Jak najemnik z mieszczaninem. Stosunki dowódców zamku Pławiec z miastem Bardejowem w latach 1453-1456
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.31201Słowa kluczowe:
Bardejów, Górne Węgry, najemnicy, Pławiec, konfliktyAbstrakt
Celem artykułu jest ukazanie mentalności XV-wiecznych żołnierzy zawodowych ze szczególnym uwzględnieniem ich podejścia do rozwiązywania konfliktów i budowania relacji sąsiedzkich. Rozważania zostaną przeprowadzone na przykładzie relacji dwóch dowódców zamku Pławiec – Jakuba Cielę z Paniewa oraz Klemensa z Wojcieszyc – z radą miasta Bardejów. Wgląd w ich stosunki dają listy obydwu wojskowych zachowane w archiwum miejskim Bardejowa. Korespondencja pisana jest w języku wernakularnym i utrzymana w dość potocznym tonie. Obydwaj najemnicy prezentowali krańcowo różne postawy wobec pojawiających się sporów i napięć. Jakub Paniewski bardzo szybko zniszczył swoje relacje z rajcami, nie podejmując przy tym nawet próby załagodzenia konfliktu. Klemens z Wojcieszyc prezentował zaś proaktywne i dyplomatyczne podejście do wygaszania sporu. Co interesujące, obydwie postawy spotykały się z umiarkowaną reakcją ich zwierzchnika, Piotra Komorowskiego.
Bibliografia
Źródła
Středověké listy ze Slovenska. Sbírka listů a listin, psaných jazykem národném, vydal V. Chaloupecký, Praha 1937.
Ugoda Komorowskiego Piotra z Osvaldem z Rozgony, Magyar Nemzeti Levéltár, Diplomatikai Levéltár, DL 15307, 24.12.1454, rkp. na pergaminie, brak paginacji, https://archives.hungaricana.hu/en/charters/168949/ (25.10.2025).
Opracowania
Aksamit z Lideřovic, Petr, w: Biografický slovník českých zemí [online], Historický ústav AV ČR, https://biography.hiu.cas.cz/wiki/index.php?curid=83408 (08.08.2025).
Bartl J., Vzťah Jána Jiskru a Jána Huňadyho, w: Husiti na Slovensku. Zborník príspevkov z konferencie pri príležitosti 550. výročia bitky pri Lučenci, ed. I. Kaczarová, Lučenec 2001, s. 69–78.
Dąbrowski J., Władysław I Jagiellończyk na Węgrzech (1440–1444), Warszawa 1922.
Dvořákova D., Alžbeta Luxemburská, Žigmundova dcéra v rokoch 1438–1442, „Historie – Otázky – Problemy” 3 (2011) č. 2, s. 143–159.
Faist M., Jan Jiskra z Brandýsa na vrcholu moci 1445–1451, „Historica Olomucensia” 48 (2015), s. 43–67, https://doi.org/10.5507/ho.2015.002.
Faist M., Jan Jiskra z Brandýsa: zachránce uherského trůnu Ladislava Pohrobka 1440–1445, „Historica Olomucensia” 46 (2014), s. 13–38.
Fedorčáková M., „Vy zly a nespravedlivy lvde Bardiowci”. Mesto Bardejov v boji proti zbojníkom v 15. storoči, „Theatrum historiae” 2015 č. 16, s. 25–37.
Gácsová A., Boje Mateja I. proti Jánovi Jiskrovi z Brandýsa a bratríkom v rokoch 1458–1467, „Historický Časopis” 1977 č. 25, s. 187–216.
Goliński M., Żebracy: XV-wieczne bractwo żołnierskie i jego historiograficzne kreacje, Kraków 2023.
Grabarczyk T., Jazda zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2015.
Grabarczyk T., Piechota zaciężna Królestwa Polskiego w XV wieku, Łódź 2000.
Jurok J., Vyzařování moravského husitství do Slezska, Slovenska a Rakouska, w: Husiti a bratríci na Slovensku, zostavovateľ P. Žarnovský, Červený Kláštor–Kežmarok–Stará Ľubovňa 2016.
Jurok J., Čeští husitští a katoličtí kondotiéři z Moravy na Slovensku v 15. století (období bratříků), “Vojenská história” 9 (2005) č. 4, s. 3–15.
Kartous P., Habsbursko-jagelovské dvojvládie v Uhorsku v rokoch 1440–1444. Začiatky Jiskrovej vojenskej činnosti na území Slovenska, „Historické štúdie” 24 (1980), s. 225–231.
Krajewski K., Jeszcze raz w sprawie działalności Piotra i Mikołaja Komorowskich na Górnych Węgrzech w XV wieku, „Średniowiecze Polskie i Powszechne” 13 (2021), s. 133–160, https://doi.org/10.31261/SPiP.2021.17.07.
Kurtyka J., Leśnica, w: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, s. 556, edycja elektroniczna (10.05.2025).
Leszczyńska-Skrętowa Z., Małoszów, w: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, s. 61, edycja elektroniczna (10.05.2025).
Letz R., Slovenský národný a politický mýtus Dlhá cesta dejinami, „Slavica Slovaca” 58 (2023) č. 2, s. 391–410, https://doi.org/10.31577/SlavSlov.2023.2.22.
Letz R., Slovenské územie v historickom kontexte, Martin 2017.
Novák Á., Opportunities and challenges in researching the political and military history of the Upper Regions, w: Mercenaries and Crusaders, ed. by A. Bárány, Debrecen 2024, s. 301–315 (Memoria Hungariae, 15).
Papajík D., Ladislav Pohrobek (1440-1457). Uherský a český král, České Budějovice 2016.
Segeš V., Hlavné črty stredovekého vojenstva so zreteľom na husitov a bratríkov, w: Husiti a bratríci na Slovensku, zostavovateľ P. Žarnovský, Červený Kláštor–Kežmarok–Stará Ľubovňa 2016, s. 22–28.
Špirko J. Husiti, jiskrovci a bratríci v dejínách Spiša, Spišská Kapitula 1937.
Sroka S. A., Budżet miasta Bardiowa w XV w., „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 70 (2010), s. 101–112.
Sroka S. A., Średniowieczny Bardiów i jego kontakty z Małopolską, Kraków 2010.
Sroka S. A., Znaczenie archiwum w Bardiowie dla badań nad średniowieczną Małopolską, „Studia Historyczne” 48 (2005) nr 3–4, s. 347–354.
Szybkowski S., Kasztelan konarski Maciej Kleńtop (Kleintopf) i jego krąg rodzinny, „Średniowiecze Polskie i Powszechne” 4 (2007), s. 225–235.
Szybkowski S., Służba najemna zaciężna i dowódcza jako droga do awansu społecznego polskiej szlachty późnośredniowiecznej. Studium kilku pozytywnych przypadków, „Studia z Dziejów Średniowiecza” 27 (2024), s. 357–381.
Żabiński G., Działalność braci Piotra i Mikołaja Komorowskich na Górnych Węgrzech w latach 1440–1457 (w świetle badań w Archiwum Bardowskim), „Studia Historyczne” 43 (2000) nr 1, s. 3–25.
Żabiński G., Działalność braci Piotra i Mikołaja Komorowskich na Górnych Węgrzech w okresie rządów Macieja Korwina, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 2001 z. 128, s. 79–92.
Żabiński G., Uwagi dotyczące niektórych aspektów pobytu wojsk Jana Jiskry oraz bratczyków na górnych Węgrzech w XV wieku, „Prace Historyczne” 1999 z. 126, s. 31–58.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Karol Krajewski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
