Hierarchical dependence and unlawful actions of a superior.“Whistleblower” in the Church
DOI:
https://doi.org/10.15633/acan.18201Keywords:
hierarchical constitution of the Church, superior, whistleblower, illegal activityAbstract
The article is devoted to the reflection on the functioning of the figure of the “whistleblower” in the structures of the Catholic Church. State law defines this concept as an employee of an enterprise or a member of an institution who, by revealing irregularities in their operation, and especially unlawful activities committed by their management, uses the protection granted to him by law enforcement agencies. Although the individual institution of a “whistleblower” is alien to the order of the Church law, it nevertheless provides solutions allowing for informing about unlawful activities, including those committed by the Church superior.
The reflection should take into account the hierarchical constitution of the Catholic Church, which means a number of church entities having appropriate authority, ordered according to the degrees and subordination of hierarchically lower organs, to superior organs, both at the level of the universal and particular Church.
In the event that the superior, sometimes referred to as the Ordinary and / or the Local Ordinary (can. 134 CIC 1983), takes an action contrary to the law or fails to fulfill obligations arising from a legal norm, which will be equivalent to an unlawful act, the ecclesiastical „whistleblower” can and should inform about such cases the competent authorities.
After explaining the meaning of the figure of the „whistleblower” under civil law, an attempt was made to adapt this concept to the canon law system. Later in the study, the code-based sources of the right/obligation were analyzed to make reports in the Church. A special place has been devoted to the latest changes contained in the canonical provisions of universal scope.
References
Astigueta D. G., L’investigazione previa, w: I delitti riservati alla Congregazione per la Dottrina della Fede, a cura di A. D’Auria, C. Papale, Città del Vaticano 2014, s. 79–108.
Bar W., Przełożony zakonny, w: Leksykon prawa kanonicznego, red. M. Sitarz, Lublin 2019, kol. 2377–2382.
Bączkiewicz F., Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa, t. 3, Opole 1958. Hierarchiczna zależność a bezprawne działanie przełożonego. „Sygnalista” w Kościele 35
Borek D., Obowiązek powiadomienia o przestępstwie w prawie i praktyce Kościoła, „Annales Canonici” 18 (2022) nr 1, s. 5–48.
Borek D., Przestępstwa zastrzeżone dla Kongregacji Nauki Wiary. Normy materialne i proceduralne, Tarnów 2019.
Congregazione per la Dottrina della Fede, Lettera circolare per aiutare le Conferenze Episcopali nel preparare linee guida per il trattamento dei casi di abuso sessuale nei confronti di minori da parte di chierici, 3.05.2011, w: Enchiridion Vaticanum, t. 27, Bologna 2011, s. 256–263.
Congregazione per la Dottrina della Fede, Lettera del Cardinale William Levada per la presentazione della circolare alle Conferenze Episcopali sulle linee guida per i casi di abuso sessuale nei confronti di minori da parte di chierici, https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20110503_levada-abuso-minori_it.html (09.11.2021).
Dudka K., Anonim a wszczęcie postępowania karnego, „Prokuratura i Prawo” 4 (2005), s. 55–62.
Franciszek, Konstytucja apostolska Pascite gregem Dei, 23.05.2021.
Franciszek, List apostolski Come una madre amorevole, 4.06.2016.
Franciszek, List apostolski Vos estis lux mundi, 7.05.2019.
Franciszek, List apostolski Vos estis lux mundi (aggiornato), 25.03.2023.
Hervada J., Commento al. can. 212, w: Codice di Diritto Canonico e leggi complementari commentato, a cura di J. I. Arrieta, Roma 2010, s. 192–193.
Hervada J., Komentarz do kan. 220, w: Kodeks prawa kanonicznego. Komentarz, red. P. Majer, Kraków 2011, s. 212–213.
Herzog A., Komentarz do art. 240, w: Kodeks karny. Komentarz, red. R. Stefański, Warszawa 2017.
Konferencja Episkopatu Polski, Uchwała nr 5/376/2017 z dnia 6 czerwca 2017 r., https://episkopat.pl/wp-content/uploads/2017/07/KEP_wytyczne_z_aneksami.NOWELIZACJA.2017-1.pdf (11.11.2021).
Konferencja Episkopatu Polski, Uchwała nr 14/384/2019 z dnia 8 października 2019 r. w sprawie nowelizacji Wytycznych dotyczących wstępnego dochodzenia kanonicznego w przypadku oskarżeń duchownych o czyny przeciwko szóstemu przykazaniu Dekalogu z osobą niepełnoletnią poniżej osiemnastego roku życia, „Akta Konferencji Episkopatu Polski” (2019) nr 31, s. 259–261.
Konferencja Episkopatu Polski, Wytyczne dotyczące wstępnego dochodzenia kanonicznego w przypadku oskarżeń duchownych o czyny przeciwko szóstemu przykazaniu Dekalogu z osobą niepełnoletnią poniżej osiemnastego roku życia, https://episkopat.pl/wp-content/uploads/2020/07/Wytyczne_nowelizacja_2019.pdf (09.11.2021).
Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Instrukcja Redemptionis Sacramentum, 19.03.2004, https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WR/kongregacje/kkultu/redemptionis_sacramentum_25032004.html (07.11.2021).
Dykasteria Nauki Wiary, Vademecum dotyczące wybranych kwestii proceduralnych w zakresie postępowania w przypadkach nadużyć seksualnych popełnianych przez duchownych wobec małoletnich, 05.06.2022, Wer. 2.0, https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/ddf/rc_ddf_doc_20220605_vademecum-casi-abuso-2.0_pl.html (10.07.2022).
Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r., Dz.U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483.
Kozak-Maśnicka M., Sygnalista w organizacji – kapuś czy bohater?, https://www.prawo.pl/biznes/kim-jest-sygnalista,507181.html (03.11.2021).
Kroczek P., Kilka uwag do znowelizowanych „Wytycznych” Konferencji Episkopatu Polski w kontekście zasad techniki legislacyjnej oraz znowelizowanego art. 240 § 1 kodeksu karnego, „Annales Canonici” 13 (2017), s. 91–107.
Krukowski J., Denuncjacja, w: Leksykon prawa kanonicznego, red. M. Sitarz, Lublin 2019, kol. 517–518.
Krukowski J., Hierarchia kościelna, w: Leksykon prawa kanonicznego, red. M. Sitarz, Lublin 2019, kol. 885–888.
Krukowski J., Komentarz do kan. 212, w: Komentarz do Kodeksu prawa kanonicznego, red. J. Krukowski, t. 2/1, Poznań 2005, s. 28–30.
Nuncjatura Apostolska w Polsce, Komunikat w sprawie arcybiskupa seniora gdańskiego Sławoja Leszka Głódzia, 29.03.2021, N. 5733/21, https://nuncjatura.pl/2021/03/29/komunikat-dotyczacy-abp-slawoja-leszka-glodzia/ (08.11.2021).
Nuncjatura Apostolska w Polsce, Komunikat w sprawie biskupa seniora kaliskiego Edwarda Janiaka, 29.03.2021, N. 5734/21https://nuncjatura.pl/2021/03/29/komunikat-dotyczacy-bp-edwarda-janiaka/ (08.11.21).
Papale C., Il processo penale canonico. Commento al Codice di Diritto Canonico, Libro VII , Parte IV, Città del Vaticano 2012.
Pawluk T., Kanoniczny proces karny, Warszawa 1978.
Rzeszowski W., Dla ochrony małoletnich w Kościele, „Pastores” 92 (2021) nr 3, s. 144–156.
Segreteria di Stato, Istruzione Sulla riservatezza delle cause, 6.12.2019, https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/2019/documents/rc-seg-st-20191206_rescriptum_it.html (08.11.2021).
Segreteria di Stato, Rescriptum ex audientia. Instructio de secreto pontificio Secreta continere, „Acta Apostolicae Sedis” 66 (1974) nr 2, s. 89–92.
Sobór Watykański II , Konstytucja dogmatyczna Lumen gentium, 21.11.1964.
Sobór Watykański II , Dekret Presbyterorum ordinis, 7.12.1965.
Tiziano V., Commento al. can. 212, w: Codice di Diritto Canonico commentato, a cura di Redazione di Quaderni, Milano 2009, s. 231–233.
Ustawa o jawności życia publicznego (projekt), https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/ustawa-o-jawnosci-zycia-publicznego-projekt-z%208-stycznia-2018.pdf (03.11.2021).
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, Dz.U. Nr 88, poz. 553; Dz.U. z 2020 r. poz. 1444, 1517, z 2021 r. poz. 1023.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, Dz.U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm.
Wójcik P., Sygnalista to nie donosiciel, https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2017/Przewodnik-Katolicki-47-2017/Spoleczenstwo/Sygnalista-to-nie-donosiciel (03.11.2021).
Zalewski W., Komentarz do art. 240, w: Kodeks karny. Część szczególna, t. 2: Komentarz do artykułów 222–316, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2013, iii/6.
Downloads
Published
Issue
Section
License
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by/4.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Twórca oświadcza, że przysługują mu prawa autorskie do utworu i że nie są ograniczone w zakresie objętym niniejszym oświadczeniem oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza praw autorskich innych osób.
Twórca zezwala Uniwersytetowi Papieskiemu Jana Pawła II w Krakowie na nieodpłatne, niewyłączne i nieograniczone w czasie korzystanie z utworu, to jest:
- utrwalanie i zwielokrotnianie: wytwarzanie egzemplarzy utworu techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
- obrót oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono (wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, publiczne wystawienie, wyświetlenie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym);
- włączenie utworu w skład utworu zbiorowego;
- udzielanie przez Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie sublicencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0).
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie udostępnia utwór na Platformie Czasopism należącej do uczelni, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0). Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu pod następującymi warunkami:
- zostanie podany autor i tytuł utworu,
- zostanie podane miejsce publikacji (tytuł czasopisma i adres internetowy do oryginalnie opublikowanego utworu).