Rekonstrukcja żydowskiego rdzenia Testamentów Dwunastu Patriarchów — analiza porównawcza wersji greckiej, ormiańskiej, słowiańskiej oraz rękopisów z Qumran
DOI:
https://doi.org/10.15633/acr.5706Słowa kluczowe:
apokryfy Starego Testamentu, interpolacje chrześcijańskie, literatura Drugiej Świątyni, Qumran, Testamenty XII Patriarchów, wersja ormiańska, wersja słowiańskaAbstrakt
Artykuł podejmuje próbę rekonstrukcji pierwotnego, żydowskiego rdzenia apokryficznej księgi Testamenty XII Patriarchów poprzez porównanie zachowanych wersji językowych — greckiej, ormiańskiej i słowiańskiej — oraz fragmentów odnalezionych w rękopisach z Qumran. Celem analizy jest odróżnienie elementów oryginalnych od późniejszych interpolacji chrześcijańskich. Na podstawie zestawienia tekstów źródłowych wykazano, że zasadnicza treść dzieła wywodzi się z judaizmu okresu Drugiej Świątyni, zwłaszcza w warstwie nauk etycznych i apokaliptycznych, natomiast niektóre wątki mesjańskie zostały zreinterpretowane lub dodane przez redaktorów chrześcijańskich. W artykule przedstawiono historię badań nad Testamentami XII Patriarchów, omówiono charakter zachowanych tradycji tekstualnych, a także zaproponowano konkretną hipotezę badawczą: poprzez analizę porównawczą wersji i uwzględnienie świadectw z Qumran można z dużym prawdopodobieństwem zrekonstruować pierwotny kształt tekstu oraz wskazać późniejsze dodatki chrześcijańskie.
Bibliografia
Apokryfy Starego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Warszawa 2006.
Barrett C. K., The Lamb of God, „New Testament Studies” 1 (1955) no. 3, s. 210–218.
Bazyliński S., Wprowadzenie do studium Pisma Świętego, wydanie drugie poprawione, uzupełnione i poszerzone; apendyks opracował A. Kubiś, Kielce 2019.
Berner C., The heptadic chronologies of Testament of Levi 16–17 and their sources, „Journal for the Study of the Pseudepigrapha” 22 (2012) no. 1, s. 40–52, https://doi.org/10.1177/0951820712458632.
Blocher H., In the beginning: The opening chapters of genesis, Downers Grove 1997.
Brown R. E., An introduction to New Testament Christology, New York 1999.
Bruin T. de, The great controversy: the individual’s struggle between good and evil in the Testaments of the Twelve Patriarchs and in their Jewish and Christian contexts, Göttingen 2015 (Novum Testamentum et Orbis Antiquus, 106).
Charles R. H., The Greek versions of the Testaments of the Twelve Patriarchs, ed. from nine MSS, Oxford 1908.
Charles R. H., Testaments of the Twelve Patriarchs, w: Encyclopædia Britannica, vol. 26, Cambridge 1911, s. 666–668.
Charles R. H., The Testaments of the Twelve Patriarchs: Translated from the Editor’s Greek Text and edited with introduction, notes and indices, London 1913.
Collins J. J., The scepter and the star: Messianism in light of the Dead Sea scrolls, Grand Rapids 2010.
Deane W. J., Pseudepigrapha: An account of certain apocryphal sacred writings of the Jews and early Christians, Edinburgh 1891.
DeSilva D. A., The Testaments of the Twelve Patriarchs as witnesses to pre-Christian Judaism: A re-assessment, „Journal for the Study of the Pseudepigrapha” 23 (2013) no. 1, s. 21–68, https://doi.org/10.1177/0951820713502411.
Fitzmyer J. A., The Dead Sea scrolls and Christian origins, Grand Rapids 1997.
Greenfield J. C., Stone M. E., Eshel E., The Aramaic Levi document: Edition, translation, commentary, Leiden–Boston 2004 (Studia in Veteris Testamenti Pseudepigrapha, 19).
Hamidović D., Testaments des Douze Patriarches, w: Introduction à l’Ancien Testament, ed. T. Römer et al., Genève 2004, s. 840–843.
Hengel M., Bailey D. P., The effective history of Isaiah 53 in the pre-Christian period, w: The Suffering Servant: Isaiah 53 in Jewish and Christian sources, ed. by B. Janowski, P. Stuhlmacher, Grand Rapids 2004, s. 75–146.
Hillel V., Demonstrable instances of the use of sources in the Pseudepigrapha, w: Dead Sea scrolls: Texts and context, ed. C. Hempel, Leiden 2010, s. 325–38 (Studies on the Texts of the Desert of Judah, 90).
Hollander H. W., Jonge M. de, The Testaments of the Twelve Patriarchs: A commentary, Leiden 1985.
Jonge M. de, The Testaments of the Twelve Patriarchs: Christian and Jewish; a hundred years after Friedrich Schnapp, „Nederlands Theologisch Tijdschrift” 39 (1985), s. 265–275.
Kee H. C., Testaments of the Twelve Patriarchs (second century B.C.), w: The Old Testament pseudepigrapha, vol. 1, ed. J. H. Charlesworth, Garden City 1983, s. 775–828.
King G. B., The ‘negative’ golden rule, „The Journal of Religion” 8 (1928) no. 2, s. 268–79.
Kuhn H.-W., Enderwartung und gegenwärtiges Heil: Untersuchungen zu Struktur und Funktion der frühjüdischen Apokalyptik, Göttingen 1966.
Kurowski P., Der menschliche Gott aus Levi und Juda: Die „Testamente der zwölf Patriarchen” als Quelle judenchristlicher Theologie, Tübingen 2010 (Texte und Arbeiten zum neutestamentlichen Zeitalter, 52).
McClintock J., Strong J., Testaments of the Twelve Patriarchs, w: Cyclopædia of Biblical, theological, and ecclesiastical literature, vol. 10, New York 1880, s. 27.
Milik J. T., Dix ans de découvertes dans le désert de Juda, Paris 1957.
Mirguet F., An early history of compassion: Emotion and imagination in Hellenistic Judaism, Cambridge 2017.
O’Neill J. C., The Lamb of God in the Testaments of the Twelve Patriarchs, „Journal for the Study of the New Testament” 2 (1979), s. 2–30, https://doi.org/10.1177/0142064X7900100201.
Opferkuch S., Der handelnde Mensch: Untersuchungen zum Verhältnis von Ethik und Anthropologie in den Testamenten der Zwölf Patriarchen, Berlin 2018 (Beihefte zur Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft, 232).
Philo of Alexandria, „Every good man is free” and „Hypothetica”, w: The works of Philo: Complete and unabridged, transl. by C. D. Yonge, Peabody 2001.
Schnelle U., Apostle Paul — his life and theology, Grand Rapids 2005.
Schürer E., The literature of the Jewish people in the time of Jesus, vol. 2, New York 1909.
Slingerland H. D., The nature of „nomos” (law) within the Testaments of the Twelve Patriarchs, „Journal of Biblical Literature” 105 (1986) no. 1, s. 39–48, https://doi.org/10.2307/3261109.
Stone M. E., Hillel V., An „editio minor” of the Armenian version of the Testaments of the Twelve Patriarchs, Leuven 2012 (Hebrew University Armenian Studies, 11).
Vermes G., The complete Dead Sea scrolls in English, Revised edition, London 2010.
Wyrzykowski M., Kapłaństwo w świetle greckiego Testamentu Lewiego (14–16), „Warszawskie Studia Teologiczne” 31 (2018) nr 3, s. 30–44, https://doi.org/10.30439/WST.2018.3.2.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Adrian Mętel
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Obecnie autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
