Władcy Rzeczypospolitej wobec Kościoła prawosławnego po soborze brzeskim 1596 roku

Dariusz Ciołka

Abstrakt


Po Soborze Trydenckim (1545–1563) w odrodzonym i silnym Kościele katolickim wzmogła się działalność misyjna. Realizujący ideę jedności kościelnej na ziemiach ruskich państwa polskiego Król  Zygmunt III okazał swą aprobatę dla soboru brzeskiego i nakazał, aby urzędnicy państwowi, wojewodowie, starostowie, burmistrzowie oraz radcy poddali się decyzjom soboru. Ograniczenie praw zraziło ludność ruską do Kościoła rzymskiego oraz unickiego. Choć postulaty w obronie praw Kościoła prawosławnego były zgłaszane od samego początku unii  na sejmach, a ich głównym celem było skasowanie unii oraz reaktywowanie prawosławnej hierarchii cerkiewnej, to los ludności prawosławnej systematycznie ulegał pogorszeniu.

Słowa kluczowe


Rzeczypospolita; Kościół rzymskokatolicki; sobór brzeski; Kościół greckokatolicki; prawosławie

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Akinczyc N., Unijactwa. Historyja i suczasnasć bresckaj carkoŭnaj unii, Brest 1997.

Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie, t. 1, Lwów 1868.

Antonowicz W. B., Otnoszenija polskago gosudarstwa k prawosławiju i prawosławnoj cerkwi, [w:] Sbornik statiej, razjasniajuszczich polskoje dieło po otnoszeniju k zapadnoj Rossii, sost. S. Szołkowicz, Wilno 1885, s. 154–165.

Architektura Biełarusi. Narysy ewalucyi wa ŭschodniesławianskim i jeŭrapiejskim kantekscie XV­‑siaredzina XVIII st., red. A. I. Łakotka, t. 2, Minsk 2006.

Biełorussija w epochu fieodalizma, t. 1: S driewniejszych wriemion do sieriediny XVII wieka, Minsk 1959.

Biełorussija w epochu fieodalizma, t. 2: S sierediny XVII do końca XVIII wieka – do wossojedinienija s Rossijej, Minsk 1960.

Blinowa T. B., Ijezuity w Biełarusi. Ich rol w organizacyi obrazowanija i proswieszczenija, Grodno 2002.

Bendza M., Tendencje unijne względem Cerkwi prawosławnej w Rzeczypospolitej w latach 1674–1686, Warszawa 1987.

Buchwald­‑Pelcowa P., Cenzura w dawnej Polsce. Między prasą drukarską a stosem, War­szawa 1997.

Batiuszkow P. N., Wołyń. Istoriczeskija sud’by Jugo­‑Zapadnago kraja, Sankt­‑Pietierburg 1888.

Bendza M., Synod w Zamościu 1720 roku jako przykład postępu latynizacji Ortodoksji, [w:] Między Odrą a Uralem, red. W. Wierzbieniec, Rzeszów 2010, s. 87–104.

Bułgakow M., Prieoswiaszczennyj Gieorgij Konisskij, archiejepiskop mogilewskij, Minsk 2000.

Biednow W. A, Prawosławnaja cerkow’ w Polsze i Litwie, Minsk 2002.

Chruscewicz G., Istorija Zamojskogo sobora 1720 goda, Wilno 1880.

Chrześcijaństwo w Polsce. Zarys przemian 966–1945, red. J. Kłoczowski, Lublin 1980.

Dobrzyński Z., Prawosławni i grekokatolicy w dawnej Polsce, cz. 1, Warszawa 1992.

Hajduk H., Bresckaja unija 1596, Minsk 1996.

Ignatienko A. P., Sidorcow W. N., Chriestomatija po istorii Biełorussii s drewniejszych wremion do 1917 g., Minsk 1977.

Katolicyzm w Biełorussii: tradycyonalizm i prisposoblenije, red. A. S. Majchrowicz, E. S. Pro­koszyna, Minsk 1987.

Kawecka­‑Gryczowa A., Korotajowa K., Krajewski W., Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. Małopolska – Ziemie ruskie, Wrocław–Kraków 1960.

Nemicz O., Unija w istoriji Ukrajiny­‑Rusy, Lwiw 1992.

Panas K., Istorija Ukrajinśkoji Cerkwy, Lwiw 1992.

Pidrucznyj, P. W., Wasylijanśkyj czyn wid Berestejśkoho zjednannia (1596) do 1743 roku, [w:] Narys istoriji Wasylijanśkoho Czynu Swiatoho Josafata, Rym 1992, s. 96–182.

Piwowar E., Pierwszy synod unicki eparchii przemyskiej (1693), [w:] Polska – Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 1, Przemyśl 1990, s. 157–166.

Rzońca J., Kościół unicki w okresie panowania Wazów (1596–1668), [w:] 400-lecie Unii Brzeskiej, tło polityczne, skutki społeczne i kulturowe, red. A. J. Zakrzewski, J. Fałkowski, Częstochowa 1996, s. 37–63.

Sapunow A., Istoriczeskije sud’by Połockoj jeparchii s driewniejszych wriemion do połowiny XIX w., Witiebsk 1889.

Swistun F., Markow O. A., Prykarpatskaja Ruś pod władienijem Awstrii, Trumbull 1970.

Tazbir J., Rzeczpospolita i świat. Studia z dziejów kultury XVII w., Wrocław 1971.

Tiepłowa W. A., Zujewa Z. I., Unija w dokumientach, Minsk 1997.

Titow F. I., Russkaja Prawosławnaja cerkow’ w Polsko­‑Litowskom gosudarstwie w XVII–XVIII ww., cz. 1, Kijew 1905.

Trentowski B. F., Chowanna, czyli system pedagogiki narodowej jako umiejętności wychowania, nauki i oświaty, słowem wykształcenia naszej młodzieży, t. 2, cz. 2, Poznań 1842.

Unija: istorija i suczasnist, Poczaiw 2005.

Welykyj A. G., OSBM, Dalle cronache dell’Ucraina cristiana. Letture storiche dalla Radio Vaticana, vol. 8: XIX sec., Roma 1976.

Wiesiałkoŭski J., Daroha rymskich papaŭ na Uschod, Londan 1992.

Znosko K., Istoriczeskij oczerk cerkownoj unii, t. 2, Warszawa 1933.




Copyright (c) 2016 Dariusz Ciołka