Argenteria kolegium wikariuszy katedry na Wawelu w roku 1776
DOI:
https://doi.org/10.15633/acr.5708Słowa kluczowe:
katedra na Wawelu, duchowieństwo, złotnictwo, KościółAbstrakt
Przedmiotem artykułu jest edycja źródłowa inwentarza złotnictwa wikariuszy katedry na Wawelu z 1776 roku, niepublikowanego dotąd w całości. Artykuł składa się z dwóch części. W pierwszej omówiono dzieje kolegium wikariuszy w oparciu o dostępną literaturę, zawartość inwentarza z 1776 roku, miejsca przechowywania argenterii wikariuszowskiej oraz zasady edycji źródłowej. Drugą część stanowi edycja źródłowa inwentarza. Tekst edycji został opatrzony aparatem naukowym. W artykule podjęto próbę prześledzenia historii i identyfikacji zabytków złotnictwa i rzemiosła artystycznego, wymienionych w inwentarzu. Pomocne były informacje zawarte w wizytacjach i inwentarzach katedry na Wawelu oraz jej skarbca.
Bibliografia
Acta Capituli Minoris, t. 7 (1759–1779), Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. ACm7.
Akta wizytacji bp. Andrzeja Trzebickiego, kaplice katedralne, 1670-1682, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. A.Vis.52.
Akta wizytacji bp. Andrzeja Trzebickiego, katedra na Wawelu, 1670, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. A.Vis.51.
Akta wizytacji bp. Jakuba Zadzika, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, sygn. AV Cap 43.
Akta wizytacji bp. Kazimierza Łubieńskiego, katedra na Wawelu, 1711, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. A.Vis.63.
Akta wizytacji katedry wawelskiej oraz kościołów diecezji krakowskiej 1602–1604, oprac. E. Bularz, Kraków 2014 (Źródła do Dziejów Wawelu, 20).
Bilska-Ciećwierz M., Statuty wikariuszy kolegiaty wiślickiej z 1442 roku, „Roczniki Historyczne” 72 (2006), s. 115–126.
Bogusz M., Z Mazowsza do Krakowa. Droga kariery Macieja z Grójca (ok. 1410 — ok. 1480), altarysty w farze krakowskiej, wikariusza katedralnego, protonotariusza i fundatora, „Saeculum Christianum” 29 (2022) nr 1, s. 63–75, https://doi.org/10.21697/sc.2022.29.1.5.
Chodyński S., Wikaryusze katedry włocławskiej (collegium vicariorum), Włocławek 1912.
Corpus Inscriptionum Poloniae, t. 8: Województwo krakowskie, red. Z. Perzanowski, z. 1: Katedra krakowska na Wawelu, wyd., wstęp. i kom. A. Perzanowska, Kraków 2002.
Cybulski T., Wikariusze katedry włocławskiej na probostwie w Gostyninie w czasach nowożytnych, „Studia Włocławckie” 15 (2013), s. 181–190.
Czyżak M., Najstarsze statuty wikariuszy katedry gnieźnieńskiej (z roku 1500), „Ecclesia. Studia z Dziejów Wielkopolski” 10 (2015), s. 7–22; https://doi.org/10.14746/e.2015.10.1.
David P., Biblioteka wikariuszów w katedrze krakowskiej, „Przegląd Biblioteczny” 5 (1931) z. 2–4, s. 137–148.
Dowrzaczek W., Maciejowski Samuel (1499–1550), w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Wrocław 1974, s. 64–69.
Fabrica Ecclesiae Cracoviensis. Materiały źródłowe do dziejów katedry krakowskiej w XVIII wieku z archiwaliów kapitulnych i kurialnych, wybrał i oprac. B. Przybyszewski, Kraków 1993 (Źródła do Dziejów Wawelu, 14).
Fijałkowski J., Nowosądecka kolegiata, cz. 1: Dzieje kapituły mniejszej (1448–1791), Warszawa 1958.
Gwizdałówna J., Domy wikariuszy na Wawelu, „Studia Waweliana” 9/10 (2000/2001), s. 107–128.
Hemperek P., Organizacja i działalność wikariuszy kolegiaty św. Michała Archanioła w Lublinie (1574–1826), „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 16 (1969) z. 5, s. 55–70.
Hemperek P., Powstanie i skład kolegium wikariuszy przy kolegiacie św. Michała Archanioła w Lublinie, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 12 (1965) z. 5, s. 75–102.
Inwentarz katedry wawelskiej z roku 1563, oprac. A. Bochnak, Kraków 1979 (Źródła do Dziejów Wawelu, 10).
Inwentarze skarbca katedry krakowskiej z lat 1702, 1761 i 1791, oprac. A. Perzanowska, red. nauk. P. Rabiej, Kraków 2016 (Biblioteka Kapitulna na Wawelu, 7).
Joannis Dlugossii Senioris Canonici Cracoviensis Opera omnia, ed. A. Przeździecki, vol. 7, t. 1: Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis, Cracoviae 1863.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 1: Wawel, red. J. Szablowski, Warszawa 1965.
Knapek E., Rachunki kolegium wikariuszy wieczystych katedry krakowskiej z lat 1493–1495 i 1497–1498, „Studia Źródłoznawcze” 52 (2014), s. 113–148.
Kolektarz wawelski sprzed 1526 roku. Świadek litrugii Kościoła krakowskiego w XV, XVI i XVII wieku, oprac. i ed. S. Fedorowicz, Kraków 2007 (Monumenta Sacra Polonorum, 3).
Kowalski M. D., Uposażenie krakowskiej kapituły katedralnej w średniowieczu, Kraków 2000.
Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej do 1795 roku, t. 1, Kraków 1998.
Leszczyńska Z., Średniowieczne statuta wikariuszów katedry krakowskiej, „Nasza Przeszłość” 10 (1959), s. 391–408.
Łętowski L., Katedra krakowska na Wawelu, Kraków 1859.
Otręba A., Dzieje niższych kolegiów duchownych przy kolegiacie w Łasku 1525–1819, w: Studia z historii Kościoła w Polsce, t. 2, Warszawa 1973, s. 281–470.
Pałka P., Powstanie i organizacja wewnętrzna kolegium wikariuszy katedralnych diecezji chełmskiej obrządku łacińskiego w Krasnymstawie, „Prawo Kanoniczne. Kwartalnik prawno-historyczny” 20 (1997) nr 1–2, s. 125–136.
Perzanowska A., Peregrynacje kielicha mszalnego do katedry krakowskiej, w: Studia z dziejów katedry na Wawelu, red. E. Zych, Kraków 2023, s. 135–148 (Biblioteka Kapitulna na Wawelu, 17), https://doi.org/10.12797/9788381389211.07.
Piekosiński F., Najdawniejsze inwentarze skarbca kościoła N.P. Maryi w Krakowie z XV wieku, „Sprawozdania Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce” 4 (1891) z. 1–4, s. 64–77.
Przybyszewski B., Katedra krakowska w XVIII stuleciu, Kraków 2012 (Biblioteka Kapitulna na Wawelu, 3).
Radzimiński A., Niższe duchowieństwo katedralne w Polsce średniowiecznej. Wikariusze katedry płockiej w XIII — poł. XV w. Cz. 1: Skład osobowy, „Nasza Przeszłość” 76 (1991), s. 5–43.
Radzimiński A., Stan i potrzeby badań nad duchowieństwem katedralnym i kolegiackim w Polsce średniowiecznej, „Nasza Przeszłość” 90 (1998), s. 35–56.
Radzimiński A., Wikariusze katedralni w Polsce średniowiecznej, „Roczniki Historyczne” 76 (2010), s. 211–220.
Radzimiński A., Wikariusze katedry płockiej w XIII — poł. XV w. Cz. 2: Zagadnienia wybrane, „Nasza Przeszłość” 77 (1992), s. 5–31.
Rulka K., Księgozbiór Adama z Wiskitek, wikariusza i penitencjarza katedry włocławskiej z XVI/XVII wieku, „Studia Włocławskie” 7 (2004), s. 428–446.
Specyfikacya argenteryi Kościoła Katedralnego Krakowskiego przez WWJMci XX Mikołaja Wybranowskiego y Wacława Sierakowskiego Kanoników tegoż Kościoła od Przewielebnej Kapituły Deputowanych in ordine wypłacenia kontrybucyi Woysku Moskiewskiemu w Krakowie stoiącemu odłączoney, tudziesz wagi i próby tegoż srebra opisana die 17 8bris 1770mo, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. Inv.C.85/XXVIII.
Starowolski S., Monumenta Sarmatarum, Kraków 1655.
Trajdos T. M., Wikariusze katedry kamienieckiej, „Przegląd Historyczny” 102 (2011) nr 3, s. 435–443.
Urban J., Katedra krakowska i archiwum kapitulne na Wawelu (szkice historyczne), Kraków 2023 (Biblioteka Kapitulna na Wawelu, 16), https://doi.org/10.12797/9788381388597.
Visitatio Collegii Venerabilium Vicariorum Ecclesiae Cathedralis Cracoviensis Anno 1611, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. A.Vis.71.
Wawel 1000–2000. Wystawa jubileuszowa. Katalog, t. 1: Kultura artystyczna dworu królewskiego i katedry, Kraków 2000.
Wieczorek J., Wikariusze katedry krakowskiej w XIII i XIV stuleciu, „Nasza Przeszłość” 78 (1992), s. 71–126.
Wrotniak A., Powstanie kolegium wikariuszy przy kolegiacie w Łowiczu, „Prawo Kanoniczne. Kwartalnik prawno-historyczny” 21 (1978) nr 3–4, s. 157–188.
Zachorowski S., Rozwój i ustrój kapituł polskich w wiekach średnich, Kraków 1912.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Ewelina Zych
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Obecnie autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
