Widok „Cracovie” autorstwa Jana Nepomucena Głowackiego. Przyczynek do ikonografii Krakowa w XIX wieku
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.32107Słowa kluczowe:
Ambroży Grabowski, ikonografia, Jan Nepomucen Głowacki, kościół Najświętszego Salwatora, krajobraz, Kraków, panorama, widok, ZwierzyniecAbstrakt
Autorka przedstawia nieopracowany dotąd przez badaczy, namalowany w pierwszej połowie XIX wieku krajobraz pędzla Jana Nepomucena Głowackiego (1802–1847) i wykazuje, że był on pierwowzorem, który zainicjował modę na tworzenie widoków na Kraków od strony zachodniej, czyli z ówczesnej wsi Zwierzyniec. Zestawiając opisywane dzieło z archiwalnymi mapami, fotografiami i literaturą przedmiotu, udowadnia, iż pejzaż ten, wykonany przed wielkim pożarem miasta w 1850 roku, uzupełnia wiedzę o ikonografii Krakowa o nowe interesujące treści, a zarazem pozwala na rekonstrukcję wyglądu namalowanej przez artystę okolicy.
Bibliografia
Baczyński J., Wieniec wspomnień historycznych Zwierzyńca. W 50-letnią rocznicę powstania roku 1863–64, Kraków 1913.
Banach J., Dawne widoki Krakowa, Kraków 1983.
Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Neue Pinaktohek, Gemäldekataloge, Bd. 4: Spätklassizismus und Romantik, Hrsg. T. Vignau-Wilberg i in., München 2003.
Brulion Mappy wsi Instytutowych Zwierzyniec Półwsie Część Kawior Należących do Przewielebnych Panien Norbertanek Klasztoru Zwierzynieckiego, zdjętej w roku 1821 Miesiącu Październiku przez Wincentego Jarockiego Jeometrę Przysięgłego, Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum planów Budownictwa Miejskiego w Krakowie, sygn. 29/1410/0/2.2.33/ABM, teka XXXIII pl. 3, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/14884424.
Cyrankiewicz S., Przewodnik po cmentarzach, Kraków 1986.
Dettloff P., Odbudowa i restauracja zabytków architektury w Polsce w latach 1918–1930. Teoria i praktyka, Kraków 2006 (Ars Vetus et Nova, 23).
Gerson W., Kielce jako rozsadnik dążeń estetycznych, w: Pamiętnik kielecki. Zbiór prac ku uczczeniu Adama Mickiewicza 1798–1898, Kielce 1901.
Gwiazda T., Tempus edax rerum. Utracone kościoły Krakowa wzniesione od X do XVIII wieku, Rzeszów 2020 (poszerzona wersja tekstu na płycie CD dołączonej do publikacji).
Jakimowicz I., Tomasz Zieliński. Kolekcjoner i mecenas, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1973.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 7: Zwierzyniec, Nowy Świat, Półwsie Zwierzynieckie – kościoły i klasztory, red. J. Daranowska-Łukaszewska, R. Henoch-Marendziuk, Warszawa 1995.
Katalogi rysunków w zbiorach Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, t. 1: Zbiory Pawlikowskich, oprac. M. Grońska, M. Ochońska, red. T. Solski, Wrocław 1960.
Kraków i jego okolice opisał historycznie Ambroży Grabowski, Kraków 1830.
Kraków i jego okolice opisał historycznie Ambroży Grabowski, Kraków 1866.
Krasnowolski B., Krakowskie Planty. Zarys dziejów, Kraków 2018.
Królikiewicz G., Wawel w polskiej poezji romantycznej, w: Sztuka Krakowa i Galicji w XIX wieku, red. W. Bałus, Kraków 1991, s. 7–23.
Lempart M., Prawie wszystko o Zwierzyńcu, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 2017.
Mapa poglądowa gminy Zwierzyniec z roku 1906, Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór kartograficzny, sygn. 29/663/0/2/279, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/jednostka/-/jednostka/14814000.
Melbechowska-Luty A., Mali mistrzowie polskiego pejzażu XIX wieku, Warszawa 1997.
Minakowski M. J., Bardzo dokładny plan Krakowa z 1847–48, https://minakowski.pl/bardzo-dokladny-plan-krakowa-z-1847-48-r (17.02.2026).
Rosales-Rodríguez A., „Romantyzm udomowiony”. Biedermeier w malarstwie, w: Biedermeier, red. A. Kozak, A. Rosales-Rodríguez, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2017, s. 31–45.
Rosales-Rodríguez A., Swojska natura. Biedermeierowski pejzaż a romantyczne mity, w: Polski biedermeier – romantyzm „udomowiony”, red. A. Rosales Rodríguez, Warszawa 2018, s. 277–291.
Samek J., Nawrót do gotyku w sztuce Krakowa pierwszej połowy w. XVII, „Folia Historiae Artium” 5 (1968), s. 71–127.
Skotniczna E., Widoki architektury w grafice XIX wieku. Z problematyki kształtowania kanonu zabytków narodowych, Kraków 2018.
Stan niniejszy gmachów duchowno narodowych, co do ich położenia, wewnętrznego rozkładu, liczby mieszkających zakonnych osób i ich dochodów… Krakowskie zabudowania klasztorne w czasach Księstwa Warszawskiego, opis z 1810 r., wyd. K. Follprechat, Wrocław 2016.
Świszczowska M., Krajobrazy Jana Nepomucena Głowackiego, w: Od Pieskowej Skały do Morskiego Oka. Prace pejzażowe Jana Nepomucena Głowackiego, katalog wystawy, Zamek w Pieskowej Skale Oddział Zamku Królewskiego na Wawelu, sierpień–wrzesień 2001, red. nauk. J. T. Petrus, Kraków 2001.
Tomkowicz S., Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. 2, Kraków 1906.
Treter B., Dziennik konserwatorski 1.08.31–31.08.1932, maszynopis powielany, Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta Rodziny Treterów, sygn. 29/652/0/-/3 (paginacja wprowadzona przez autora).
Treter B., Kronika Konserwatorska, „Rocznik Krakowski” 25 (1934), s. 186–187.
Zeńczak A., Ikonografia placu Dominikańskiego w Krakowie. Przemiany wyglądu placu w XIX wieku i początkach XX wieku, „Rocznik Krakowski” 55 (1898), s. 127–142.
Ziejka F., Poeci. misjonarze, uczeni. Z dziejów kultury i literatury polskiej, Kraków 1998.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Magdalena Świszczowska-Piegdoń
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
