„Teka polskich grafików” z 1903 roku jako przykład wspólnych dążeń środowiska krakowskiego i warszawskiego do rozwoju polskiej grafiki artystycznej
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.32109Słowa kluczowe:
Feliks Jasieński, Ignacy Łopieński, Kraków ok. 1900, polska grafika artystyczna, sztuka pod zaborami, Warszawa ok. 1900Abstrakt
W 1903 roku ukazała się w Krakowie „Teka polskich grafików” – pierwsza teka wieloautorska prezentująca grafikę artystyczną, zawierająca prace najwybitniejszych twórców. Inicjatorem jej powstania był znany kolekcjoner Feliks Jasieński, a niezbędnych rad udzielał czynny w Warszawie Ignacy Łopieński. Stała się ona świadectwem współpracy dwóch wiodących wówczas ośrodków sztuki na ziemiach polskich, oddzielonych kordonem granicy.
Jasieński od lat 80. XIX w. przebywał w Paryżu, poznając dążenia malarzy-grafików do emancypacji grafiki jako samodzielnej dziedziny sztuki.
Wydanie „Teki” zostało poprzedzone akcją edukacyjno-promocyjną polegającą na organizacji dwunastu wystaw poświęconych sztukom graficznym i druku wielu artykułów prasowych.
Po wydaniu „Teki” nastąpił spontaniczny rozwój polskiej grafiki artystycznej przypadający na lata 1903–1911, zakończony ogłoszeniem konkursu Henryka Grohmana, po którym weszła ona w nowy, bardziej zinstytucjonalizowany etap.
Słowa kluczowe: Feliks Jasieński, Ignacy Łopieński, polska grafika artystyczna, sztuka pod zaborami, Kraków ok. 1900, Warszawa ok. 1900
Bibliografia
AN, Chwila bieżąca, „Biesiada Literacka”, 22.02.1901, nr 8, s. 158.
A. C. [A. Łada-Cybulski], Feliks Jasieński w Krakowie, „Tydzień” 12.10.1902 nr 41, s. 660.
Alberowa Z., Bąk C., Jasieński Feliks, w: Polski słownik biograficzny, t. 11, cz. 1, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964, s. 30–31.
b. k., Wystawa sztuki japońskiej w pałacu TZSP, „Biesiada Literacka” 1.03.1901, nr 9, s. 177–178.
Bett I., Wystawa akwafort w Sukiennicach, „Czas” 30.10.1902 [2], nr 250, s. 1–2.
Całkowite rozliczenie kosztów urządzenia wystawy japońskiej, rachunek z marca 1901, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, Spuścizna Feliksa Jasieńskiego, sygn. 80/4, s. 1.
Czarnecki K., Teka grafik z 1903 r. i tzw. Stowarzyszenie Polskich Artystów Grafików w Krakowie, „Rocznik Muzeum Mazowieckiego w Płocku” 14 (1991), s. 49–84.
Czyż P. P., „Litografia i fabryka bombonierek” – droga do autolitografii w Warszawie na początku XX wieku, w: Wielość w jedności. Litografia i techniki druku płaskiego w Polsce po 1900 roku, red. B. Chojnacka, Bydgoszcz 2015, s. 31–42.
Czyż P. P., Polscy akwaforciści na drodze do grafiki autorskiej w Monachium i Paryżu – Redlich, Jasiński, Łopieński, Pankiewicz, w: Wyjazdy „za sztuką”. Nadzieje, zyski i straty artystów XIX i XX wieku, red. D. Kudelska, E. Kuryłek, Lublin 2015, s. 115–127.
Czyż P. P., Szkoła Łopieńskiego – Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Graficznych, czyli warszawscy akwaforciści pierwszych dwóch dekad XX wieku, w: Wielość w jedności. Techniki wklęsłodruku w Polsce po 1900 roku, red. B. Chojnacka, M. Woźniak, Bydgoszcz 2013, s. 63–80.
Dragońska U., Litografia polska w przededniu I wojny światowej na wystawie graficznej i drugim konkursie im. Henryka Grohmana, w: Wielość w jedności. Litografia i techniki druku płaskiego w Polsce po 1900 roku, red. B. Chojnacka, Bydgoszcz 2015, s. 43–54.
Gałecka K., Feliks Jasieński w środowisku Warszawy, Lwowa i Krakowa, „Roczniki Humanistyczne” 27 (1979) z. 4, s. 21–38.
Grafika francuska. Teki A. Vollarda ze zbiorów F. Jasieńskiego, kat. wyst. MNK, wstęp H. Blum, Kraków 1971.
Grafika Odilona Redona, kat. wyst. MNK, oprac. H. Blum, Kraków 1965.
Grafika polska około roku 1900, kat. wyst. MNK, wstęp H. Blum, Kraków 1968.
Grońska M., Grafika w książce, tece i albumie, polskie wydawnictwa artystyczne i bibliofilskie z lat 1899–1945, Wrocław 1994.
Gumińska B., Feliks Manggha Jasieński, „Wszyscy marzymy, by dosięgnąć księżyca…”, „Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie. Seria nowa” 3 (2010), s. 17–65.
J. B., III. Przegląd sztuk plastycznych, „Krytyka” 5 (1903) t. 1, s. 326–327.
Jaroszyński T., Wystawa sztuki japońskiej (Zbiory F. Jasieńskiego), „Tygodnik Illustrowany” 23.02.1901, nr 8, s. 153–154.
Jasieński F., Wystawa drzeworytów japońskich, „Chimera” 1901, t. 1, z. 1, s. 172–174.
Jasieński F., Z powodu wystawy japońskiej, „Biesiada Literacka” 8.03.1901, nr 10, s. 199.
Klepsydra Aureliusza Pruszyńskiego, https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/879651/edition/850791/content (13.08.2025).
Kluczewska-Wójcik A., Feliks „Manggha” Jasieński i jego kolekcja w Muzeum Narodowym w Krakowie, Kraków 2014.
Kossowska I., Narodziny polskiej grafiki artystycznej 1897–1917, Kraków 2000.
Kronika literacko-artystyczna [rubryka], „Głos Narodu” 1.12.1902, nr 286, s. 1; 20.12.1902, nr 304, s. 5; 26.02.1903, nr 56, s. 6.
Kronika powszechna. Krzysztofowicz-Kozakowska S., „Stara, sercu memu bardzo droga bestyo”, „Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie. Seria nowa” 3 (2010), s. 67–84.
Kulig-Janarek K., Niech żyje sztuka! Kolekcja Feliksa Jasieńskiego. Grafika francuska od impresjonizmu do art. nouveau, kat. wyst. MNK, czerwiec 2015 – styczeń 2016, Kraków 2015.
Kulig-Janarek K., Początki nowoczesnej litografii z okolic Bramy Floriańskiej, w: Wielość w jedności. Litografia i techniki druku płaskiego w Polsce po 1900 roku, kat. wyst. Galerii Sztuki Nowoczesnej Muzeum Okręgowego, 26 września – 6 grudnia 2015, red. B. Chojnacka, Bydgoszcz 2015, s. 30–39.
List Feliksa Jabłczyńskiego do Feliksa Jasieńskiego z kwietnia 1903, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, Spuścizna Feliksa Jasieńskiego, sygn. 80/14, s. 18–19.
List Ignacego Łopieńskiego do Feliksa Jasieńskiego z dnia 20.10.1902, Muzeum Narodowe w Krakowie, Dział Starych Druków, Rękopisów i Kartografii, sygn. MNK-VIII-rkps.633/38.
List Ignacego Łopieńskiego do Feliksa Jasieńskiego z dnia 4.03.1903, Muzeum Narodowe w Krakowie, Dział Starych Druków, Rękopisów i Kartografii, sygn. MNK-VIII-rkps.633/38.
List Jacka Malczewskiego do Henryka Siemiradzkiego z dnia 7.08.1902, Muzeum Narodowe w Krakowie, Dział Starych Druków, Rękopisów i Kartografii, sygn. MNK-VIII-rkps.1588/54.
List Józefa Pankiewicza do Feliksa Jasieńskiego z dnia 1.04.1903, Muzeum Narodowe w Krakowie, Dział Starych Druków, Rękopisów i Kartografii, sygn. MNK-VIII-rkps.633/51.
List Józefa Pankiewicza do Feliksa Jasieńskiego z dnia 11.07.1904, Muzeum Narodowe w Krakowie, Dział Starych Druków, Rękopisów i Kartografii, sygn. MNK-VIII-rkps.633/51.
List Juliusza Hermana do Feliksa Jasieńskiego z dnia 2.12.1905, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, Spuścizna Feliksa Jasieńskiego, sygn. 80/12, s. 143–144.
List Pawła Ettingera do Feliksa Jasieńskiego datowany 30.12.1902–2.01.1903, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, Spuścizna Feliksa Jasieńskiego, sygn. 80/12, s. 25–28.
Listy Józefa Pankiewicza do Feliksa Jasieńskiego z dnia 5.11.1904 i 19.11.1904, Muzeum Narodowe w Krakowie, Dział Starych Druków, Rękopisów i Kartografii, sygn. MNK-VIII-rkps.633/51.
M. [Manggha? F. Jasieński], Teka grafików polskich, „Czas” 14.03.1903 [2], nr 60, s. 1.
Nowe Towarzystwo artystyczne, „Głos Narodu” 18.11.1902, nr 273, s. 4.
Od Pana Feliksa Jasieńskiego…, nieustalone czasopismo, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, Spuścizna Feliksa Jasieńskiego, sygn. 80/6, s. 10.
Płażewska M., Warszawski Salon Aleksandra Krywulta (1880–1906), „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” 10 (1966), s. 297–513.
Podniesińska K., Ekslibrisy bibliotek polskich i księgozbiorów obcych wykonanych przez polskich artystów z zbiorach Gabinetu Grafiki i Rysunku Muzeum Narodowego w Krakowie, Kraków 2023.
Pr. [Prokesz] W., Korespondencje Kuriera Warszawskiego, „Kurier Warszawski” 22.03.1903, nr 81, s. 4.
Pruszyński Z., Jama Michalika – lokal „Zielonego Balonika”, Kraków 1930.
Przesmycki Z., Drzeworyt japoński, „Chimera” 1901, t. 1, z. 3, s. 490–532.
Rakowski K., Francisco Goya, „Czas” 8.11.1902 [2], nr 257, s. 1–2.
Rozliczenie wystawy TPSP w Krakowie z dnia 15.02.1902, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, Spuścizna Feliksa Jasieńskiego, sygn. 80/2, s. 3.
Ruch artystyczny i literacki [rubryka], „Czas” 11.10.1902 [2], nr 234, s. 3; 21.10.1902 [2], nr 242, s. 3; 3.11.1902 [2], nr 252, s. 3; 13.11.1902 [2], nr 261, s. 3; 17.11.1902 [2], nr 264, s. 3; 30.11.1902 [2], nr 276, s. 3; 18.12.1902 [2], nr 290, s. 2; 10.02.1903 [2], nr 32, s. 3; 25.02.1903 [2], nr 45, s. 3; 7.03.1903 [2], nr 54, s. 3; 11.03.1903 [2], nr 57, s. 3.
Rudzińska W. M., Henryk Grohman – mecenas i kolekcjoner, w: Mecenas – kolekcjoner – odbiorca, red. E. Karwowska, A. Marczak-Krupa, Warszawa 1984, s. 179–195.
Rudzińska W. M., Wystawa Graficzna w Bazarze Polskim w Zakopanem i Henryk Grohman – przemysłowiec, mecenas sztuki, kolekcjoner, w: W stulecie Bazaru Polskiego. Henryk Grohman i grafika Młodej Polski, kat. wyst. Miejska Galeria Sztuki im. Władysława hr. Zamoyskiego w Zakopanem, Kraków 2011, s. 36–42.
Rybak-Karkosz O., Rodzaje odbitek występujących w grafice artystycznej w kontekście nieuczciwych zachowań uczestników rynku dzieł sztuki, „Opusculia Musealia” 28 (2021), s. 77–89, https://doi.org/10.4467/20843852.OM.21.004.15505.
Skotnicki J., Wystawa graficzna w Zakopanem (Prace nadesłane na konkurs imienia Henryka Grohmana), „Sztuka” (Lwów) 1911, z. 3, s. 144.
Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 1997.
Sowiński J., Sztuka typograficzna Młodej Polski, Wrocław 1982.
Sztuka [rubryka], „Tygodnik Illustrowany” 20.04.1901, nr 16, s. 319; 7.06.1901, nr 23, s. 457; 25.01.1902 nr 4, s. 78.
Tadeusiewicz H., „Poradnik Graficzny” (1905–1906) i „Polski Poradnik Graficzny” (1908). Przyczynek do dziejów czasopiśmiennictwa fachowego drukarzy, „Roczniki Biblioteczne” 49 (2005), s. 257–266.
Teka polskich artystów-grafików 1902–3, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, sygn. 80/9, s. 42–101.
Towarzystwo Polska Sztuka Stosowana, walne zebranie w dniu 1.10.1901, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, sygn. 80/18, s. 63–65.
Turwid M., Spuścizna Wyczółkowskiego, „Kultura” 2 (1937) nr 30, s. 4.
Wellisz L., Wspomnienia i refleksje o moich zbiorach grafiki polskiej. Katalog rysunków i rycin Feliksa Jasińskiego i Leona Wyczółkowskiego w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Warszawa 1970.
Wiercińska J., Feliks Jasieński (Manggha) jako działacz artystyczny i kolekcjoner, w: Polskie życie artystyczne w latach 1890–1914, red. A. Wojciechowski, Wrocław 1967, s. 212–214.
Więckowska-Lazar J., Grafika Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w: 175 lat nauczania malarstwa, rzeźby i grafiki w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, red. J. Ząbkowski, Kraków 1994, s. 129–160.
Wilder H., Grafika. Drzeworyt, miedzioryt, litografja. Wskazówki dla bibljotekarzy i miłośników sztuki, Lwów 1922.
Wrażenia z wystawy japońskiej, „Głos. Tygodnik Naukowo-Literacki, Społeczny i Polityczny” 3.03.1901, nr 11, s. 158–159.
Wskazówki fotochemigraficzne. Co to jest fluoroforta, „Poradnik Graficzny” 1 (1905) z. 4, szp. 17–18.
Wystawa drukarska w Krakowie, Kraków 1904.
Wystawa, której nie było… Ignacy Łopieński (1865–1941) odnowiciel sztuki drukarskiej, koncepcja i oprac. katalogu P. Czyż, wstęp E. Frąckowiak, Warszawa 2019.
Wystawy sztuki w salonie „Chimery”, „Chimera” 1901, t. 1, z. 2, s. 361.
Z Domu Matejki, „Głos Narodu” 2.12.1902, nr 287, s. 4.
Z literatury i sztuki [rubryka], „Głos Narodu” 11.10.1902, nr 236, s. 5; 22.10.1902, nr 247, s. 4; 4.11.1902, nr 259, s. 5.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Magdalena Laskowska, Katarzyna Podniesińska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
