Św. Augustyna koncepcja plagiatu kaznodziejskiego a wyzwania sztucznej inteligencji
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.30207Słowa kluczowe:
kazanie, plagiat, prawo autorskie, św. Augustyn, sztuczna inteligencjaAbstrakt
Jednym z ważniejszych wyzwań współczesnego kaznodziejstwa jest sztuczna inteligencja, która generuje teksty o coraz wyższym poziomie formalnym i treściowym. Wykorzystanie jej w kaznodziejstwie stawia pytania nie tylko natury prawnej, związane z kwestią plagiatu i ochroną własności intelektualnej, ale przede wszystkim pytania natury teologicznej i etycznej. Fundamentalne pytanie dotyczy tego, czy tekst wytworzony przez sztuczną inteligencję może nosić jakiekolwiek teologiczne znamiona wiary rozumianej podmiotowo i przedmiotowo. Problemem korzystania przez kaznodziejów z cudzych tekstów zajął się już św. Augustyn w dziele „De doctrina christiana”. Uznał on taką praktykę za dopuszczalną, ale jego koncepcję należy widzieć w kontekście specyficznego rozumienia autorstwa w starożytności oraz sformułowanej przez niego teologii „własności słowa Bożego”. Plagiat natomiast św. Augustyn rozumiał zupełnie inaczej. Było nim bowiem życie niezgodne z głoszonym słowem Bożym. W niniejszym artykule autor stawia pytanie o aktualność Augustynowej koncepcji plagiatu kaznodziejskiego oraz o aktualność poglądów Augustyna na korzystanie z cudzych tekstów w świetle współczesnej koncepcji autora.
Bibliografia
Augustine, De doctrina christiana, trans. R. P. H. Green, Oxford 1995.
Augustyn, „De doctrina christiana”. O nauce chrześcijańskiej, tekst łacińsko-polski, przekład, wstęp i komentarz J. Sulowski, Warszawa 1989.
Barta J., Markiewicz M., Prawo autorskie, Warszawa 2008.
Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2007.
Bozak B., Księga Jeremiasza, tłum. B. Wodecki, w: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego. Komentarz katolicki i ekumeniczny na XXI wiek, Warszawa 2000, s. 882–920.
Czuj J., Wymowa kościelna, Warszawa 1955.
Górnicki L., Rozwój idei praw autorskich: od starożytności do II wojny światowej, Wrocław 2013.
Lawless G., Augustin of Hippo, w: Concise encyclopedia of preaching, eds. W. H. Willimon, R. Lischer, Louisville 1995, s. 19–21.
Longère J., La prédication médièvale, „La Maison-Dieu” (1989) nr 177, s. 49–66.
Luchetti L., Augustine on sermon plagiarism, 11.02.2015, https://lennyluchetti.blogspot.com/2015/02/augustine-on-sermon-plagiarism.html (03.10.2025).
Markiewicz R., Zabawy z prawem autorskim dawne i nowe, Warszawa 2022.
Naganowski T., Cudze myśli i słowa w czyichś ustach. Głos prawnika, w: Ściągać czy nie ściągać? O pomocach do homilii i kazań, red. M. K. Kubiak, W. Przyczyna, Poznań 2008, s. 67–80.
Ofori D. M., The ideal christian orator of Augustine’s „De doctrina christiana”, „Journal of Communication and Religion” 46 (2023) no. 4, s. 5–27.
Ostruszka Ł., Na wieki wieków AI. Jak sztuczna inteligencja zmieni naszą wiarę?, „Tygodnik Powszechny” (2023) nr 27, 34–37, https://www.tygodnikpowszechny.pl/na-wieki-wiekow-ai-jak-sztuczna-inteligencja-zmieni-nasza-wiare-183788 (04.10.2025).
Panuś T., Kaznodziejstwo, t. 1: Kościół powszechny, Kraków 2022.
Pasquato O., Agostino d’Ippona, w: Dizionario di omiletica, a cura di M. Sodi, A. M. Triacca, Torino–Bergamo 1998, s. 8–9.
Poźniak-Niedzielska M., Autorskie prawa osobiste, w: M. Poźniak-Niedzielska, J. Szczotka, Prawo autorskie. Zarys problematyki, Warszawa 2020, s. 67–70.
Poźniak-Niedzielska M., Szczotka J., Podmiot prawa autorskiego, w: M. Poźniak-Niedzielska, J. Szczotka, Prawo autorskie. Zarys problematyki, Warszawa 2020, s. 42–61.
Przedpełska-Bieniek M., Rozumienie ochrony własności intelektualnej w średniowieczu i renesansie, „Sonoria” 02.11.2021, https://www.sonoria.pl/2021/11/02/rozumienie-ochrony-wlasnosci-intelektualnej-w-sredniowieczu-i-renesansie/ (06.10.2025).
Quintilianus, Institutio oratoria, https://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio2.shtml (06.10.2025).
Ryczek W., „De rhetorica christiana” św. Augustyna: między filologią a filozofią, w: Studia rhetorica, red. M. Choptiany, W. Ryczek, Kraków 2011, s. 211–225.
Siwek G., Teksty cudze w procesie tworzenia jednostki przepowiadania, w: Ściągać czy nie ściągać? O pomocach do homilii i kazań, red. M. K. Kubiak, W. Przyczyna, Poznań 2008, s. 35–48.
Staniek E., Sekrety dobrego kaznodziejstwa w ujęciu św. Augustyna, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 42 (1989) nr 4, s. 302–308.
Swoboda T., Plagiat przez antycypację, „Schulz/Forum” 8 (2016), s. 5–6, https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/schulz/article/view/2415 (04.10.2025).
Szczotka J., Artificial intelligence vs copyright law — a question about the result of a clash between them. Is it mere futurology or the imminent future?, „Studia Iuridica Lublinensia” 33 (2024) nr 1, s. 323–342, https://doi.org/10.17951/sil.2024.33.1.323-342.
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tj. Dz. U. 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.
Widemski M., Czy sztuczna inteligencja powinna tworzyć kazania pastora?, https://www.zbor-wroclaw.pl/post/sztuczna-inteligencja-pisanie-kazania (06.10.2025).
Wilson A., Big-T and little-t teaching: Augustine weighs in, 10.05.2017, w: Studia rhetorica, red. M. Choptiany, W. Ryczek, Kraków 2011, https://thinktheology.co.uk/blog/article/big_t_and_little_t_teaching_augustine_weighs_in (03.10.2025).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Andrzej Draguła
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
