Uwagi o dawnym kenotafie Władysława Warneńczyka w katedrze krakowskiej
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.32123Słowa kluczowe:
Drezno, katedra krakowska, kenotaf, pomnik, rzut, Władysław III WarneńczykAbstrakt
Artykuł poświęcono pierwotnemu pomnikowi Władysława III Warneńczyka w katedrze krakowskiej. Na długo przed powstaniem monumentu autorstwa Antoniego Madeyskiego w początku XX wieku w świątyni znajdował się kenotaf poświęcony temu władcy. Został on wzniesiony najprawdopodobniej w XVI, a być może nawet jeszcze w XV wieku. O jego istnieniu świadczy kilka wzmianek zachowanych w źródłach pisanych. Najważniejszym źródłem pozostaje jednak rzut katedry przygotowany przed koronacją Fryderyka Augusta II na króla Polski w 1734 roku. Pomnik tragicznie zmarłego monarchy został na nim wyraźnie oznaczony niewielkim prostokątem i krótko opisany. Dzieło to było prawdopodobnie jedynym tego rodzaju monumentem w Królestwie Polskim, upamiętniającym monarchę, którego ciała nigdy nie odnaleziono. Dotychczas nie zwracał uwagi badaczy.
Bibliografia
Acta visitationis externae. Illustrissimi et Reverendissimi Domini Domini Andreae Trzebicki, Dei et Apostolicae Sedis gratia Episcopi Cracoviensis Ducis Severiae in Ecclesia Cathedrali Cracoviensi gesta, observanta et fideliter ad perpetuam rei memoriam notata, et acticata… [8.07.1670], Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, A.Vis.51, s. 17–19.
Acta visitationis Illustrissimi et reverendissimi Domini Bernardi Cardinalis Maczieiowski nuncupati Episcopi Cracoviensis et Ducis Severiensis Ecclesiae Cathedralis Cracoviensis. Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Secundo…, 1602, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, A.Vis.19b, k. 189–190.
Die Aufzeichnungen des Dominikaners Martin Gruneweg (1562 – ca. 1618) über seine Familie in Danzig, seine Handelsreisen in Osteuropa und sein Klosterleben in Polen, Hrsg. A. Bues, Bd. 2, Wiesbaden 2008 (Quellen und Studien des Deutschen Historischen Institut Warschau, 19).
Fabrica Ecclesiae Cracoviensis. Materiały źródłowe do dziejów katedry krakowskiej w XVIII wieku z archiwaliów kapitulnych i kurialnych krakowskich, wybrał i opracował B. Przybyszewski, Kraków 1993.
Borkowska U., Dynastia Jagiellonów w Polsce, Warszawa 2011.
Chrościcki J. A., Najstarsze przedstawienie „Śmierci króla Władysława III pod Warną” – na rysunku Jacopo Belliniego, w: Aetas media, aetas moderna. Studia ofiarowane H. Samsonowiczowi w 70. rocznicę urodzin, red. H. Manikowska, A. Bartoszewicz, W. Fałkowski, Warszawa 2000, s. 541–552.
Chrubasik K., Das Grabmal von Ladislaus II. Jagiełło (1386–1434). Inszenierung und Legitimation der Macht, Dissertation, Philosophischen Fakultät der Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Bonn, 2009.
Czyżewski K. J., X.3.1. Kraków, katedra na Wawelu, rzut, w: Wspólne dziedzictwo polsko-saskie. Polonica w zbiorach rysunków architektonicznych z XVIII w. w Dreźnie, t. 2, red. naukowa P. Migasiewicz, J. Sito, Warszawa 2025, s. 996–998.
Czyżewski K. J., Martin Gruneweg o krakowskiej katedrze, w: „Żeby wiedzieć”. Studia dedykowane Helenie Małkiewiczównie, red. W. Walanus, M. Walczak, J. Wolańska, Kraków 2008, s. 243–255.
Körner H., Grabmonumente des Mittelalters, Darmstadt 1997.
Przybyszewski B., Katedra krakowska w XVIII wieku, Kraków 2012.
Rostworowska-Kenig W., Nekropolia wawelska w latach 1796–1846. Od mauzoleum królewskiego do panteonu narodowego, Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu, Kraków 2023.
Sołtys A., Pomniki Antoniego Madeyskiego na tle problemu restauracji katedry krakowskiej, „Studia Waweliana” 3 (1994), s. 157–167.
Szablowski J., Nieznane i mało znane plany katedry wawelskiej z wieku XVIII (ich znaczenie dla dziejów Wawelu i topografii zabytku), „Studia do Dziejów Wawelu” 5 (1991), s. 377–418.
Urban J., Katedra na Wawelu (1795–1918), Kraków 2000.
Walczak M., Topografia nekropolii królewskiej na Wawelu w średniowieczu, w: Procesy przemian w sztuce średniowiecznej. Materiały z konferencji Stowarzyszenia Historyków Sztuki we Wrocławiu w dniach 21–22 listopada 2013, red. R. Eysymont, R. Kaczmarek, Warszawa 2014, s. 147–161.
Walczak M., Między historią a fantazją. Nekropolia królewska w katedrze na Wawelu w początkach wieku XX, w: Śmierć, pogrzeb i upamiętnienie władców w dawnej Polsce, red. H. Rajfura, P. Szwedo, B. Świadek, M. Walczak, P. Węcowski, Warszawa 2020, s. 259–276.
Wiśniewski K., Ceremonie żałobne Augusta II, Jana III i Marii Kazimiery, „Rocznik Warszawski” 29 (2000), s. 57–89.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jakub Bendkowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
