Terminologia związana z legionami rzymskimi występująca w Nowym Testamencie
DOI:
https://doi.org/10.15633/sts.3209Słowa kluczowe:
Nowy Testament, stopnie wojskowe, starożytny Rzym, legiony rzymskieAbstrakt
Artykuł stanowi analizę językowo-historyczną terminologii wojskowej odnoszącej się do armii rzymskiej w Nowym Testamencie. Zastosowano metodę analityczno-syntetyczną w celu zestawienia struktury i hierarchii legionu rzymskiego z biblijnym użyciem odpowiadających im pojęć, badając ich zgodność z realiami historycznymi. W pierwszej części omówiono dzieje i organizację legionów od reform Mariusza i Oktawiana Augusta po hierarchię dowódczą od legionisty do cesarza. W drugiej zaś przeanalizowano występowanie terminów takich jak legion, centurion, trybun, prefekt, prokonsul i cezar, wskazując, że autorzy Nowego Testamentu posługiwali się nomenklaturą wierną ówczesnemu kontekstowi historyczno-politycznemu. Z pracy wynika, że język Nowego Testamentu w zakresie odniesień do armii rzymskiej pozostaje zgodny z realiami I w., co potwierdza jego wysoką wiarygodność historyczną.
Bibliografia
Źródła drukowane
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych. Opracował Zespół Biblistów Polskich z inicjatywy Benedyktynów Tynieckich, Poznań 2000 (Biblia Tysiąclecia, wyd. 5).
Novum Testamentum Graece, begründet von E. und E. Nestle, Hrsg. von B. und K. Aland [et al.], unter der Leitung von H. Strutwolf, Stuttgart 2013.
Opracowania
Campbell B., The Roman Army, 31 BC–AD 337: A Sourcebook, London–New York 1994.
Carter W., Cross-Gendered Romans and Mark’s Jesus: Legion Enters the Pigs (Mark 5:1–20), „Journal of Biblical Literature” 133 (2014), no. 1, s. 139–155.
Ciecieląg J., Palestyna w czasach Jezusa. Dzieje polityczne, Kraków 2000.
Ciecieląg J., Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego. Palestyna w epoce rzymsko-herodiańskiej, Kraków 2002.
Dąbrowa E., Legio X Fretensis, w: Les légions de Rome sous le Haut-Empire, ed. Y. Le Bohec, Lyon 2000, s. 317–322.
Flawiusz J., Dawne dzieje Izraela, red. E. Dąbrowski, Poznań 1979.
Gnilka J., Jezus z Nazaretu, Kraków 2005.
Jankowski A., Romaniuk K., Stachowiak L., Komentarz praktyczny do Nowego Testamentu, Poznań–Warszawa 1975.
Katolicki komentarz biblijny, red. R.E. Brown, J.A. Fitzmyer, R.E. Murphy, red. nauk. wyd. pol. W. Chrostowski, Prymasowska Seria Biblijna, Warszawa 2010.
Keener C.S., Komentarz historyczno-kulturowy do Nowego Testamentu, Prymasowska Seria Biblijna, Warszawa 2000.
Krawczuk A., Herod, król Judei, Warszawa 1985.
Krawczuk A., Poczet cesarzy rzymskich, t. 1, Pryncypat, Warszawa 1986.
Le Bohec Y., The Imperial Roman Army, New York–London 1994.
Maier G., Rienecker F., Leksykon biblijny, Prymasowska Seria Biblijna, Warszawa 2021.
Malina A., Ewangelia według św. Marka. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, cz. 1, Rozdziały 1,1–8,26, Nowy Komentarz Biblijny. Nowy Testament 2, Częstochowa 2013.
Martin T.R., Starożytny Rzym. Od Romulusa do Justyniana, tłum. M. Fafiński, Poznań 2022.
Plezia M., Słownik łacińsko-polski, t. 3, Warszawa 1969.
Popowski R., Słownik grecko-polski Nowego Testamentu, Prymasowska Seria Biblijna, Warszawa 2007.
Słownik łacińsko-polski według słownika Hermana Mengego i Henryka Kopii, oprac. K. Kumaniecki, Warszawa 1986.
Southern P., Augustus, London–New York 2014.
Southern P., Historia armii rzymskiej: 753 przed Chr. – 476 po Chr., tłum. F. Tryl, Oświęcim 2019.
Southern P., Marek Antoniusz, tłum. R. Kulesza, Warszawa 2001.
Southern P., Pompejusz Wielki, tłum. B. Mierzejewska, Warszawa 2004.
Święcicka P., Proces Jezusa w świetle prawa rzymskiego. Studium prawno-historyczne, Warszawa 2012.
Trafford L.J., Jak przeżyć w starożytnym Rzymie, tłum. M. Skowron, Poznań 2022.
Varro M.T., De lingua Latina, ed. R.G. Kent, London 1999.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Bartosz Kołodziej
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
