Maria Leszczyńska w kręgu nieprzyjaciół. Strategie interpersonalne królowej Francji (1725–1768)
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.31208Słowa kluczowe:
dwór królowej, Maria Leszczyńska, strategie interpersonalne, teatr władzy, WersalAbstrakt
Artykuł analizuje strategie interpersonalne Marii Leszczyńskiej, królowej Francji w latach 1725–1768, w kontekście funkcjonowania jej dworu (maison) w Wersalu. Opierając się na pamiętnikach diuka de Luynes’a oraz innych źródłach, tekst ukazuje ją jako królową świadomie zarządzającą relacjami z otoczeniem. W centrum analizy znajdują się trzy typy strategii: koncyliacyjna, konfrontacyjna oraz oparta na budowaniu własnego stronnictwa. Przyjęcie perspektywy dramaturgicznej (E. Goffman) pozwala ukazać codzienne napięcia i konflikty nie jako przypadkowe zdarzenia, lecz jako elementy strukturalnej gry o prestiż i wpływy w obrębie wersalskiego mikroświata. Artykuł ukazuje Marię Leszczyńską nie jako bierną postać uwikłaną wyłącznie w zagadnienia ceremonialne, lecz jako świadomą uczestniczkę dworskiej rzeczywistości, która subtelnymi środkami kształtowała własną pozycję i normy funkcjonowania maison.
Bibliografia
Źródła
Chronique de la régence et du régne de Louis XV (1718–1763) ou journal de Barbier, avocat au parlement de Paris, t. 2: 1727–1734, Paris 1857.
Chronique de la régence et du régne de Louis XV (1718–1763) ou journal de Barbier, avocat au parlement de Paris, t. 5: 1751–1753, Paris 1857.
Genlis S.-F. de, Dictionnaire critique et raisonné des étiquettes de la cour, des usages du monde, des amusemens, des modes, des moeurs, etc., des François: depuis la mort de Louis XIII jusqu’à nos jours; contenant le tableau de la cour, de la société, et de la littérature du dix-huitième siècle; ou l’esprit des étiquettes et des usages anciens, comparés aux modernes, t. 1, Paris 1818.
Journal et mémoires du marquis d’Argenson, publ. par E. J. B. Rathery, t. 2, Paris 1859.
Journal et mémoires du marquis d’Argenson, publ. par E. J. B. Rathery, t. 3, Paris 1861.
Journal et mémoires du marquis d’Argenson, publ. par E. J. B. Rathery, t. 4, Paris 1862.
Journal et mémoires du marquis d’Argenson, publ. par E. J. B. Rathery, t. 7, Paris 1865.
Mémoires du duc de Luynes sur la cour de Louis XV (1735–1758), publ. par L. É. Dussieux, E. Soulié, t. 1: 1735–1737, Paris 1860.
Mémoires du duc de Luynes sur la cour de Louis XV (1735–1758), publ. par L. É. Dussieux, E. Soulié, t. 2: 1738–1739, Paris 1860.
Mémoires du duc de Luynes sur la cour de Louis XV (1735–1758), publ. par L. É. Dussieux, E. Soulié, t. 3: 1739–1741, Paris 1860.
Mémoires du duc de Luynes sur la cour de Louis XV (1735–1758), publ. par L. É. Dussieux, E. Soulié, t. 6: 1744–1745, Paris 1861.
Mémoires du duc de Luynes sur la cour de Louis XV (1735–1758), publ. par L. É. Dussieux, E. Soulié, t. 8: 1746–1748, Paris 1862.
Mémoires du duc de Luynes sur la cour de Louis XV (1735–1758), publ. par L. É. Dussieux, E. Soulié, t. 11: 1751–1752, Paris 1863.
Mémoires du duc de Luynes sur la cour de Louis XV (1735–1758), publ. par L. É. Dussieux, E. Soulié, t. 13: 1753–1754, Paris 1963.
Mémoires du maréchal duc de Richelieu, éd. M. Fs. Barrière, t. 2, Paris 1858.
Literatura
Boucher J., L’évolution de la maison du roi: des derniers Valois aux premiers Bourbons, „XVIIe siècle” 34 (1982) num. 137, s. 359–379.
Boyé P., Autour du mariage de Marie Leszczynska, w: P. Boyé, Quatre études inédites, Nancy 1933, s. 1–34.
Cosandey F., La reine de France: symbole et pouvoir, XVe–XVIIIe siècle, Paris 2000.
Cosandey F., Le rang. Préséances et hiérarchies dans la France d’Ancien Régime, Paris 2016.
Cottret M., Reines de France, w: Dictionnaire de l’Ancien Régime, dir. L. Bély, Paris 2015.
Duindam J., Vienna and Versailles. The courts of Europe’s dynastic rivals, 1550–1780, Cambridge 2007.
Figeac M., Les noblesses en France du XVIe au milieu du XIXe siècle, Paris 2013.
Germann J. G., Picturing Marie Leszczinska (1703–1768): Representing queenship in eighteenth-century France, Farnham 2017.
Goffman E., Człowiek w teatrze życia codziennego, tłum. H. Datner--Śpiewak, P. Śpiewak, Warszawa 2008.
Hennebelle D., Les concerts de la Reine (1725–1768), Lyon 2015.
Horowski L., Die Belagerung des Thrones: Machtstrukturen und Karrieremechanismen am Hof von Frankreich 1661–1789, Stuttgart 2012.
Hours B., La vertu et le secret. Le dauphin, fils de Louis XV, Paris 2006.
Hours B., Louis XV et sa cour. Le roi, l’étiquette et le courtisan. Essai historique, Paris 2002.
Jenkins R., Social identity, London–New York 2008.
Jousselin R., Au couvert du roi, Paris 1998.
Kaiser T. E., Madame de Pompadour and the Theaters of Power, „French Historical Studies” 19 (1996) no. 4, s. 1025–1044, https://doi.org/10.2307/286662.
Kuras K., Dwór królowej Marii Leszczyńskiej. Ludzie, pieniądze i wpływy, Kraków 2018.
Kuras K., Les Polonais à la cour de Marie Leszczyńska, „Bulletin du Centre de recherche du château de Versailles” 2021 num. 18, http://journals.openedition.org/crcv/19272 (10.04.2025), https://doi.org/10.4000/crcv.19272.
Kuras K., Networking traps: Marie Leszczyńska in the Polish and French dynastic arrangements, w: Queens within networks of family and court connections, ed. by A. Skrzypietz, Köln–Wien 2022, s. 113–126.
Lalanne M., L’appartement de Marie Leszczyńska (1725–1768), „Bulletin du Centre de recherche du château de Versailles” 5 (2012), http://journals.openedition.org/crcv/12078 (10.04.2025); https://doi.org/10.4000/crcv.12078.
Leferme-Falguières F., Les courtisans. Une société de spectacle sous l’Ancien Régime, Paris 2007.
Magdziarz W. S., Uwodziciele władzy: geneza i organizacja dworu Ludwika XIV, Warszawa 2013.
Muratori-Philip A., Marie Leszczyńska: épouse de Louis XV, Paris 2010.
Newton W. R., La petite cour. Services et serviteurs à la cour de Versailles au XVIIIe siècle, Paris 2006.
Newton W. R., L’espace du roi. La cour de France au chateau de Versailles, 1682–1789, Paris 2000.
Nolhac P. de, Louis XV et Marie Leczinska: d’après de nouveaux documents, Paris 1900.
Laverny S. de, Les domestiques commensaux du roi de France au XVIIe siècle, Paris 2002.
Rogister J., Queen Marie Leszczyńska and faction at the French Court 1725–1768, w: Queenship in Europe 1660–1815, ed. by C. Campbell Orr, Cambridge 2004, s. 186–220.
Rostworowski E., Jeszcze o ślubie Marii Leszczyńskiej i polskiej koronie, w: E. Rostworowski, Legendy i fakty XVIII w., Warszawa 1963, s. 11–65.
Samsel A., Dyplomacja i ceremoniał dworski wokół małżeństwa Ludwika XV z Marią Leszczyńską. Próba interpretacji, „Scripta Minora” 5 (2007), s. 233–372.
Solnon J.-F., La Cour de France, Paris 1987.
Wersal Marii Leszczyńskiej. Le Versailles de Marie Leszczyńska. Sztuka dworska we Francji XVIII wieku, red. P. Mrozowski, Warszawa 2015.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Kuras
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
