History of Łuniniec local government (1842–1939)
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.07104Keywords:
local government, Łuniniec region of Brest (Brzesc) district, Belarus, Łuniniec province of Poleskie voivodeship, Minsk district of the Russian Empire, Pińsk district, the Second Polish Republic, municipal reformsAbstract
A local government is an association of persons of public law, based on community of interests of residents of a territory determined as units of the administrative and territorial division. It is regulated and administered by organs chosen by residents on their own territory, under control of suitable government organs within the framework of authorizations determined in state law. It acts in its own name, on its own territory and on its own responsibility. It possesses assets and budget, earnings and expenses. The author of the elaboration set the task of examining of the formation and functioning of local government structures on the example of one region and the city of today’s Belarus – Łuniniec. The territorial range which is the subjcet of considered issues covers the territory of the contemporary Łuninice region of Brzesko district on Belarus, as well the area of the Łuniniec administrative district from times of Poleskie province of the Second Polish Republic. Ideas of the local government, though in a limited meaning, were already put into pratice on the area of Łuniniec in the second half of the XIXth century – czar Alexander II’s reforms: enfranchisement (1861), municipal (1864) and urban (1870), and also in the first half of the XXth century. The work, in the initial conception, was thought as a classical monograph devoted to the formation of Łuniniec local government covering the period of almost a hundred years (1842–1939). It was the time when the contemporary Łuniniec region was, at first, a part of the Russian Empire. Then the region became a part of Poleskie province of the Second Polish Republic.
Due to needs of the periodicals the whole material was divided into four readable, in terms of content, compact and separate parts. In the first part the administrative division, territorial and the demographic structure of Łuniniecki territory, history of the local government in the first half of the XIXth century
were presented, and also the influence of Russian State reforms that took place in the second half of the XIXth century on its functioning. The activity of the local government within a period of 1917–1919 was also mentioned. The second part presented history of the formation of the local government within the period of the Second Polish Republic, when Łuniniec became a capital of a newly formed Polish territorial unit – Łuniniec province. Issues such as: the administrative territorial division and population of Łuniniec area within a period of the Seconf Polish Republic, creation and organization of the local government in Poleskie province in years 1919–1926, the demographic structure and functioning of the authorities in years 1919–1926 were mentioned. In the next part legal bases on the baisis of which Łuniniec local government functioned in years 1927–1932 were presented as well as its activity in 1926–1933; recordings of law from 23 June, 1933 presenting the partial change of structure of the local government were taken into account. The last part presents refers to problems of legal bases concerning activities of Polish local governments in the 30’s of the XXth century. In this part the author described history of the local government of Łuniniec province in 1934–1939. The fourth part is closed by the summary that refers to the whole material presented in all separated fragments of the monograph of the local government of Łuniniec province in 1842–1939. Maps and illustrations
enriching the content and making it easier to understand easier were added to each part, and also the bibliography refering to all contents of four elements of the elaboration.
References
Европейская хартия местного самоуправления, Совет Европы, https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168007a105.
Общее положение о крестьянах, Свод законов Российской империи. [неофиц. изд.], Санкт-Петербург 1912, Т. IX, с. 1–82.
Положение 19 февраля 1861 года о крестьянах, вышедших из крепостной зависимости. М., 1916. VI, 410 с., Президентская библиотека РФ им. Б. Ельцина, https://www.prlib.ru/section/683910.
Полное собрание законов Российской империи, Т. 36, Отделение 1-е. 1861, От № 36490-37190, Президентская библиотека РФим. Б. Ельцина, https://www.prlib.ru/section/683910.
Dekret z dnia 5 grudnia 1918 r. «O tymczasowej ordynacji wyborczej do Sejmików Powiatowych» (Dz. Pr. P.P. Nr 19, poz. 51).
Dekret z dnia 6 grudnia 1918 r. «O utworzeniu Rad Gminnych na obszarze b. Królestwa Kongresowego» (Dz. Pr. P.P. nr 18, poz. 48).
Dekret z dnia 4 lutego 1919 r. «O samorządzie miejskim» (Dz. Pr. P.P. 1918, nr 13, poz. 140).
Dekret z dnia 4 lutego 1919 r. «O Tymczasowej Ordynacji Powiatowej dla obszarów Polski byłego zaboru rosyjskiego» (Dz. Pr. P.P. nr 13, poz. 141).
Dziennik Praw Państwa Polskiego 1919, nr 65, poz. 395.
Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich 1919, nr 7, 12, 21, 26.
Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich 1920, nr 28, poz. 656.
Dziennik Urzędowy Województwa Poleskiego 1921, nr 1, 3.
Dziennik Urzędowy Województwa Poleskiego 1922.
Dziennik Urzędowy Województwa Poleskiego 1923, nr 6, 7.
Dziennik Urzędowy Województwa Poleskiego 1925, nr 1.
Dziennik Urzędowy Województwa Poleskiego 1926, nr 15.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1919, nr 72, poz. 426; nr 90, poz. 489, 490.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1920, nr 115, poz. 91, 760.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1925, nr 17, poz. 117.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1926, nr 6, poz. 29.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1928, nr 11, poz. 86 (Rozporządzenia Prezydenta RP «O organizacji […] administracji państwowej…»).
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1928, nr 46, poz. 452, 453.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1929, nr 24, poz. 252.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1930, nr 50, poz. 426; nr 55, poz. 464.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1931, nr 66. poz. 546.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1933, nr 35, poz. 294 (Ustawa «O częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego»); nr 83, poz. 608.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1934, nr 2, poz. 6; nr 13, poz. 108; nr 18, poz. 144; nr 71, poz. 688; nr 80, poz. 743.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1935, nr 38, poz. 264.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1936, nr 80, poz. 555; nr 81, poz. 558.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1937, nr 9, poz. 70.
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 1938, nr 63, poz. 480, 481.
Poleski Dziennik Wojewódzki 1930, nr 4, 17, 294.
Poleski Dziennik Wojewódzki 1933, nr 12.
Ustawa z dnia 4 lutego 1921 r. «O unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach, przyłączonych do obszaru Rzeczypospolitej na podstawie umowy o preliminaryjnym pokoju i rozejmie, podpisanej w Rydze dnia 12 października 1920 r.» (Dz. U. 1921, nr 16, poz. 93).
Ustawa z dnia 17 marca 1921 r., Konstytucja RP (Dz. U. 1921, nr 44, poz. 267).
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1935 roku, Konstytucja RP (Dz. U. 1935, nr 30, poz. 227 ze zm.).
Национальный исторический архив Беларуси, Фонд 526, Пинская уездная управа по делам земских обществ
(1905–1911).
Национальный исторический архив Беларуси, Фонд 617, Пинская уездный съезд земских начальников (1865 мировых посредников – 1911).
Национальный исторический архив Беларуси, Фонд 723, Пинская уездная земская управа (1904–1911).
Национальный исторический архив Беларуси, Фонд 900, Земский начальник 3-го участка Пинского уезда (с 1903 – Лунинец).
Национальный исторический архив Беларуси, Фонд 902, Пинский уездный предводитель дворянства (1823–1913).
Национальный исторический архив Беларуси, Фонд 1045, Кожан-Городецкая волостная управа Пинского уезда.
Национальный исторический архив Беларуси, Фонд 1232, Мировой посредник 2-го участка Пинского уезда.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 1, оп. 1, Циркуляры Министерства внутренних дел Польши.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 1, оп. 1, д. 952, Цыркуляры Палескага ваяводскага ўпраўлення і палажэнні аб арганізацыі дзейнасці павятовых старостваў, магістратаў; інструкцыя аб рабоце солтысаў і наменклатура спраў магістратаў.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 1, оп. 1, д. 982, Указания МВД об устранении недостатков в работе органов самоуправления Полесского воеводства январь–июль 1925 г.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 1, оп. 3, д. 31, Переписка с МВД о правилах принятия присяги солтысами и заместителями солтысов 16.07.1930 г.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2, оп. 1, д. 2131, Дело о проведении выборов в Сейм, Сенат и органы местного управления.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2, оп. 1, Циркуляры МВД и Полесского воеводского управления.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2, оп. 1, д. 2484, Отчет о деятельности государственной администрации за 1918–1938 гг.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2002, Лунинецкое поветовое староство Полесского воеводства.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2014, Гминные правления Лунинецкого повета.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2026, Лунинецкая поветовая комендатура государственной полиции.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2318, Лунинецкое городское управление (магистрат).
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2495, Поветовый отдел Лунинецкой поветовой рады (сеймика).
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2745, Ленинское гминное правление Лунинецкого повета.
Государственный архив Брестской области (Республика Беларусь), Фонд 2746, Лахвенское гминное правление Лунинецкого повета.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/16/0/1-…, Urząd Wojewódzki Poleski.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/20/8/0/1-80, Sprawozdania miesięczne Urzędu Wojewódzkiego w Brześciu nad Bugiem.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/63/0/-/571, Łuniniec. Protokół komisji rewizyjnej.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/63/0/-/569, Protokoły posiedzeń Sejmiku Powiatowego Łuninieckiego 1929–1932.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/63/0/-/570, Protokoły posiedzeń Wydziału Powiatowego Sejmiku Łuninieckiego z lat 1932–33, 1935.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/63/0/-/572, Budżety Łuninieckiego Powiatowego Związku komunalnego samorządowego. 1929–31, 1932–36.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/9/0/1.1/I 235, Zmiana granic gmin.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/9/0/1.1/I 183, Zmiana granic powiatów.
Archiwum Akt Nowych (Warszawa), Sygn. 2/323/0/-/64, Kronika Łuniniecka. Magazyn.
Российский государственный исторический архив, Фонд 1287, оп. 38, д. 3553, Хозяйственный департамент Министерства внутренних дел. 1898 г. Дело о введении городового положения 1892 года в местечке Развадове и поселке Лунинце Минской губернии (16 марта–16 мая 1907 г.).
Борка А.І., Мясцовыя ограны дзяржаўнага кіравання і самакіравання ў Заходняй Беларусі ў 1921–1939 г., Гродна 2011.
Борка А.І., Арганізацыя выбараў у ограны гміннага і грамадскага самакіравання ў Заходняй Беларусі ў 1921–1939 г., Мінск 2007.
Галкин П.В., Земская избирательная кампания и административный надзор, Российский центр обучения избирательным технологиям, http://www.rcoit.ru/lib/history/rural_urban_reforms/17925/.
«Доля, общественно-политическая газета», 6.11.1923, № 8.
Журавлев В.П., Муниципальные выборы в России: История и современность, Традиции местного самоуправления России: к 150-летию земской реформы и земских выборов., Санкт-Петербург 2014.
Козлова Е.И., Конституционное право: учеб. для средних профессиональных учебных заведений, Москва 2007.
Мазур Л.Н., Становление и эволюция бюрократии в России во 2 половине XIX – начале XX в., «Известия Уральского Федерального университета» 2014, №2 (127), с. 251–267.
Маркс К., Энгельс Ф., Об освобождении крестьян в России [в:] Сочинения, Т. 12, Москва 1958, с. 692–701.
Местное самоуправление в Беларуси, Минск 2007.
Местное самоуправление в Беларуси (материалы исследований ПОО «Фонд им. Льва Сапеги» в рамках программ Евросоюза и Совета Европы), Минск 2017.
Никитин А.М., Муниципальное право, Москва 2000.
Петренко Н.И., Эволюция органов местного самоуправления в Российской империи, «Социально-политические науки» 2017, № 6, с. 102–104.
Сидорчук В.К., История права о местном самоуправлении Беларуси, Минск 2003.
Ajnenkiel A., Administracja w Polsce. Zarys historyczny, wyd. 2. poprawione, Warszawa 1977.
Babiak J., Ptak A., Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej, Poznań 2010.
Cichoracki P., Województwo Poleskie 1921–1939. Z dziejów politycznych, Łomianki 2014.
Encyklopedia prawa obowiązującego w Polsce, A. Peretiatkowicz (red.), cz. 1, z. 2: Ustrój władz administracyjnych, państwowych i samorządowych, B. Wasiutyński (oprac.), Poznań 1929.
Gmina wiejska i gromada w świetle nowej ustawy samorządowej, Warszawa 1933.
Iwanowski S., Ustrój i zakres działalności władz państwowych i samorządowych Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.
Izdebski H., Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej [w:] Samorząd terytorialny. Zagadnienia prawne i administracyjne, A. Piekara, Z. Niewiadomski (red.), Warszawa 1998.
Kołaczkowski B., Ratajczak M., Wpływ odzyskania niepodległości na kształt struktur i zakres samodzielności władz samorządu terytorialnego na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego, «Studia Prawa Publicznego» 2013, nr 3, s. 161–190.
Kotulski M., Samorząd terytorialny w dwudziestoleciu międzywojennym, Wrocław 2019.
Kutrzeba S., Historya ustroju Polski w zarysie, t. 3, Lwów 1920.
«Kresy Ilustrowane», 15.01.1925, nr 1; 25.01.1925, nr 2.
Niedziałkowski M., Ordynacja wyborcza do Sejmu i Senatu, Warszawa 1928.
Osmołowski J., Stan gospodarczy i działalność samorządu powiatowego Województwa Poleskiego w latach 1923–1925, Warszawa 1926.
Podręcznik dla urzędów i działaczy gminnych, B. Wesołowski (oprac.), Warszawa 1923.
Podwiński S., Ustrój samorządu powiatowego na terenie b. zaboru rosyjskiego, Warszawa 1927.
Podwiński S., Trzebski B., Ustawa samorządowa z komentarzami, Warszawa 1939.
Pokładecki J., Samorząd terytorialny w warunkach transformacji systemu politycznego w Polsce, Poznań 1996.
Pragier A., Zarys skarbowości komunalnej, cz. 1, Warszawa 1924.
Przewodnik dla sołtysów i radnych gromadzkich na rok 1939, S. Podwiński, P. Typiak (red.), Warszawa 1939.
Samorząd terytorialny [в:] Nowa encyklopedia powszechna PWN (suplement), Warszawa 1999.
Samorząd terytorjalny. Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorjalnego. Tekst, komentarz, przepisy dodatkowe, S. Iwanowski (oprac.), Warszawa 1933.
Szwed R., Samorządowa Rzeczpospolita 1918–1939, Częstochowa 2000.
Szwed R., Samorząd terytorialny w Polsce w latach 1918–1939. Wybór materiałów źródłowych, Częstochowa 2000.
Turkowski R., Samorząd terytorialny szczebla powiatowo-gminnego w II Rzeczypospolitej wobec funkcjonowania oświaty i szkół powszechnych na wsi (1918–1939), «Zeszyty Wiejskie» 2018, z. 24, s 21–68.
Wasiutyński B., Ustrój władz administracyjnych rządowych i samorządowych, Poznań 1937.
Wójcicki M.M., System polityczno-prawny samorządu terytorialnego w II Rzeczypospolitej, Katowice 2008.
Wójcik S., Samorząd terytorialny w Polsce w XX wieku. Myśl samorządowa: historia i współczesność, Lublin 1999.
Zugaj L., Gminy wiejskie II Rzeczypospolitej, Lublin 2018.
Downloads
Published
Issue
Section
License
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/3.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 3.0 Unported License.
Authors publish under the Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.0 Generic (CC BY-NC-ND 2.0) license. In this case, authors have a range of rights, including:• The right to share or reuse their article in the same ways permitted to third parties under
• They can "copy and redistribute the material in any medium or format for any purpose, but not commercially. The licensor cannot revoke these freedoms as long as you follow the license terms."
• Authors retain patent, trademark, and other intellectual property rights (including research data).
• Authors receive proper attribution and credit for the published work.