Apocalyptic rhetoric and social context: A socio‑rhetorical analysis of 2 Peter and the Apocalypse of Peter
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.30308Słowa kluczowe:
2 List Piotra, Apokalipsa Piotra, krytyka socjoretoryczna, retoryka apokaliptycznaAbstrakt
Artykuł bada społeczną funkcję retoryki apokaliptycznej w 2 Liście Piotra oraz w Apokalipsie Piotra w kontekście kryzysów wspólnotowych. W perspektywie socjoretorycznej analizuje, jak ethos, logos i pathos wspierają legitymizację, wyznaczanie granic, formowanie tożsamości oraz egzekwowanie norm. W 2 P motyw opóźnionej paruzji zostaje przedstawiony jako cierpliwość Boga, zabieg ten broni tradycji apostolskiej, delegitymizuje konkurencyjne nauczanie i dyscyplinuje „czas wspólnoty”, przekształcając oczekiwanie w praktykę etyczną. Apokalipsa Piotra wykorzystuje wizję sądu jako retorykę pocieszenia i formacji, obietnica zadośćuczynienia umacnia cierpiących, katalog kar odstrasza od kompromisu, a motyw wstawiennictwa za potępionymi wiąże sprawiedliwość z miłosierdziem. Porównanie pokazuje, że apokaliptyka „Piotrowa” działa jako teologia praktyczna, stabilizując wspólnotę przez kształtowanie autorytetu, pamięci zbiorowej, emocji i wyobraźni moralnej.
Bibliografia
Bauckham, R. J., The Apocalypse of Peter: An account of research, „Aufstieg und Niedergang der römischen Welt” II.25.6 (1988), pp. 4712–4750.
Beck, E. J., Justice and mercy in the Apocalypse of Peter: A new translation and analysis of the purpose of the text, Tübingen 2019.
Bremmer J. N., Orphic, Roman, Jewish and Christian tours of hell: Observations on the Apocalypse of Peter, in: Other worlds and their relation to this world: Early Jewish and ancient Christian traditions, eds. E. M. M. Eynikel, F. García Martínez, T. Nicklas, J. Verheyden (Supplements to the Journal for the Study of Judaism, 143), Leiden: Martinus Nijhoff/Brill 2010, pp. 305–321.
Bremmer, J. N., The Apocalypse of Peter, 2 Peter and Sibylline Oracles II: Alexandrian debates?, in: The Apocalypse of Peter in context, eds. D. C. Maier, J. Frey, T. J. Kraus, Leuven–Paris–Bristol, CT 2024, pp. 153–177.
Brown S. K., Griggs C. W., The Apocalypse of Peter: Introduction and translation, „Brigham Young University Studies” 15 (1975) no. 2, pp. 131–145.
Collins A. Yarbro, Crisis and catharsis: The power of the Apocalypse, Philadelphia 1984.
Dvorak J. D., Counterhegemonic strategies in 2 Peter: The more reliable prophetic word versus ‘plastic’ words, „Dialogismos” 6 (2022), pp. 55–74.
Dochhorn, J., Der Acherusische See als Reinigungsort in christlicher und jüdischer Nachtodmythologie, in: The Apocalypse of Peter in vontext, eds. D. C. Maier, J. Frey, T. J. Kraus, Leuven–Paris–Bristol, CT 2024, pp. 253–298.
Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna. Tekst grecki i polski, transl. A. Caba based on transl. A. Lisiecki, ed. H. Pietras, Kraków 2013.
Foster, P., Does the Apocalypse of Peter help to determine the date of 2 Peter?, in: 2 Peter and the Apocalypse of Peter: Towards a new perspective, eds. J. Frey, M. den Dulk, J. G. van der Watt, Leiden–Boston 2019, pp. 217–260.
Fragmentum Muratorianum (Canon Muratori), in: Lietzmann H., Das Muratorische Fragment und die monarchianischen Prologe zu den Evangelien, Berlin 1933.
Frey, J., Second Peter in new perspective, in: 2 Peter and the Apocalypse of Peter: Towards a new perspective, eds. J. Frey, M. den Dulk, J. G. van der Watt, Leiden–Boston 2019, pp. 7–74.
Gray, P. T., Abortion, infanticide, and the social rhetoric of the Apocalypse of Peter, „Journal of Early Christian Studies” 9 (2001) no. 3, pp. 313–337.
Henning, M. R., Socioeconomic status among the damned? Reading the carceral bodies of the Apocalypse of Peter in their ancient context, in: The Apocalypse of Peter in context, eds. D. C. Maier, J. Frey, T. J. Kraus, Leuven–Paris–Bristol, CT 2024, pp. 72–92.
Mickiewicz F., List św. Judy: Drugi list św. Piotra, (Nowy Komentarz Biblijny, 18), Częstochowa 2018.
Robbins V. K., Sociorhetorical interpretation, in: The Blackwell companion to the New Testament, ed. D. E. Aune, Chichester 2010, pp. 192–219.
Robbins V. K., Exploring the texture of texts: A guide to sociorhetorical interpretations, Valley Forge, PA 1996.
Rosik M., Wróbel M. S., Langkammer H., Komentarz do Listu św. Jakuba Apostoła, 1–2 Listu św. Piotra Apostoła, 1–3 Listu św. Jana Apostoła, Listu św. Judy i Apokalipsy, Poznań 2015.
Sozomen, Historia Kościoła, VII.19, trans. S. Kazikowski, Warszawa 1989.
Starowieyski M., Apokalipsa Piotra, „Warszawskie Studia Teologiczne” 2 (1984), pp. 48–78.
Starowieyski M., Apokryfy Nowego Testamentu, vol. 3: Listy i apokalipsy chrześcijańskie, Kraków 2017.
Thornhill A. C., 2 Peter, Cambridge 2025.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Adrian Mętel
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
