Sermons of Dominican Marcin Bronisław Chrostowski Delivered during World War II
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.3744Keywords:
sermons, Dominicans, Polish Armed Forces in the West, World War II, military chaplaincyAbstract
The aim of the article is to familiarize the reader with sermons delivered during World War II by Marcin Chrostowski OP, chaplain of the Polish Armed Forces in the West. Father Chrostowski’s legacy of sermons, stored in the Archive of the Polish Province of the Dominican Order, is an interesting supplement to information we currently hold on his service as chaplain of the Polish Armed Forces. The sermons reflect the spirit of his times and also present the morale of the military. Studying them allows us to capture moral attitudes preached to soldiers. This edition contains sermons delivered in Great Britain (Scotland), the USSR (where Fr. Chrostowski accompanied the field bishop during his official visit with the Polish forces), Iraq, the Holy Land, the Netherlands, Belgium, and the Reich. To date, these sermons have not been commonly known, although selected passages were published in Chrostowski’s printed biography (see H. Gallus, E. Mikołajczak, Ojciec Marcin Chrostowski, Poznań 2001). The remaining texts have yet not been analyzed by researchers. Father Marcin Chrostowski volunteered for the army in France, where he was staying at the outbreak of the war. Later, he became chaplain of the Polish Armed Forces in the West – in France and Great Britain, secretary of Field Bishop Gawlina, with whom he travelled to the USSR. After his service in the Holy Land, he was transferred to Great Britain, where he joined the ranks of General Maczek’s 1st Armored Division. As chaplain of the 9th Rifle Battalion, he followed the battle trail from “Maczuga” to Wilhelmshaven. Notably, he was rewarded for his heroism during the hostilities at Baarle Nassan with the War Order of Virtuti Militari.References
Primary sources:
Chmielewski S., Wspomnienia kapelana (1939–1948), Suwałki 1992.
Chrostowski M., Dziennik z podróży do ZSRR (27 I – po 12 VIII 1942) – Londyn – Jangi-Jul, przed 2/5 IV – po 12 VIII 1942, in: Biskup Józef Gawlina w związku sowieckim, edited and introduction J. Myszor, Warszawa 2013, no. 65, pp. 204–242.
Chrostowski M., Ks. Biskup Gawlina wśród wojska polskiego w Rosji. Notatki z podróży, in: Ks. Biskup J. Gawlina wśród Wojska Polskiego w Rosji, Brighton 1970, pp. 5–16.
Cieński W., Z dziejów polskiego duszpasterstwa wojskowego, c.d. Cz. IV: Arcybiskup Józef Gawlina w Związku Radzieckim, „Duszpasterz Polski Zagranicą” 37 (1986), no. 1 (158), pp. 117–133.
Duszpasterstwo wojskowe wobec działań zbrojnych II wojny światowej w świetle dokumentów i rozporządzeń biskupa polowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, compiled and edited M. Wesołowski, Warszawa 2007.
Gawlina Józef, In viam pacis. Dziennik Biskupa Polowego Wojska Polskiego 1939–1945, introduction and compiled J. Myszor, Katowice 2019.
Jako Biskup Polaków w Niemczech (Wyjątki z pamiętnika Ks. Abpa J. Gawliny), „Duszpasterz Polski Zagranicą” 28 (1977), no. 2 (123), pp. 207–223.
Kantak Kamil, Wspomnienia z Rosji Sowieckiej. Ot, ci Polacy… nie przestali się modlić, „Nasza Służba. Dwutygodnik Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego” II (1993), no. 13 (33), p. 6.
Kapelani wrześniowi. Służba duszpasterska w Wojsku Polskim w 1939 r. Dokumenty, relacje, opracowania, ed.. W.J. Wysocki, Warszawa 2001.
Mientki Franciszek CSSp, Bóg i Ojczyzna. Wspomnienia kapelana wojskowego, Bydgoszcz 2000.
Relacje kapelańskie z kampanii polskiej 1939 roku, compiled W.J. Wysocki, in: Kapelani wrześniowi. Służba duszpasterska w Wojsku Polskim w 1939 r. Dokumenty, relacje, opracowania, ed. W.J. Wysocki, Warszawa 2001, pp. 665–903.
Słowo Boże ostrzejsze niż miecz obosieczny. Wybór nauczania pasterskiego biskupów polowych Wojska Polskiego: Abp Stanisław Gall, Abp Józef Gawlina, Abp Sławoj Leszek Głódź, Bp Tadeusz Płoski w 90. rocznicę utworzenia biskupstwa polowego w Polsce, selected and compiled Z. Kępa, Warszawa 2008.
Udział kapelanów wojskowych w drugiej wojnie światowej, ed. J. Humeński, Warszawa 1984.
Wspomnienia wojenne kapelanów wojskowych, ed. J. Humeński, Warszawa 1969.
Secondary works:
Bł. Michał Czartoryski OP (1897–1944) i jego czasy, eds. K. Karolczak, M. Miławicki OP, Kraków 2018.
Chodyniecki D., Wojskowa służba kapelańska w czasie II wojny światowej, „Saeculum Christianum” t. 5, nr 2 (1998) pp. 59–102.
Czugajewski R., Umiłował do końca. Ksiądz Józef Stanek ps. „Rudy” Pallotyn kapelan Armii Krajowej na Czerniakowskim przyczółku, Ząbki 1999.
Deo et Patriae. Wiara i Moc ojca Adama Franciszka Studzińskiego, ed. J. Macyszyn, Warszawa 2016.
Dymanus K., Ojciec Adam – kapłan, kombatant i harcerz, inw: Deo et Patriae. Wiara i Moc ojca Adama Franciszka Studzińskiego, ed. J. Macyszyn, Warszawa 2016, s. 23–32.
Gallus H., Człowiek dla drugich (o ojcu Marcinie Chrostowskim), „W drodze” 7 (131/1984), pp. 68–75.
Gallus H., Człowiek dla drugich. Ojciec Marcin Chrostowski (zm. 1974), in: Poznańscy dominikanie, Poznań 1997, pp. 171–180.
Gallus H., Mikołajczak E., Ojciec Marcin Chrostowski, Poznań 2001. Gdy zaczniemy walczyć miłością...Portrety kapelanów powstania warszawskiego, eds. G. Górny, A. Kopiński, Warszawa 2004.
Gwóźdź J., Bemke pallotyn, wychowawca, ostatni kapelan Westerplatte, Ząbki 2019.
Jakubowski T., Kapelani katoliccy, Warszawa 2020 [Wielki leksykon uzbrojenia wrzesień 1939, no. 183].
Kaczmarski K., Nie tylko Rothesay. Oficerskie obozy izolacyjne oraz obóz dyscyplinarny dla żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii 1940–1943), Rzeszów–Warszawa 2020.
Kałuski M., Polonia katolicka w Australii i działalność duszpasterska polskich dominikanów w Australii i Nowej Zelandii, Melbourne 2010.
Koperski R., O. Marcin Chrostowski OP sekretarz biskupa Gawliny, „Nasza Służba. Dwutygodnik Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego” VIII (1999), no. 16 (168), pp. 10–11.
Kopiński A., Książę i żebrak. Błogosławiony ojciec Michał Czartoryski OP, in: Gdy zaczniemy walczyć miłością...Portrety kapelanów powstania warszawskiego, eds. G. Górny, A. Kopiński, Warszawa 2004, s. 131–169.
Lewandowska S., Prasa polskiej emigracji wojennej 1939–1945, Warszawa 1993.
Lista kapelanów wojskowych i szpitalnych oraz księży i zakonników w powstaniu warszawskim, compiled by M. Kledzik in cooperation with M. Strok , in: Gdy zaczniemy walczyć miłością...Portrety kapelanów powstania warszawskiego, eds. G. Górny, A. Kopiński, Warszawa 2004, pp. 305–321.
Nawrot D., Tradycje polskiego duszpasterstwa wojskowego, in: D. Nawrot, R. Rychter, Duszpasterstwo spod biało-czerwonej bandery. Rzecz o gdyńskiej parafii wojskowej 1926–2016, Gdynia 2016.
Odziemkowski J., Frątczak S., Polskie duszpasterstwo wojskowe, Warszawa 1996.
Olech E., Błogosławiony o. Michal Czartoryski, kapelan z przypadku, in: W służbie Bogu i Ojczyźnie. Szkice historyczno-duszpasterskie z okazji setnej rocznicy utworzenia biskupstwa polowego w Polsce, ed. Z. Kępa, Warszawa 2019, pp. 49–51.
Przybyszewski S.M., Ks. mjr Jan Francuz. Kapelan dwóch wojen. Męczennik (1920–1939), Busko-Zdrój 2002.
Rezmer W., Służba duszpasterska Wojska Polskiego w 1939 r. Organizacja służby duszpasterskiej w WP, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 38 (1993), no. 1 (143), pp. 49–66.
Sagan F., Żołnierze w sutannach kapelani Armii Krajowej podokręgu Rzeszów, Rzeszów 2011.
Sieński H., Polskie duszpasterstwo wojskowe. Bibliografia, t. 1, Warszawa 1994.
Sieński H., Polskie duszpasterstwo wojskowe. Bibliografia, t. 2, Warszawa 1996.
Siła ducha. Kapelani wojska polskiego w służbie pokoju, bezpieczeństwa i wolności narodów, eds. J. Figurski, Z. Kępa, J. Niepsuj, Warszawa 2019. Sybilski M., Kapelani wojska polskiego w służbie pokoju, bezpieczeństwa i wolności narodów, Warszawa 2019.
Szwedo B., Kapelani wojskowi na drogach ku niepodległości. Sto biogramów na stulecie Biskupstwa Polowego w Polsce, foreword Brigade General Bishop J. Guzdek, Field Bishop of the Polish Armed Force, Warszawa 2019.
Szwedo B., Zawsze w pierwszej linii. Kapłani odznaczeni Orderem Virtuti Militari 1914–1921, 1939–1945, foreword by Division General Bishop Sławoj Leszek Głódź, Field Bishop of the Polish Armed Forces, Warszawa 2004.
Targosz A., Ksiądz Stanisław Targosz (1911–1944). Kapelan spod Monte Cassino, Szczecinek 2011.
Waszkiewicz Z., Duszpasterstwo w siłach zbrojnych II Rzeczypospolitej, Toruń 2000.
Werra Z., Działalność duszpasterska w 2. Korpusie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie gen. Władysława Andersa 1941–1947, Warszawa 2009.
Wodzyński A., W odwrocie i walce. Codzienność żołnierzy polskich podczas kampanii 1939 roku, Gdańsk 2013.
Wybór literatury dotyczącej udziału księży kapelanów, księży, zakonników i sióstr zakonnych w powstaniu warszawskim, ed. M. Kledzik), in: Gdy zaczniemy walczyć miłością...Portrety kapelanów powstania warszawskiego, eds. G. Górny, A. Kopiński, Warszawa 2004, spp 323–32.
Wysocki W.J., Duszpasterstwo wojskowe w armii polskiej w ZSRR i w I armii wojska polskiego, in: Historia duszpasterstwa wojskowego na ziemiach polskich, eds J. Ziółek, A. Barańska, W. Matwiejczyk, D. Nawrot, E.M. Ziółek, Lublin 2004.
Zadura R., Działalność wydawnicza O. Józefa Innocentego Marii Bocheńskiego OP podczas II wojny światowej w latach 1940–1943, „Archiwum Emigracji. Studia–Szkice–Dokumenty” z. 1–2 (12–13/2010), pp. 137–157, https://doi.org/10.12775/AE.2010.005.
Ziółkowska-Tarkowska B., Katyńczyk AM 487. Wspomnienia o księdze kapelanie Ziółkowskim, Warszawa 2006.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright and full publishing rights without restrictions, and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
