Maria Kazimiera d’Arcquien i Gryzelda Wiśniowiecka w sporze o Ordynację Zamojską w latach 1665-1672
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.31206Słowa kluczowe:
Gryzelda Wiśniowiecka, Maria Kazimiera d’Arquien, Ordynacja Zamojska, spadek, ZamośćAbstrakt
Spór o dziedziczenie Ordynacji Zamojskiej po bezpotomnej śmierci Jana Sobiepana Zamoyskiego był jednym z najpoważniejszych konfliktów politycznych w Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVII wieku. Trwał w latach 1665–1677. Wśród licznych uczestników sporu obecne były dwie kobiety – Maria Kazimiera d’Arquien, wdowa po ordynacie, i jego siostra Gryzelda Wiśniowiecka. Ich zaangażowanie w konflikt nie było dotychczas przedmiotem odrębnego opracowania. Celem artykułu jest ukazanie, jakim potencjałem dysponowały obie kobiety, wchodząc w konflikt, a przede wszystkim, jaką taktykę obrały i jak starały się zjednywać sobie zwolenników czy minimalizować szkodliwy wpływ wrogów na realizację swych celów. Prowadzona analiza obejmuje prezentację i porównanie działalności obu kobiet w sporze o spadek po Janie Zamoyskim.
Bibliografia
Źródła
G. Wiśniowiecka do K. Żelskiego, Zamość 22 XI 1667, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Zamoyskich, 1025, s. 1–2.
Rejestr długów Jana Zamoyskiego, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Zamoyskich 2521, s. 120.
Rudomicz B., Efemeros czyli Diariusz prywatny pisany w Zamościu w latach 1656–1672, t. 1–2, oprac. W. Froch, M. L. Klementowski, Lublin 2002.
Testamenty Jana, Tomasza i Jana Sobiepana Zamoyskich, oprac. W. Kaczorowski, Opole 2007.
Testament Jeremiego Wiśniowieckiego, oprac. W. Tomkiewicz, „Miesięcznik Heraldyczny” 9 (1930) nr 4, s. 67–77.
Opracowania
Bednarski Ł., Statuty Wielkiego Księstwa Litewskiego, „Przegląd Wschodnioeuropejski” 3 (2012), s. 29–40.
Czamańska I., Wiśniowieccy. Monografia rodu, Poznań 2007.
Czermak W., Ostatnie lata Jana Kazimierza, Warszawa 1972.
Groszkowski M., Rywalizacja o Ordynację Zamojską w latach 1665–1673, Warszawa 2022.
Groszkowski M., Sejmik ziemi chełmskiej wobec rywalizacji o Ordynację Zamojską w latach 1666–1672, w: Studia nad społeczeństwem nowożytnej Europy, t. 3, red. Ł. Baranowski, E. Dzieszuta, Białystok 2019, s. 25–36.
Groszkowski M., Sprawa rywalizacji o Ordynację Zamojską na pierwszym sejmie 1666, „Meritum” 9 (2017), s. 21–34.
Groszkowski M., Sprawa rywalizacji o Ordynację Zamojską na sejmikach przed pierwszym sejmem w 1667 r., w: Studia nad społeczeństwem nowożytnej Europy, t. 2, red. Ł. Baranowski, E. Dzieszuta, Białystok 2019, s. 37–50.
Groszkowski M., Stosunek sejmików ziemi liwskiej i różańskiej do sprawy Ordynacji Zamojskiej w latach 1666–1676, „Rocznik Liwski” 8 (2005), s. 181–186.
Kersten A., Maria Kazimiera de la Grange d’ Arquien, w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Wrocław 1974, s. 637–638.
Krakowiak P., Dwa sejmy 1666 roku, Toruń 2020.
Korzon T., Dola i niedola Jana Sobieskiego: 1629–1674, t. 1, Kraków 1898.
Kowalski M., Państwo magnackie w strukturach polityczno--administracyjnych Rzeczypospolitej Szlacheckiej na przykładzie Ordynacji Zamojskiej, „Przegląd Geograficzny” 81 (2009) z. 2, s. 173–203, https://doi.org/10.7163/PrzG.2009.2.2.
Kozaczka M., Poczet ordynatów zamojskich, Lublin 2002.
Orłowski R., Dzieje dóbr Ordynacji Zamojskiej do końca Rzeczypospolitej szlacheckiej, „Annales UMCS. Sectio H” 2 (1968), s. 145–169.
Pietrzak J., Zamojski dwór Marii Kazimiery d’Arquien w latach 1658–1665. Uwagi nad jego organizacją, funkcją i znaczeniem, „Res Gestae” 8 (2019), s. 50–83.
Tyszka P., Maria Kazimiera d’Arquien Zamoyska, czwarta ordynatowa zamojska, w: Maria Kazimiera Sobieska (1641–1716). W kręgu rodziny, polityki i kultury, red. A. Kalinowska, P. Tyszka, Warszawa 2017, s. 9–36.
Wiśniewski K., Urząd marszałkowski koronny w bezkrólewiach XVII–XVIII wieku (1632–1736), Warszawa 2015.
Wójcik Z., Jan Sobieski, Warszawa 1983.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Monika Szamik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
