Przestrzeń ducha w muzyce: koncepcja podmiotu Eero Tarastiego jako narzędzie interpretacji zjawiska 

Eliza Krupińska

Abstrakt


Duchowy wymiar muzyki zawsze stanowił zagadkę. W XIX wieku próbowano rozpaczliwie uchwycić ducha muzyki, uciekając w sferę metafor i eseistyki z jednej strony, a sięgając po filozoficzne narzędzia z drugiej. Estetyka uczucia stała się jednak w pewnym momencie niewygodna. „Niewyrażalne” muzyki, stanowiące z początku jej najwyższą cnotę, prowadziło nie dalej niż w sferę poetyki, nie wyjaśniając fenomenu muzycznej transcendencji. Lata 60. i 70. XX wieku przyniosły narzędzia strukturalnej semiotyki muzycznej. Ta ostatnia mimo neopozytywistycznej, laboratoryjnej dokładności stroniła od problemu znaczenia treści pozamuzycznych, ograniczając swoje badania do poziomu neutralnego i wyrażając wiarę w istnienie obiektywnego tekstu dzieła. „Zwrot semantyczny” przyniósł nowy odłam semiotyki eksponującej sam proces znaczenia rozumiany jako akt dynamiczny i nierozerwalnie związany z kontekstem kulturowym. W tej właśnie perspektywie semiotycznej proponuje się interpretację fenomenu duchowej treści muzyki, wykorzystując elementy koncepcji podmiotu Eero Tarastiego. Egzystencjalne Me i społeczne Self wyjaśnia wiele idei związanych z treścią pozamuzyczną dzieła (zwłaszcza natury teologicznej i metafizycznej) i przyczynia się do zrozumienia mechanizmu wiązania „tekstów kulturowych” w wiązki znaczeniowe.


Słowa kluczowe


semiotyka; Tarasti; Greimas; muzyka sakralna; podmiot muzyczny; znak; znaczenie; interpretacja; teologia; estetyka

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Arendt H., Heidegger M., Korespondencja z lat 1925–1975, przekł. S. Lisiecka, Warszawa 2010.

Balthasar H. U. von, Rozwój idei muzycznej, w: H. U. von Balthasar, Pisma wybrane, t. 2, przekł. M. Urban CSsR, Kraków 2007.

Buczyńska-Garewicz H., Semiotyka Peirce’a, Warszawa 1994.

Davies J. B., The psychology of music, London 1978.

Fontanille J., Soma et séma: Figures du corps, Paris 2005.

Fubini E., Historia estetyki muzycznej, Kraków 2002.

Gombrich E. H., Pisma o sztuce i kulturze, Kraków 2011.

Kravchenko V., The symbolic structure of Alexander Scriabin’s „Mystery”, w: Music and the Arts: Proceedings from ICMS 7, vol. 2, ed. E. Tarasti, Helsinki 2006, s. 712–722 (Acta Semiotica Fennica, 23. Approaches to Musical Semiotics, 10).

Lechte J., Panorama współczesnej myśli humanistycznej. Od strukturalizmu do postmodernizmu, przekł. T. Baszniak, Warszawa 1999.

Molino J., Fait musical et sémiologie de la musique, „Musique en jeu” 1975 num. 17, s. 37–62.

Nattiez J.-J., Fondements d’une sémiologie de la musique, Paris 1975.

Pelc J., Wstęp do semiotyki, Warszawa 1984.

Rosner K., A. J. Greimasa semiotyka narracji, „Pamiętnik Literacki” 67 (1976) nr 2, s. 341–352.

Smith T. A., More Evidence of Numeral–Logical Design in Bach’s „St. Matthew Passion”, „Bach” 17 (April, 1986) no. 2, s. 24–30.

Spitzer M., The Sense of Music: Semiotic Essays by Raymond Monelle, „Music & Letters” 83 (Aug., 2002) no. 3, s. 506–509.

Tarasti E., Introduction to a philosophy of music, w: Music and the Arts: Proceedings from ICMS 7, ed. by E. Tarasti, Helsinki 2006 (Acta Semiotica Fennica, 23. Approaches to Musical Semiotics, 10).




Copyright (c) 2020 Eliza Krupińska