sussidio applicativo del Libro VI del Codice di Diritto Canonico, Città del Vaticano 2023, s. 167, https://www.delegumtextibus.va/content/dam/testilegislativi/TESTI%20NORMATIVI/Testi%20Norm%20CIC/Libro%20VI/LibroVIsussidio/Sanzioni%20penali%20Sussidio.pdf (23.05.2024).
Franciscus PP., Constitutio apostolica Pascite gregem Dei qua Liber VI Codicis iuris canonici reformatur, 23.05.2021, „Acta Apostolicæ Sedis” 113 (2021) 534–537; Liber VI, 537–555.
Franciscus PP., Litterae apostolicae motu proprio datae Vocare peccatores quibus nonnulli canones tituli XXVII et canon 1152 Codicis Canonum Ecclesiarum Orientalium immutantur, 20.03.2023, „L’Osservatore Romano” z 5.04.2023, s. 10–11, „Acta Apostolicæ Sedis” 115 (2023), s. 383–393; https://www.vatican.va/content/francesco/la/motu_proprio/documents/20230320-motu-proprio-vocare-peccatores.html (03.30.2023).
García Barberena T., Comentarios al Código de Derecho Canónico, vol. 4: Cánones 1999–2414, Madrid 1964.
Green Th. G., Book VI: Sanctions in the Church [cc. 1311–1399], w: New commentary on the Code of Canon Law, eds. J. P. Beal, J. A. Coriden, Th. J. Green, New York 2000, s. 1527–1605.
Haas G., „Qui abortum procurat…”. Täterschaft bei c. 1398 CIC und Enzyklika „Evangelium vitae”, „Archiv für katholisches Kirchenrecht” 164 (1995) z. 1, s. 439–446.
Ioannes Paulus PP. II, Litterae Encyclicae Evangelium vitae Episcopis, Presbyteris et Diaconis, Religiosis viris et mulieribus christifidelibus laicis universisque bonae voluntatis hominibus de vitae humanae inviolabili bono, 25.03.1995, „Acta Apostolicæ Sedis” 87 (1995), s. 401–552; polskie tłumaczenie za: https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/la/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_25031995_evangelium-vitae.html (29.04.2024).
Kaczor A., Papieska Rada Tekstów Prawnych i interpretacje autentyczne, „Kościół i Prawo” 2 (2013) nr 2, s. 133–163.
Kaleta P., Komentarz do kann. 1364–1399, w: J. Krukowski, P. Kaleta, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 4/2: Księga VI. Sankcje karne w Kościele zreformowane przez papieża Franciszka, red. J. Krukowski, Poznań 2022, s. 197–342.
Katechizm Kościoła katolickiego, 11.10.1992.
Krukowski J., Kaleta P., Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 4/2: Księga VI. Sankcje karne w Kościele zreformowane przez papieża Franciszka, red. J. Krukowski, Poznań 2022.
Krukowski J., Sobański R., Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 1: Księga I. Normy ogólne, red. J. Krukowski, Poznań 2003.
Lempa F., Część szczegółowa, w: W. Wójcik, J. Krukowski, F. Lempa, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 4: Księga V. Dobra doczesne Kościoła. Księga VI. Sankcje w Kościele, Lublin 1987, s. 219–282.
Leszczyński G., Aborcja i jej aspekty prawne, „Łódzkie Studia Teologiczne” 10 (2001), s. 57–65.
Lorusso L., Il culto divino nel „Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium”. Commento ai singoli canoni, Bari 2008.
Marchal J.-L., La complicité en droit pénal canonique: décryptage du canon 1329, „L’Année canonique” 53 (2011), s. 131–162.
Marchal J.-L., La complicité en droit pénal canonique: quelques questions d’actualité, „L’Année canonique” 53 (2011), s. 163–182.
Marzoa Á., Extensión del concepto penal de aborto, „Ius Canonicum” 29 (1989) nr 58, s. 577–585.
Molina Melia A., Estudio jurídico-canónico de la reciente legislación abortista en España, „Revista Española de Derecho Canónico” 41 (1985), s. 447–474.
Münsterischer Kommentar zum „Codex Iuris Canonici”, Hrsg K. Lüdicke, Loseblattwerk, Bd. 6, Essen 1984–, Stand: November 1993, ad can. 1398.
Paarhammer H., Das spezielle Strafrecht des CIC, w: Recht im Dienste des Menschen. Eine Festgabe Hugo Schwendenwein zum 60. Geburtstag, Hrsg. K. Lüdicke, H. Paarhammer, D. A. Binder, Graz 1986, s. 403–466.
Papale C., „Qui abortum procurat” (can. 1398). Breve disamina giuridico-canonica, „Quaderni di diritto ecclesiale” 13 (2000) nr 4, s. 434–446.
Pérez-Madrid F., La tutela penal del bien jurídico „vida” a los 20 años del CIC, w: Processo penale e tutela dei diritti nell’ordinamento canonico, a cura di D. Cito, Milano 2005, s. 607–629.
Pighin B. F., Diritto penale canonico, Venezia 2008.
Pighin B. F., Il nuovo sistema penale della Chiesa, Venezia 2021.
Pistocchi M., I canoni penali del codice ecclesiastico esposti e commentati (Libro V – Parte III), Torino 1925.
Pontificia Commissio Codici Iuris Canonici Authentice Interpretando, Responsum I, 19.01.1988, „Acta Apostolicæ Sedis” 80 (1988), s. 1818.
Potz R., Abortus im kirchlichen Srafrecht, „Österreichisches Archiv für Kirchenrecht” 42 (1993) z. 1–2, s. 100–127.
Salucci R., Il diritto penale secondo il Codice di Diritto Canonico, vol. 2, Subiaco 1930.
Samolewicz Z., Składnia łacińska, Kraków 2006.
Sanchis J., L’aborto procurato: aspetti canonistici, „Ius Ecclesiae” 1 (1989) nr 2, s. 663–677.
Sixtus PP. V, Constitutio Effraenatam, 29.10.1588, w: Codicis Iuris Canonici Fontes, ed. P. Gasparri, t. 1, Romae 1947, poz. 165, s. 308–311, on-line: https://la.wikisource.org/wiki/Effraenatam_perditissimorum (14.10.2023); https://www.clerus.org/bibliaclerusonline/de/bgb.htm (14.10. 2023).
Skonieczny P., Aborcja w ustawodawstwie karnym papieża Franciszka (I): ratio legis, czyli dobro prawnie chronione, oraz znamię sprawcy przestępstwa, „Annales Canonici 21 (2015) nr 1, s. 47–60.
Skonieczny P., La compartecipazione nel delitto canonico: alla ricerca del concetto teorico, Roma 2015.
Skonieczny P., La presunzione dell’imputabilità (can. 1321 § 3 CIC/83): commento ad un disposto da abrogare, „Angelicum” 90 (2013), s. 391–446.
Skonieczny P., Sprawca aborcji: głos w dyskusji nad przestępstwem z kan. 1398 KPK, „Annales Canonici” 11 (2015), s. 195–216, https://doi.org/10.15633/acan.1063.
Sobański R., Komentarz do kan. 1–34, w: J. Krukowski, R. Sobański, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 1: Księga I. Normy ogólne, red. J. Krukowski, Poznań 2003, s. 43–93.
Sole I., De delictis et poenis. Praelectiones in Lib. V Codicis Iuris Canonici, Romae 1920.
Syryjczyk J., Kanoniczne prawo karne: część szczególna, Warszawa 2003.
Thomas Aquinas, S., Summa theologica, Romae 1888, http://www.corpusthomisticum.org/iopera.html (17.05.2024).
Wernz F. X., Vidal P., Ius Canonicum ad Codicis normam exactum, vol. 7: Ius poenale ecclesiasticum, Romae 1937.
Wójcik W., Krukowski J., Lempa F., Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 4: Księga V. Dobra doczesne Kościoła. Księga VI. Sankcje w Kościele, Lublin 1987.
Wróbel W., Zoll A., Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2010.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Piotr Skonieczny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
