Canonical Visitations in the Diocese of Sandomierz during World War II
DOI:
https://doi.org/10.15633/sts.3203Keywords:
Second World War, German occupation of Poland, Catholic Church, Diocese of Sandomierz, canonical visitationsAbstract
During World War II, a canonical visitation was conducted in the German-occupied areas of the Diocese of Sandomierz. This was a tour of the diocese required by ecclesiastical law. The bishop visited individual parishes, checked the condition of churches and parish buildings and verified the proper functioning of the parish offices. The visitation also provided information about religious life. Despite various administrative restrictions on the activities of the Church which had been introduced by the occupying German authorities, the canonical visitation in the Diocese of Sandomierz took place without any major obstacles. However, the ceremonial character was limited and sometimes took place without the participation of the faithful but still fulfilled its function. It was a peculiar paradox because, at the same time, the Germans were arresting some priests and sending them to prisons and concentration camps. The occupiers did not pursue a uniform policy towards the Church, subordinating it to immediate war objectives.
References
Źródła archiwalne
Archiwum Diecezji Sandomierskiej
Kuria Diecezjalna w Sandomierzu
Akta Kurii Diecezjalnej w Sandomierzu 1918–1963, sygn. O-128/1.
Akta wizytacji pasterskich 1930–1941, sygn. W-5.
Akta wizytacji pasterskich 1942–1951, sygn. W-6.
Korespondencja z władzami okupacyjnymi 1939–1945, sygn. O-206.
Księga czynności biskupich bp. Jana Lorka, sygn. B-26.
Archiwum Państwowe w Radomiu
Akta miasta Radomia, sygn. 9394.
Źródła drukowane
Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst łaciński i polski, t. 4, Lateran V, Trydent, Watykan I (1511–1870), oprac. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2005.
Lorek J., Odezwa do duchowieństwa, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 34 (1941), nr 4, s. 45–47.
Lorek J., Rozporządzenie w sprawie katechizacji wiernych, „Kronika Diecezji Sandomierskiej”35 (1942), nr 2–10, s. 22–23.
Lorek J., Użycie światła elektrycznego w kościołach i kaplicach, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 33 (1940), nr 5–8, s. 31–32.
Lorek J., W sprawie przygotowania do Sakramentu Bierzmowania, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 34 (1941), nr 2, s. 22.
Lorek J., Wykaz parafii, w których będzie udzielane Bierzmowanie, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 35 (1942), nr 1, s. 8.
Lorek J., Wykaz parafii, w których odbędzie się Bierzmowanie, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 34 (1941), nr 1, s. 9.
Lorek J., Zarządzenie w sprawach kościelnych i duszpasterskich wydane w związku z przeprowadzoną wizytacją pasterską, „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 33 (1940), nr 5–8, s. 26–31.
Prima Synodus Dioecesana Sandomiriensis sub Excellentissimo ac Reverendissimo Domino Domino Mariano Ryx Episcopo Sandomiriensi Sandomiriae in Ecclesia Cathedrali Nativitatis B.M.V. A.D. MCMXXIII diebus 3, 4 et 5 Julii celebrata, Sandomiriae 1923.
Opracowania
Dolata B., Wyzwolenie Polski 1944–1945, Warszawa 1971.
Fijałkowski Z., Kościół katolicki na ziemiach polskich w latach okupacji hitlerowskiej, Warszawa 1983.
Gapys J., Postawy społeczno-polityczne ziemiaństwa w latach 1939–1945 (na przykładzie dystryktu radomskiego), Kielce 2003.
Gocel T., Duszpasterstwo w diecezji kieleckiej w latach II wojny światowej 1939–1945, Kielce 2012.
Grabowski I., Prawo kanoniczne według nowego kodeksu, Lwów 1927.
Hamryszczak A., Canonical visitations as a historical source, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 105 (2016), s. 53–62.
Jankowski A., Pacyfikacje i terror na wsi na Kielecczyźnie 1939–1945, „Rocznik Świętokrzyski” 15 (1989), s. 11–27.
Kowalik S., Diecezja sandomierska w latach II wojny światowej 1939–1945, w: Straty w obiektach sakralnych diecezji sandomierskiej w czasie II wojny światowej, red. P. Tylec, Kielce 2024, s. 61–143.
Krupecka M., Życie religijno-społeczne pod okupacją niemiecką i radziecką, w: W matni. Kościół na ziemiach polskich w latach II wojny światowej, red. B. Noszczak, Warszawa 2011, s. 7–76.
Lang W., Udział 1 armii WP w obronie przyczółka warecko-magnuszewskiego 9.8.–12.9.1944 r. Cz. I, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 7 (1962), nr 1, s. 3–44.
Pawlak G., Epizod wojennej biografii Jana Parandowskiego. Majątek Planta pod Opatowem, „Napis” 26 (2020), s. 96–112.
Pęski A. [Ks. A. P.], Wizyta kościelna, w: Encyklopedja kościelna podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego z licznemi jej dopełnieniami, wyd. M. Nowodworski, t. 31, Płock 1911, s. 534–538.
Stanaszek B., Nowakowski R., Tylec P., Słownik biograficzny księży diecezji sandomierskiej XIX–XX w., t. 3, M–R, Sandomierz 2017.
Stanaszek B., Nowakowski R., Tylec P., Słownik biograficzny księży diecezji sandomierskiej XIX–XX w., t. 4, S–Ż, Sandomierz 2019.
Stanaszek B., Usunąć biskupa! Władze PRL wobec ordynariusza diecezji sandomierskiej Jana Kantego Lorka, Sandomierz 2004.
Sziling J., Kościoły chrześcijańskie w polityce niemieckich władz okupacyjnych w Generalnym Gubernatorstwie (1939–1945), Toruń 1988.
Śmigiel K., Kościół katolicki w tzw. Okręgu Warty 1939–1945, Lublin 1979.
Tomczyk C., Diecezja częstochowska w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, Warszawa 1978.
Walewander E., Diecezja lubelska, w: Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939–1945, red. Z. Zieliński, Warszawa 1982, s. 347–379.
Wysocki J., Archidiecezja warszawska, w: Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939–1945, red. Z. Zieliński, Warszawa 1982, s. 271–346.
X. A. F., Wizyta kościelna, w: Podręczna encyklopedya kościelna, oprac. S. Gall, t. 41–42, Warszawa 1915, s. 349.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Szczepan Kowalik
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright and full publishing rights without restrictions, and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
