Paralela Maryja–Kościół w egzegezie wczesnochrześcijańskiej
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.30102Słowa kluczowe:
Ambroży, dziewictwo, Kościół, MaryjaAbstrakt
Ogłoszony przez papieża Pawła VI w czasie soboru watykańskiego II tytuł „Matka Kościoła” odnosił się do Maryi. Nie był on nowy i nieznany, ponieważ uzasadniali go pisarze wczesnochrześcijańscy, zwracając uwagę na paralelę Maryja–Kościół. Była ona przedłużeniem innego porównania, znanego już św. Justynowi, Maryja–Ewa. W używaniu paraleli Maryja–Kościół na czoło wysuwa się św. Ambroży z Mediolanu, który wskazuje na dziewictwo i macierzyństwo łączące Maryję i Kościół. Te dwa przymioty, zdaniem biskupa, świadczą o relacji Maryi do Kościoła i w pełni uzasadniają nadany jej tytuł Matki Kościoła. Spełnia Ona bowiem rolę duchowej Matki w odniesieniu do członków Kościoła. Biskup Mediolanu, nazywając Maryję „figurą Kościoła”, podkreśla też wymiar pastoralny tego określenia. Członkowie Ciała Mistycznego, którym jest Kościół, powołani bowiem zostali przez chrzest do naśladowania Maryi w dwóch wymiarach: trosce o osobistą świętość i w podejmowaniu dzieła ewangelizacji.
Bibliografia
Ambrosius Mediolanensis, De institutione virginis, w: Sancti Ambrosii […] opera omnia, t. 2, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1845, kol. 305–334 (Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, 16).
Ambroży z Mediolanu, Na obłóczyny dziewicy — wykład o wieczystym dziewictwie Najświętszej Maryi, tłum. W. Kania, w: Ojcowie Kościoła łacińscy. Teksty o Matce Bożej, przeł. W. Eborowicz, W. Kania, Niepokalanów 1981, s. 43–68 (Beatam Me Dicent…, 2).
Ambrosius Mediolanensis, Exhortatio virginitatis, w: Sancti Ambrosii […] opera omnia, t. 2, ed. J.-P. Migne, Paris 1845, kol. 335–364 (Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, 16).
Ambroży z Mediolanu, Zachęta do dziewic, w: W. Kamczyk, Virgo et Mater. Maryja a Kościół w duszpasterskiej myśli Ambrożego z Mediolanu i Augustyna z Hippony, „Vox Patrum” 80 (2021), s. 111–138, https://doi.org/10.31743/vp.12696.
Ambroise de Milan, Traité sur l’Évangile de S. Luc, t. 1: Livres 1–6, ed. G. Tissot, Paris 1956 (Sources Chrétiennes, 45).
Ambroise de Milan, Traité sur l’Évangile de S. Luc, t. 2: Livres 7–10, ed. G. Tissot, Paris 1958 (Sources Chrétiennes, 52).
Ambroży św., Wykład Ewangelii według św. Łukasza, tłum. W. Szołdrski, Warszawa 1977 (Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, 16).
Ambrosius Mediolanensis, Sermones, w: Sancti Ambrosii […] opera omnia, t. 2, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1845, kol. 603–734 (Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, 17).
Augustinus, Sermones, w: Sancti Aurelii Augustinii […] opera omnia, t. 5, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1865, kol. 24–1484 (Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, 38).
Clemens Alexandrinus, Paedagogus, w: Clementis Alexandrini opera quae exstant omnia, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1857, kol. 247–684 (Patrologiae Cursus Completus. Series Graeca, 8).
Częsz B., Maryja w nauczaniu św. Ireneusza z Lyonu, „Salvatoris Mater” 11 (2009) nr 2, s. 70–85.
Czyżewski B., Maryja jako Ucieczka grzeszników w nauczaniu Ojców Kościoła, „Salvatoris Mater” 14 (2012) nr 1–4, s. 58–69.
Dodaro R., Maria uirgo et mater, w: Augustinus-Lexikon, ed. C. Mayer, vol. 3/7–8, Basel 2010, s. 1171–1179.
Eckmann A., Symbol Apostolski w pismach świętego Augustyna, Lublin 1999.
Epiphanius, Adversus octoginta haereses, opus quod inscribitur Panarium sive arcula, w: S. P. N. Epiphanii […] opera quae reperiri potuerunt omnia, ed. J.-P. Migne, t. 1, Parisiis 1963, kol. 173–1199 (Patrologiae Cursus Completus. Series Graeca, 41).
Epiphanius, Adversus octoginta haereses, opus quod inscribitur Panarium sive arcula, [c.d.], w: S. P. N. Epiphanii […] opera quae reperiri potuerunt omnia, ed. J.-P. Migne, t. 2, Parisiis 1863, kol. 9–774 (Patrologiae Cursus Completus. Series Graeca, 42).
Epifaniusz z Salaminy, Panarion. Herezje 1–33, tekst grecki i polski, przekład i wstęp M. Gilski, opracowanie tekstu greckiego i komentarz polski A. Baron, Kraków 2015.
Florkowski E., Matka Boża w nauce Ojców Kościoła, w: Gratia plena. Studium teologiczne o Bogurodzicy, Poznań 1965, s. 59–77.
Gilski M., Mariologia kontekstualna św. Augustyna, Lublin 2006.
Gładyszewski L., Dwie najstarsze paralele Ewa–Maryja i ich znaczenie w mariologii wczesnych Ojców, w: Ad veritatem noscendam. Księga pamiątkowa dedykowana Księdzu Profesorowi Antoniemu Siemianowskiemu w 70. rocznicę urodzin, red. T. Hanelt, W. Szczerbiński, Gniezno 2001, s. 65–83.
Huhn J., Das Geheimnis der Jungfrau — Mutter Maria nach dem Kirschenvater Ambrosius, Würzburg 1954.
Irenaeus Lugdunensis, Adversus haereses, w: Sancti Irenaei […] contra haereses libri quinque, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1857, kol. 437–1224 (Patrologiae Cursus Completus. Series Graeca, 7).
Ireneusz, Adversus haereses, tłum. fragm., w: A. Bober, Antologia patrystyczna, Kraków 1965, s. 30–56.
Ireneusz z Lyonu, Bóg w Ciele i Krwi, wybór i wprowadzenie H. U. von Balthasar, tłum. W. Myszor, Kraków 2001 (Biblioteka Ojców Kościoła, 16).
Justinus, Dialogus cum Tryphone Judaeo, w: S. P. N. Justini […] opera quae exstant omnia, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1857, kol. 472–800 (Patrologiae Cursus Completus. Series Graeca, 6).
Justyn Męczennik, Dialog z Żydem Tryfonem, w: Justyn Męczennik, 1 i 2 Apologia. Dialog z Żydem Tryfonem, tłum. L. Misiarczyk, Warszawa 2012, s. 159–318.
Johannes Chrysostomus, Homilia in Sanctum Pascha, w: Joannis Chrysostomi […] opera omnia quae exstant, t. 3, ed. J.-P. Migne, Parisiis 1862, kol. 765–772 (Patrologiae Cursus Completus. Series Graeca, 52).
Jan Złotousty, Ewa — Maryja, w: Ojcowie Kościoła greccy i syryjscy. Teksty o Matce Bożej, tłum. W. Kania, Niepokalanów 1981, s. 80 (Beatam Me Dicent…, 1).
Kamczyk W., Virgo et Mater. Maryja a Kościół w duszpasterskiej myśli Ambrożego z Mediolanu i Augustyna z Hippony, „Vox Patrum” 80 (2021), s. 111–138, https://doi.org/10.31743/vp.12696.
Kasprzak D., Maryja w nauczaniu Kościoła epoki patrystycznej, w: Matka Pana w katechezie. Materiały z XXXVI Sympozjum Katechetycznego Międzyzakonnego Wyższego Instytutu Katechetycznego w Krakowie, red. A. E. Klich, Kraków 2006, s. 137–167.
Klemens Aleksandryjski, Wychowawca, tłum. M. Szarmach, Toruń 2012.
Kochaniewicz B., Antyteza Ewa-Maryja w „Adversus haereses” św. Ireneusza z Lyonu. Perspektywa apologetyczna, „Poznańskie Studia Teologiczne” 23 (2009), s. 89–102.
Maritano M., La Vergine Madre negli scritti di Giustino martire. Miti pagani e mistero cristiano, w: La mariologia nella catechesi dei Padri (età prenicena), a cura di S. Felici, Roma 1989, s. 79–99 (Biblioteca di Scienze Religiose, 88).
Müller A., Ecclesia — Maria. Die Einhait Marias and der Kirche, Freiburg (Schweiz) 1955 (Paradosis, 5).
Müller A., L’unité de l’Église et de la Sainte Vierge chez les Pères de IVe et Ve siècles, „Bulletin de la Société Française d’Études Mariales” 9 (1951), s. 27–38.
Orbe A., La „recirculación” de la Virgen María en San Ireneo, w: La mariologia nella catechesi dei Padri (età prenicena), a cura di S. Felici, Roma 1989, s. 101–120 (Biblioteca di Scienze Religiose, 88).
Orbe A., La Virgen María abogada de la virgen Eva (En torno a s. Ireneo, adv. haer. V,19,1), „Gregorianum” 63 (1982), s. 453–506.
Origène, Commentaire sur saint Jean, t. 1: Livres 1–5, ed. C. Blanc, Paris 1996 (Sources Chrétiennes, 120 bis).
Origène, Commentaire sur saint Jean, t. 2: Livres 6–10, ed. C. Blanc, Paris 1970.
Orygenes, Komentarz do Ewangelii według św. Jana, tłum. S. Kalinkowski, Kraków 2003 (Źródła Myśli Teologicznej, 27).
Paweł VI, Przemówienie na III Sesji Soboru, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 22.11.1964, s. XVII.
Peretto E., Maria nell’area culturale greca: da san Giustino († 165 ca) a san Giovanni Damasceno († 749 ca), w: Storia della mariologia, vol. 1: Dal modello biblico al modello letterario, a cura di E. Dal Covolo, A. Serra, Roma 2009, s. 263–305.
Pieszczoch S., Patrystyczne podłoże rozwoju wiary w macierzyńskie działanie Maryi dla Kościoła i ludzkości, „Studia Gnesnensia” 16 (2002), s. 104–125.
Rahner H., Mariologia w patrystyce łacińskiej, „Częstochowskie Studia Teologiczne” 7 (1979), s. 131–187.
Słownik łacińsko-polski, t. 4, red. M. Plezia, Warszawa 1974.
Santorski A., Eklezjologiczne elementy mariologii świętego Ambrożego, „Vox Patrum” 34–35 (1998), s. 119–127, https://doi.org/10.31743/vp.7370.
Starowieyski M., Maryja w Kościele starożytnym, w: Matka Jezusa pośród pielgrzymującego Kościoła, red. J. S. Gajek, K. Pęk, Warszawa 1993, s. 77–106 (Theotokos, Seria Mariologiczna 4).
Starowieyski M., Maryja w pierwszych wiekach Kościoła, „W Drodze” (1988) nr 7 (179), s. 3–13.
Szczur P., Ojcowie greccy o Maryi i Jej roli w historii zbawienia, w: Kościół i Maryja, red. A. A. Napiórkowski, Kraków 2020, s. 50–68.
Tertulianus, De carne Christi, ed. A. Kroymann, w: Quinti Septimi Florentis Tertulliani opera, pars II: Opera montanistica, ed. A. Gerlo, A. Kroymann i in., Turnholti 1954, s. 873–917 (Corpus Christianorum. Series Latina, 2).
Tertulian, Preskrypcja przeciw heretykom, w: Tertulian, Wybór pism, tłum. E. Stanula Warszawa 1970, s. 40–78 (Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, 5).
Toscani G., Teologia della Chiesa in sant’Ambrogio, Milano 1974 (Studia Patristica Mediolanensia, 3).
Turek W., Najstarsze patrystyczne świadectwa refleksji mariologicznej (Ignacy Antiocheński, Justyn Męczennik, Ireneusz z Lyonu), „Vox Patrum” 80 (2021), s. 68–86, https://doi.org/10.31743/vp.13123.
Wysocki M., Figura Maryi w pastoralnym przepowiadaniu wybranych Ojców Kościoła, „Vox Patrum” 80 (2021), s. 25–36, https://doi.org/10.31743/vp.13188.
Wyszyński S., Ze stolicy prymasów, Poznań 1988.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Bogdan Czyżewski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
