“If there is no love here…”: The witness of St. Maximilian Kolbe and the problem of theodicy in the prose of Shūsaku Endō
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.12102Słowa kluczowe:
św. Maksymilian Kolbe, Auschwitz, teodycea, Shūsaku Endō, Holokaust, problem zła, literatura japońskaAbstrakt
Jednym z najstarszych i najpoważniejszych zarzutów filozofów przeciwko istnieniu miłującego Boga jest problem zła, czyli teodycea. Ich zdaniem, jeśli Absolut istnieje, musi być obojętny na ludzki los albo kompletnie bezsilny. W dwudziestym wieku rozmaite reżimy autorytarne, m.in. hitlerowskie Niemcy, dokonały masowych mordów, co u wielu spowodowało utratę wiary. Problem zła jest obecny w licznych dziełach japońskiego pisarza katolickiego Shūsaku Endō, w którego wizji Boga widać wpływ kultury buddyjskiej, nacechowanej miłością. W dwóch utworach prozaika, powieści „Sachiko” oraz opowiadaniu „Japanese in Warsaw” („Japończycy w Warszawie”), pojawia się postać Maksymiliana Kolbego, franciszkańskiego męczennika, który dobrowolnie poszedł do celi w bunkrze głodowym w Auschwitz, by nieznajomy współwięzień mógł przeżyć. Analiza polskiego świętego w prozie Shūsaku Endō w kontekście wizji chrześcijaństwa prozaika i w zestawieniu z pracami tak różnorodnych autorów, jak Clive Staples Lewis, Viktor Frankl czy kard. Robert Sarah, sugeruje odpowiedź na dylemat, gdzie był Bóg w obozie zagłady. Można zatem stwierdzić, że bohaterskie czyny miłości, jak np. męczeństwo św. Maksymiliana, nie miałyby miejsca bez terroru Auschwitz.
Bibliografia
Bereś W., Burnetko K., Marek Edelman. Bóg śpi, Warszawa 2020.
Camon F., Conversations with Primo Levi, trans. from the Italian by J. Shepley, Marlboro 1989.
Endō S., A life of Jesus, trans. from the Japanese by R. A. Schuchert, New York–Ramsey 1978.
Endō J., Japanese in Warsaw, in: The final martyrs, trans. from the Japanese by V. C. Gessel, New York 1994.
Endō S., Sachiko, trans. from the Japanese by V. C. Gessel, New York 2020.
Frankl V., Man’s search for meaning, trans. from the Germany by I. Lasch, Boston 2006.
Frankl V., Recollections: An autobiography, trans. from the German by J. and J. Fabry, New York 2000.
Frossard A., “Forget not love”: The passion of Maximilian Kolbe, trans. from the French by C. Fontan, San Francisco 1991.
Galbraith E. C., Agape unbound in “Silence” and “Deep river”, in: Approaching “Silence”: New perspectives on Shūsaku Endō’s classic novel, eds. M. W. Dennis, D. J. N. Middleton, New York–London 2015.
Grzesiuk S., Pięć lat kacetu, Warszawa 2023.
Harvey P., An introduction to Buddhism: Teachings, history and practices, Cambridge 1990.
Herling-Grudziński G., Dziennik pisany nocą, 1980–1983, Warszawa 1996.
Huzarska-Szumiec M., Niusia z Listy Schindlera. Historia ocalenia, Warszawa 2024.
Janiszewski B., Grzesiuk. Król życia, Warszawa 2017.
Kay A. J., Empire of destruction: A history of Nazi mass killing, New Haven–London 2021.
Kielar W., Anus mundi: 1,500 days in Auschwitz/Birkenau, trans. from the Polish by S. Flatauer, New York 1980.
Korczak J., Ghetto diary, trans. from the Polish by B. J. Lifton, New Haven–London 2003.
Kołakowski L., Religion: If there is no God — on God, the devil, sin, and other worries of the so-called philosophy of religion, South Bend 2001.
Lewis C. S., Surprised by Joy: The shape of my early life, New York 2017.
Lewis C. S., The problem of pain: How human suffering raises almost intolerable intellectual problems, New York 1962.
Marrin A., A light in the darkness: Janusz Korczak, His Orphans, and the Holocaust, New York 2021.
Mase-Hasegawa E., Christ in Japanese culture: Theological themes in Shūsaku Endō’s literary works, Leiden–Boston 2008.
Reichardt M. R., Exploring catholic literature: A companion and resource guide, New York–Oxford 2021.
Royal R., The catholic martyrs of the twentieth century: A comprehensive world history, New York 2000.
Sarah R., Diat N., God or nothing: A conversation on faith, trans. M. J. Miller, San Francisco 2015.
Saunders E. D., Buddhism in Japan with an outline of its origins in India, Philadelphia 1964.
Szczepański J. J., Święty, w: Przed nieznanym trybunałem, Kraków 1997.
Terlikowski T., Maksymilian M. Kolbe. Biografia świętego męczennika, Kraków 2017.
The Dalai Lama, The Good heart: A Buddhist perspective on the teachings of Jesus, trans. from the Tibetan by G. T. Jinpa, ed. R. Kiely, Boston 1998.
Theodicy, in: The Cambridge dictionary of philosophy, ed. R. Audi, Cambridge 1999, p. 910.
Wachsmann N., KL: A history of the Nazi concentration camps, New York 2015.
Williams M. B., Endö Shüsaku: A literature of reconciliation, London–New York 1999.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Filip Mazurczak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
