Wizytacje kanoniczne w diecezji sandomierskiej w latach II wojny światowej
DOI:
https://doi.org/10.15633/sts.3203Słowa kluczowe:
diecezja sandomierska, II wojna światowa, Kościół katolicki, niemiecka okupacja Polski, wizytacje kanoniczneAbstrakt
W latach II wojny światowej na terenach diecezji sandomierskiej okupowanych przez Niemców prowadzono wizytacje kanoniczne. Był to objazd diecezji wymagany przez prawo kościelne. Biskup odwiedzał poszczególne parafie, sprawdzając stan kościołów i budynków parafialnych oraz prawidłowość prowadzenia kancelarii. Wizytacje dostarczały również informacji dotyczących życia religijnego. Pomimo różnych administracyjnych ograniczeń działalności Kościoła wprowadzonych przez niemieckie władze okupacyjne wizytacje kanoniczne w diecezji sandomierskiej odbywały się bez większych przeszkód. Ograniczono jednak ich uroczysty charakter, niekiedy odbywały się bez udziału wiernych, nadal jednak spełniały swoją funkcję. Było swoistym paradoksem, że w tym samym czasie Niemcy dokonywali aresztowań niektórych księży i kierowali ich do więzień oraz obozów koncentracyjnych. Okupanci bowiem nie prowadzili jednolitej polityki wobec Kościoła, podporządkowując ją doraźnym celom wojennym.
Bibliografia
Źródła archiwalne
Archiwum Diecezji Sandomierskiej
Kuria Diecezjalna w Sandomierzu
Akta Kurii Diecezjalnej w Sandomierzu 1918–1963, sygn. O-128/1.
Akta wizytacji pasterskich 1930–1941, sygn. W-5.
Akta wizytacji pasterskich 1942–1951, sygn. W-6.
Korespondencja z władzami okupacyjnymi 1939–1945, sygn. O-206.
Księga czynności biskupich bp. Jana Lorka, sygn. B-26.
Archiwum Państwowe w Radomiu
Akta miasta Radomia, sygn. 9394.
Źródła drukowane
Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst łaciński i polski, t. 4, Lateran V, Trydent, Watykan I (1511–1870), oprac. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2005.
Lorek J., Odezwa do duchowieństwa, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 34 (1941), nr 4, s. 45–47.
Lorek J., Rozporządzenie w sprawie katechizacji wiernych, „Kronika Diecezji Sandomierskiej”35 (1942), nr 2–10, s. 22–23.
Lorek J., Użycie światła elektrycznego w kościołach i kaplicach, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 33 (1940), nr 5–8, s. 31–32.
Lorek J., W sprawie przygotowania do Sakramentu Bierzmowania, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 34 (1941), nr 2, s. 22.
Lorek J., Wykaz parafii, w których będzie udzielane Bierzmowanie, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 35 (1942), nr 1, s. 8.
Lorek J., Wykaz parafii, w których odbędzie się Bierzmowanie, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 34 (1941), nr 1, s. 9.
Lorek J., Zarządzenie w sprawach kościelnych i duszpasterskich wydane w związku z przeprowadzoną wizytacją pasterską, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 33 (1940), nr 5–8, s. 26–31.
Prima Synodus Dioecesana Sandomiriensis sub Excellentissimo ac Reverendissimo Domino Domino Mariano Ryx Episcopo Sandomiriensi Sandomiriae in Ecclesia Cathedrali Nativitatis B.M.V. A.D. MCMXXIII diebus 3, 4 et 5 Julii celebrata, Sandomiriae 1923.
Opracowania
Dolata B., Wyzwolenie Polski 1944–1945, Warszawa 1971.
Fijałkowski Z., Kościół katolicki na ziemiach polskich w latach okupacji hitlerowskiej, Warszawa 1983.
Gapys J., Postawy społeczno-polityczne ziemiaństwa w latach 1939–1945 (na przykładzie dystryktu radomskiego), Kielce 2003.
Gocel T., Duszpasterstwo w diecezji kieleckiej w latach II wojny światowej 1939–1945, Kielce 2012.
Grabowski I., Prawo kanoniczne według nowego kodeksu, Lwów 1927.
Hamryszczak A., Canonical visitations as a historical source, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 105 (2016), s. 53–62.
Jankowski A., Pacyfikacje i terror na wsi na Kielecczyźnie 1939–1945, „Rocznik Świętokrzyski” 15 (1989), s. 11–27.
Kowalik S., Diecezja sandomierska w latach II wojny światowej 1939–1945, w: Straty w obiektach sakralnych diecezji sandomierskiej w czasie II wojny światowej, red. P. Tylec, Kielce 2024, s. 61–143.
Krupecka M., Życie religijno-społeczne pod okupacją niemiecką i radziecką, w: W matni. Kościół na ziemiach polskich w latach II wojny światowej, red. B. Noszczak, Warszawa 2011, s. 7–76.
Lang W., Udział 1 armii WP w obronie przyczółka warecko-magnuszewskiego 9.8.–12.9.1944 r. Cz. I, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 7 (1962), nr 1, s. 3–44.
Pawlak G., Epizod wojennej biografii Jana Parandowskiego. Majątek Planta pod Opatowem, „Napis” 26 (2020), s. 96–112.
Pęski A. [Ks. A. P.], Wizyta kościelna, w: Encyklopedja kościelna podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego z licznemi jej dopełnieniami, wyd. M. Nowodworski, t. 31, Płock 1911, s. 534–538.
Stanaszek B., Nowakowski R., Tylec P., Słownik biograficzny księży diecezji sandomierskiej XIX–XX w., t. 3, M–R, Sandomierz 2017.
Stanaszek B., Nowakowski R., Tylec P., Słownik biograficzny księży diecezji sandomierskiej XIX–XX w., t. 4, S–Ż, Sandomierz 2019.
Stanaszek B., Usunąć biskupa! Władze PRL wobec ordynariusza diecezji sandomierskiej Jana Kantego Lorka, Sandomierz 2004.
Sziling J., Kościoły chrześcijańskie w polityce niemieckich władz okupacyjnych w Generalnym Gubernatorstwie (1939–1945), Toruń 1988.
Śmigiel K., Kościół katolicki w tzw. Okręgu Warty 1939–1945, Lublin 1979.
Tomczyk C., Diecezja częstochowska w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, Warszawa 1978.
Walewander E., Diecezja lubelska, w: Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939–1945, red. Z. Zieliński, Warszawa 1982, s. 347–379.
Wysocki J., Archidiecezja warszawska, w: Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939–1945, red. Z. Zieliński, Warszawa 1982, s. 271–346.
X. A. F., Wizyta kościelna, w: Podręczna encyklopedya kościelna, oprac. S. Gall, t. 41–42, Warszawa 1915, s. 349.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Szczepan Kowalik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
