Metafizyka światów fantomatycznych Stanisława Lema
DOI:
https://doi.org/10.15633/sts.3210Słowa kluczowe:
fantomatyka, hipoteza metafizyczna, hipoteza sceptyczna, realizm wirtualny, rzeczywistość wirtualnaAbstrakt
Stanisław Lem wielokrotnie podejmował temat sztucznie generowanych doświadczeń. Ukuł nawet neologizm „fantomatyka” na określenie technologii produkowania takich doświadczeń. Można je zatem nazwać fantomatycznymi, a ich przedmiot brany całościowo światem fantomatycznym. W dobie rzeczywistości wirtualnej doświadczenia fantomatyczne przestały być jedynie możliwością teoretyczną, wkraczając do codzienności człowieka współczesnego. Co najmniej od czasów słynnego eksperymentu myślowego Kartezjusza ze złośliwym demonem tezę głoszącą, że wrażenia ludzkie mają naturę fantomatyczną, traktowano jako sceptyczną – w tym sensie, że jej ewentualna prawdziwość falsyfikowałaby większość przekonań empirycznych. Wbrew temu David Chalmers występuje przeciwko tej sceptycznej interpretacji. Korzystając z argumentacji Chalmersa, autor artykułu analizuje metafizyczny status lemowskich światów fantomatycznych.
Bibliografia
Brzostek D., „Kongres futurologiczny” Stanisława Lema, czyli złudna utopia farmakokracji, w: Polska literatura fantastyczna. Interpretacje, red. A. Stoff, D. Brzostek, Toruń 2005, s. 281–296.
Chalmers D., Matriks jako metafizyka, tłum. J. Jarocki, „Roczniki Filozoficzne” 63 (2015), nr 4, s. 187–228.
Chalmers D., The Virtual and the Real, „Disputatio” 9 (2017), nr 46, s. 309–352.
Descartes R., Medytacje o pierwszej filozofii, tłum. M. Ajdukiewiczowa, Kraków 1948.
Grabarczyk P., Jak to jest być w fantomacie?, w: Filozoficzny Lem. Wybór tekstów Stanisława Lema i opracowania, red. F. Kobiela, J. Gomułka, t. 1, Warszawa 2021, s. 181–192.
Grabarczyk P., Pułapki fantomatyki, w: Filozoficzny Lem. Wybór tekstów Stanisława Lema i opracowania, red. F. Kobiela, J. Gomułka, t. 1, Warszawa 2021, s. 473–499.
Jarzębski J., Futurologia i chichot diabła, w: S. Lem, Kongres futurologiczny, Kraków 2002, s. 124–129.
Kobiela F., Mózgi elektronowe w skrzyni, w: Filozoficzny Lem. Wybór tekstów Stanisława Lema i opracowania, red. F. Kobiela, J. Gomułka, t. 1, Warszawa 2021, s. 501–519.
Lem S., Kongres futurologiczny, w: S. Lem, Bezsenność, Kraków 1971, s. 5–132.
Lem S., Non serviam, w: S. Lem, Bezsenność, Kraków 1971, s. 133–165.
Lem S., Summa technologiae, Kraków 1964.
Lem S., Ze wspomnień Ijona Tichego. I, w: S. Lem, Dzienniki gwiazdowe, Warszawa 1971, s. 317–330.
Majewski P., Wstęp, w: S. Lem, Pamiętnik znaleziony w wannie i inne utwory, Wrocław 2022, s. V–CX.
Putnam H., Mózgi w naczyniu, tłum. A. Grobler, w: H. Putnam, Wiele twarzy realizmu i inne eseje, Warszawa 1998, s. 295–324.
Żełaniec W., Okruchy ontologiczne w powiastkach filozoficznych Lema, w: Filozofia i literatura. Antologia tekstów, red. A. Głąb, Warszawa 2011, s. 294–306.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Lipski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
