Jan Klemens Branicki jako mediator w konflikcie Tarłów z Radziwiłłami
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.31207Słowa kluczowe:
konflikt, mediacja, Radziwiłłowie, Sobiescy, TarłowieAbstrakt
Artykuł przedstawia spór o majątek rodu Sobieskich po śmierci Marii Karoliny, diuszesy de Bouillon, w 1740 roku. O schedę po Janie III Sobieskim ubiegali się jego potomkowie z rodu Stuartów, de La Tour d’Auvergne, krewni z rodów Radziwiłłów i Sanguszków oraz liczni wierzyciele na czele z wojewodą sandomierskim Janem Tarłą. W poniższej pracy przedstawiona została rola mediatorów w konflikcie między Radziwiłłami a Tarłami, gdzie główną rolę odgrywał Jan Klemens Branicki, powiązany z obiema stronami sporu. W pracy zostało zastosowane indukcyjne badanie źródeł, wykorzystano metody bezpośredniego ustalania faktów.
Bibliografia
Źródła
Andrzej Załuski do Jana Klemensa Branickiego, [b.m.], 12 VI 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 26.32, k. 18–20.
Andrzej Załuski do Jana Klemensa Branickiego, [b.m.], 29 III 1738, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Branickich z Suchej, sygn. 76–8, k. 159–162.
Andrzej Załuski do Jana Klemensa Branickiego, 22 III 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 26.32, k. 3–5.
Andrzej Załuski do Jana Klemensa Branickiego, Lublin, 8 VI 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 26.32, k. 16–17.
Andrzej Załuski do Jana Klemensa Branickiego, Żółkiew, 25 IV 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 26.32, k. 7–9.
Andrzej Załuski do Jana Klemensa Branickiego, Żółkiew, 9 V 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 26.32, k. 14–15.
Anna Tarłowa do Elżbiety Tarłowej, [b.m.] 19 I 1744, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1786, k. 313–314.
Diariusz Michała Kazimierza Radziwiłła, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, sygn. 80a, k. 1201–1302.
Elżbieta Tarłowa do Jana Klemensa Branickiego, [b.m.], 26 XII 1744, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 24.13, k. 11–12.
Elżbieta Tarłowa do Jana Klemensa Branickiego, Lwów, 10 I 1740, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 24.13, k. 1–2.
Elżbieta Tarłowa do Jana Klemensa Branickiego, Opole, 28 VIII 1743, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 24.13, k. 3–6.
Elżbieta Tarłowa do Jana Tarły, [b.m.] 15 II 1744, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1784, k. 63–66.
Elżbieta Tarłowa do Jana Tarły, [b.m.], 20 II 1744, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1784, k. 81–85.
Franciszek Maksymilian Ossoliński do Jana Klemensa Branickiego, Luneville, 15 VII 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 15.24, k. 12–14.
Jan Klemens Branicki do Elżbiety Tarłowej, Białystok, 1 VIII 1742, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1782, k.125–126.
Jan Klemens Branicki do Elżbiety Tarłowej, Białystok, 23 X 1742, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1782, k. 121–124.
Jan Klemens Branicki do Elżbiety Tarłowej, Białystok, 29 I 1738, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1781, k. 259–260.
Jan Tarło do Elżbiety Tarłowej [b.m.], [b.d.], Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1789, k. 29–30.
Jan Tarło do Elżbiety Tarłowej, [b.m.] 12 I 1744, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1786, k. 189–192.
Jan Tarło do Elżbiety Tarłowej, [b.m.], [b.d.], Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1789, k. 31–34.
Jan Tarło do Elżbiety Tarłowej, [b.m.], 26 X 1743, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1783, k. 255–258.
Jan Tarło do Elżbiety Tarłowej, Grodno, 20 XI 1744, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1786, k. 85–88.
Jan Tarło do Jana Klemensa Branickiego, Lwów, 22 I 1744, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 24.10, k. 40–43.
Jan Tarło do Jana Klemensa Branickiego, Medyka, 6 IV 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 24.10, k. 7–10.
Jan Tarło do Jana Klemensa Branickiego, Nowosiołki 11 III 1744, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 24.20, k. 44–47.
Jan Tarło do Jana Klemensa Branickiego, Sokal, 26 I 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 24.10, k. 1–4.
Jerzy Mocki do Jana Klemensa Branickiego, Żółkiew, 28 XI 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 14.27a, k. 1–3.
Kazimierz Cieszkowski do Elżbiety Tarłowej, Kukizów, 30 I 1743, Biblioteka Czartoryskich, sygn.1783, k. 49–52.
Kopia listu Elżbiety Tarłowej do Józefa Wandalina Mniszcha, Sadów, 7 XII 1744, Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1786, k. 437–438.
Michał Kazimierz Radziwiłł do Anny Katarzyny Radziwiłłowej, Lublin, 17 VIII 1742, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział IV, sygn. 420, k. 35.
Michał Kazimierz Radziwiłł do Anny Katarzyny Radziwiłłowej, Lublin, 10 V 1744, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział IV, sygn. 424, k. 23–25.
Michał Kazimierz Radziwiłł do Franciszki Urszuli Radziwiłłowej, Lublin, 10 V 1744, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział IV, sygn. 424, k. 26–27.
Michał Stanisław Kamiński do Jana Klemensa Branickiego, Lwów, 17 IV 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 9.9, k. 13–18.
Michał Stanisław Kamiński do Jana Klemensa Branickiego, Lwów, 31 III 1737, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 9.9, k. 1–12.
Nieomylne trudności wynikające, jeżeli Xiężniczka Jeymc w Polsce za mąż nie będzie wydana, [b.m.], [b.d.], Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 9.9, k. 46–47.
Postanowienie Xiężniczki JMC D’Auvergne córki Xiążęcia JMC de Bouillon w Polszcze, [b.m.], [b.d.], Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Roskie, sygn. 9.9, k. 48–49.
Prenniones MCi Tarło Palatini Sandomincny, Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Dóbr Pomorzany, sygn. 54, k. 95–108.
Spisanie pretensyi różnym osobom poczynionych przez possesyą zastawną JW. JMCI Pana Woiewody Sendomierskiego zkonnotowane na gruncie przy Tradycji Dóbr, Anno 1744, Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Dóbr Pomorzany, sygn. 54, k. 1–60.
Umowa o sprzedaży dóbr pomiędzy Marią Karoliną de Bouillon a Michałem Kazimierzem Radziwiłłem, Żółkiew, 30 XI 1739, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział XI, sygn. 146, k. 3–5.
Opracowania
Bongie L. L., The love of prince, Vancover 1986.
Karaszewska H., Mediacja jako pozasądowa metoda rozwiązywania sporu – perspektywa historyczna i współczesna, „Polska Myśl Pedagogiczna” 6 (2000), s. 267–284, https://doi.org/10.4467/24504564PMP.20.015.12250.
Konopczyński W., Branicki Jan Klemens, w: Polski słownik biograficzny, t. 2, Kraków 1936, s. 404–407.
Kowecka E., Dwór „najrządniejszego w Polszcze magnata”, Warszawa 1991.
Nagielski M., Jan Klemens Branicki, w: Poczet hetmanów Rzeczypospolitej. Hetmani koronni, red. M. Nagielski, Warszawa 2005, s. 337–355.
Oleńska A., Jan Klemens Branicki „sarmata nowoczesny”. Kreowanie wizerunku poprzez sztukę, Warszawa 2011.
Rosner A., Sędziowie i urzędnicy sądów pokoju w Księstwie Warszawskim, „Przegląd Historyczny” 79 (1988) z. 4, s. 659–682.
Skrzypietz A., Jakub Sobieski, Poznań 2015.
Skrzypietz A., Królewscy synowie – Jakub, Aleksander i Konstanty Sobiescy, Katowice 2011.
Skrzypietz A., Maria Karolina de Bouillon i jej kontakty z Radziwiłłami, w: Radziwiłłowie. Obrazy literackie, biografie, świadectwa historyczne, red. K. Stępnik, Lublin 2003, s. 373–374.
Stok P., Kamiński Michał Stanisław, w: Polski słownik biograficzny, t. 11, Wrocław–Warszawa 1964–1965, s. 544.
Sztachelska A., Białostocki ośrodek miejski w okresie działalności Jana Klemensa Branickiego. Zagadnienia prawno-ustrojowe, sądownictwo i zabudowa miasta, w: Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, t. 4, red. H. Majecki, Warszawa 1985, s. 71–82.
Sztachelska-Kokoczka A., Magnackie dobra Jana Klemensa Branickiego, Białystok 2006.
Szulborski E., Mecenat artystyczny Jana Klemensa Branickiego w: Polska czasów saskich, red. M. Wrzosek, Białystok 1986, s. 289–299.
Zielińska T., Klientela w otoczeniu Jana Klemensa Branickiego, kasztelana krakowskiego i hetmana wielkiego koronnego około połowy XVIII wieku, w: Patron i dwór. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz, J. Urwanowicz, Warszawa 2006, s. 209–224.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Weronika Paszek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
