Uspokoić „to serce zawzięte" – listy Marii Józefy z Wesslów Sobieskiej do Jakuba Sobieskiego
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.31210Słowa kluczowe:
Jakub Sobieski, korespondencja, Maria Józefa z Wesslów Sobieska, rodzina, status społecznyAbstrakt
Artykuł jest oparty na korespondencji Marii Józefy z Wesslów, żony królewicza Konstantego Sobieskiego z jej szwagrem, Jakubem. Małżeństwo to zostało zawarte potajemnie, co spotkało się z ogromnym niezadowoleniem ze strony rodziny, zwłaszcza zaś królewicza Jakuba, jako jej głowy. Przez wiele lat Maria Józefa opierała się próbom unieważnienia jej związku i zabiegała o przekonanie szwagra, by uznał zarówno to małżeństwo, jak i jej status jako członkini rodziny królewskiej. Ta jednostronna korespondencja (Jakub nie odpisywał na listy) wskazuje na determinację szlachcianki, która z uporem walczyła o swą pozycję. Listy pokazują całą gamę sposobów, których imała się Maria Józefa, by pozyskać przychylność szwagra. Jest to lektura tym ciekawsza, że listy bohaterki kierowane do innych adresatów świadczą o jej zdolności do wchodzenia w różnorodne role, gdy chciała osiągnąć określone cele. Autorka listów potrafiła – najpewniej świadomie – zmieniać język, a nawet własną tytulaturę, by wywołać pożądany efekt u odbiorcy.
Bibliografia
Źródła archiwalne
Actum in castro inferiori Leopoliensis sabbatho pridie fest Sanctorum Trium Regum Anno Domini 1726, Biblioteka PAN w Kórniku, rkps 2183, k. 1–10.
List Aleksandra Sobieskiego do Jakuba Sobieskiego, Rzym, 12 I 1709, Nacjanalny Gistaryczny Archiu Biełarusi, fond 694, opis 12, rkps 349, k. 139r-140r.
List Jakuba Sobieskiego do NN, Złoczów, 13 III 1727, Biblioteka PAN w Kórniku, rkps 400, k. 55–56.
List Jakuba Sobieskiego do F. Rozwadowskiego, Złoczów, 19 II 1727, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział III, rkps 38a, k. 55–58.
List Marii Józefy Wesslówny do Adama Steckiego, [b.m.], 22 XII 1730, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 106–107.
List Marii Józefy Wesslówny do Anny Katarzyny Radziwiłłowej, Kraków, 28 XII 1724, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 21.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, [b.m.], 23 X 1726, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 89–90.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, [b.m.], 4 VII 1730, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 103.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, [b.m.], 7 IV 1725, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 24–25.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, [b.m.], 8 III 1727, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 94–95.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Gdańsk, 2 IV 1709, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 4.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Krzepice, 6 VIII 1725, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 37.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Tygienhoff, 26 IV 1724, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 19–20.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, [b.m.], 2 IX 1712, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 6–8.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Warszawa, 7 VIII 1713, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 10–12.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Warszawa, 19 XI 1718, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 15.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Żółkiew, 10 X 1726, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 75–76.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Żółkiew, 16 XII 1725, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 45–47.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Żółkiew, 2 VIII 1726, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 58–60.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Żółkiew, 22 VIII 1726, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 70–72.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Żółkiew, 27 VII 1726, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 63–65.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Żółkiew, 28 X 1726, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 80.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Żółkiew, 5 XI 1726, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 84–87.
List Marii Józefy Wesslówny do Jakuba Sobieskiego, Częstochowa, 1 XI 1725, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, Dział II, rkps 41, k. 41.
List Marii Kazimiery do Jakuba Sobieskiego, [b.m., b.d.], Nacjanalny Gistaryczny Archiu Biełarusi, fond 694, opis 12, rkps 178, k. 36r-38v.
List Marii Kazimiery do Jakuba Sobieskiego, [b.m.], 10 II [b.r.], Nacjanalny Gistaryczny Archiu Biełarusi, fond 694, opis 12, rkps 176, k. 180r–189r.
List Marii Kazimiery do Jakuba Sobieskiego, Blois, 12 VII [b.r.], Nacjanalny Gistaryczny Archiu Biełarusi, fond 694, opis 12, rkps 176, k. 233r–236v.
List Marii Kazimiery do Jakuba Sobieskiego, Blois, 22 IX [b.r.], Nacjanalny Gistaryczny Archiu Biełarusi, fond 694, opis 12, rkps 176, k. 169r–172v.
List Marii Kazimiery do Jakuba Sobieskiego, Rzym, 13 II 1712, Nacjanalny Gistaryczny Archiu Biełarusi, fond 694, opis 12, rkps 175, k. 12r–18r.
List NN do Jakuba Marona, Wersal, 19 II 1723, Centre des Archives diplomatiques de La Courneuve, Pologne, Supplement 171, k. 184r.
List Marii Kazimiery do Jakuba Sobieskiego, Blois, 9 X [b.r.], Nacjanalny Gistaryczny Archiu Biełarusi, fond 694, opis 12, rkps 176, k. 175r–176v.
Źródła drukowane
Grzegorzewska S., Pamiętnik o Marii Wesslównie królewiczowej Konstantowej Sobieskiej spisany ze wspomnień rodzinnych, Warszawa 1965.
Matuszewicz M., Diariusz życia mego, oprac. B. Królikowski, t. 2, Warszawa 1986.
Przy boku króla Stanisława Leszczyńskiego (1706–1709), t. 2: W wędrówkach po Polsce między Gdańskiem a Lwowem w latach 1708–1709, wyd. J. Dygdała, Warszawa 2018.
Opracowania
Bartoszewicz J., Kampament w Warszawie, w: Szkice z czasów saskich, Kraków 1880.
Dygdała J., Z dziejów pierwszego panowania króla Stanisława Leszczyńskiego (wokół malborskiego epizodu z 1708 roku), Toruń 2022.
Encyklopedia powszechna S. Orgelbranda, t. 26, Warszawa 1876.
Gierowski J. A., Traktat przyjaźni Polski z Francją w 1714 r. Studium z dziejów dyplomacji, Warszawa 1965.
Gierowski J. A., W cieniu Ligi Północnej, Wrocław–Warszawa 1971.
Penkała-Jastrzębska A., Panieńskie ochędóstwo. Kwestie posagowe i wienne w małżeństwach szlachty województwa krakowskiego w czasach saskich, Kraków 2016
Popiołek B., Kobiecy świat w czasach Augusta II. Studia nad mentalnością kobiet z kręgów szlacheckich, Kraków 2003.
Popiołek B., Maria Józefa z Wesslów Sobieska – zapomniana królewiczowa, https://wilanow-palac.pl/pasaz-wiedzy/maria-jozefa-z-wesslow-sobieska-zapomniana-krolewiczowa (12.11.2023).
Roszkowska W., Konstanty Sobieski królewicz polski, w: Studia z dziejów epoki Jana III Sobieskiego, red. K. Matwijowski, Wrocław 1984.
Roszkowska W., Oława królewiczów Sobieskich, Wrocław–Warszawa 1984.
Sikorski A., Maria Józefa z Wesslów, żona królewicza Konstantego Sobieskiego, „Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego” Nowa seria 4 (1999), s.189–201.
Skrzypietz A., „Szczerze życzliwa uniżona sługa y Bratowa” – Maria Józefa z Wesslów Sobieska i jej korespondencja z Anną Katarzyną z Sanguszków Radziwiłłową (1723–1740), „Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym” 74 (2025) nr 1, s. 125–142.
Skrzypietz A., Jujeczka S., Maria Klementyna Sobieska, królowa i Służebnica Boża, Katowice 2022.
Skrzypietz A., Królewscy synowie – Jakub, Aleksander i Konstanty Sobiescy, Katowice 2011.
Staszewski J., August II Mocny, Wrocław–Warszawa 1998.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksandra Skrzypietz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
