Europejczycy i chrześcijaństwo jako zagrożenie dla ładu w Japonii okresu Edo

Piotr Popiołek

Abstrakt


Prześladowania chrześcijan w Japonii począwszy od XVII wieku miały związek z reorganizacją struktury władzy pod rządami Tokugawów. Zachodnia religia zaczęła być postrzegana jako stanowiąca zagrożenie wewnętrzne i zewnętrzne dla jednorodności państwa, jego suwerenności i stabilności. W artykule zostaną przywołane, zdaniem autora, najbardziej reprezentatywne pozycje z japońskiej literatury antychrześcijańskiej. Ukazane zostaną argumenty religijne wytaczane przeciwko doktrynie chrześcijańskiej z pozycji konfucjańskiej i buddyjskiej. Wielu autorów okresu Edo widziało w chrześcijaństwie podobieństwo do buddyzmu i jego zniekształcenie. Niezwykle kontrowersyjna dla Japończyków była nauka o Bogu jako najwyższemu władcy, któremu każdy musiał być bezwzględnie poddany, co mogło mieć zły wpływ na zachowanie tradycyjnych relacji i powinności w społeczeństwie. Argumentację, którą można określić jako polityczną (ale i etyczną), wytaczała wobec chrześcijaństwa szkoła Mito, która upatrywała w zachodniej doktrynie jedną z przyczyn rozkładu japońskiego społeczeństwa. Ponadto niektórzy spośród autorów uważali, że chrześcijaństwo służy jako narzędzie do kolonizacji Japonii przez obce mocarstwa. Owa heretycka (chrześcijańska) nauka, stając się celem ataków i polemik, w pewnym stopniu przyczyniała się do budowania tożsamości Japończyków. Misjonarze i konwertyci japońscy stali się „innymi”, którym przypisywano demoniczny, nieludzki wygląd, nadprzyrodzone zdolności, jak i najbardziej potępiane w społeczeństwie japońskim cechy, które innowierców całkowicie stygmatyzowały. Dotyczyło to zarówno misjonarzy, jak i rodzimych konwertytów. Aparat państwowy okresu Edo stworzył wiele mechanizmów mających umocnić swą kontrolę nad społeczeństwem. W ich wyniku sprawnie udało się wykorzenić chrześcijaństwo (pozostawiając jedynie odizolowane wspólnoty ukrytych chrześcijan).

Słowa kluczowe


Japonia; chrześcijaństwo; misje chrześcijańskie; prześladowania; Edo; konfucjanizm; buddyzm; Tokugawa

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bellah R., Tokugawa Religion. The Cultural Roots of Modern Japan, New York 1985.

Blussé L., The Grand Inquisitor Inoue Chikuga no Kami Masashige, Spin Doctor of the Tokugawa Bakafu, „Bulletin of Portuguese/Japanese Studies” 7 (2003), s. 23–43.

Chang R. T., Yokoi Shōnan’s View of Christianity, „Monumenta Nipponica” 21 (1966) no. 3–4, s. 266–272.

Cieslik H., The Case of Christovao Ferreira, „Monumenta Nipponica” 29 (1974) no. 1, s. 1–54.

Elison G., Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan, Cambridge 1988.

Gramlich­‑Oka B., Kirishitan Kô by Tadano Makuzu: A Late Tokugawa Woman’s Warnings, „Bulletin of Portuguese/Japanese Studies” 8 (jun. 2004), s. 65–92.

Higashibaba I., Christianity in Early Modern Japan: Kirishitan Belief and Practice, Brill 2002.

Koschmann J. V., The Mito Ideology: Discourse, Reform, and Insurrection in Late Tokugawa Japan, 1790–1864, Berkeley–Los Angeles–London 1987.

Laures Rare Book Database Project & Virtual Library (Sophia University/Tokyo), Christian Artifacts, 4: Anti­‑Christian Decrees (Kōsatsu), http://laures.cc.sophia.ac.jp/laures/start/sel=14-4/ (12.11.2012).

Lisiecki M., Kokutai i Nihonjiron. Polityka i kultura jako filary współczesnej japońskiej tożsamości narodowej, „Sprawy Narodowościowe” 2011 z. 38, s. 163–173.

Montanus A., Atlas Japannensis: Being Remarkable Addresses…, London 1670.

Nishimura S., Norinaga M., The Way of the Gods. Motoori Noriaga’s Naobi no Mitama, „Monumenta Nipponica” 46 (1991) no. 1, s. 21–41.

Norinaga M., The Way of the Gods. Motoori Noriaga’s Naobi no Mitama, „Monumenta Nipponica” 46 (1991) no. 1, s. 21–41.

Nosco P., Secrecy and the Transmission of Tradition: Issues in the Study of the „Underground” Christians, „Japanese Journal of Religious Studies” 20 (1993) no. 1, s. 1–29.

Paramore K., Ideology and Christianity in Japan, Routledge 2009.

Popiołek P., Nauka „Barbarzyńców z Południa”. Obraz chrześcijaństwa w Japonii okresu Edo, „Christianitas” 67–68 (2017), s. 139–155; dostęp on­‑line: http://christianitas.org/news/nauka­‑barbarzyncow­‑z­‑poludnia/ (07.04.2017).

Scheiner I., Benevolent Lords and Honorable Peasants: Rebellion and Peasand Conciousness in Tokugawa Japan, in: Japanese Thought in the Tokugawa Period, 1600–1868. Methods and Metaphors, eds. T. Najita, I. Scheiner, Chicago 1978, s. 39–62.

Toby R., State and Diplomacy in Early Modern Japan: Asia in the Development of the Tokugawa Bakufu, Stanford 1991.

Turnbulla S., The Kakure Kirishitan of Japan: A Study of Their Development, Beliefs and Rituals to the Present Day, Routledge 1998.

Wakabayashi B. T., Anti­‑foreignism and Western Learning in Early­‑modern Japan: The „New Theses” of 1825, Cambridge 1986.

Whelan C., Japan’s Vanishing Minority: The Kakure Kirishitan of the Gotō Islands, „Japan Quarterly” 41 (1994) no. 4, s. 434–449.

Whelan C., The Beginning of Heaven and Earth: The Sacred Book of Hidden Christians, Honolulu 1996.




Copyright (c) 2017 Piotr Popiołek