The dictatorship of relativism as a contemporary form of neo-paganism
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.30108Keywords:
pluralism, technological progress, materialism, liberalism, dictatorship, relativismAbstract
This article presents the issue of the dictatorship of relativism as a form of contemporary paganism in the teaching of Joseph Ratzinger (Benedict XVI). The neo-pagan attitudes associated with relativism concern two key issues in the functioning of contemporary societies. Firstly, pluralism operating outside the objective ethical and moral order with the questioning of reference to God generates, in the first instance, falsehood, facilitating the manipulation of people. In turn, the questioning of a fixed point of reference, such as the Christian tradition, fosters antagonisms, for example between state and church. Secondly, technological progress, which is alienated from the concept of integral development ascribed to the Supreme Good, implies the domination of a materialist ideology and intensifies the sense of “fear and uncertainty” signalled in the Pastoral Constitution on the Church in the Modern World “Gaudium et spes”. The reflection of Joseph Ratzinger finds confirmation in the contemporary theories of Patric J. Deneen, Ulrich Beck and earlier John Hick.
References
Babiński J., Ecotheology. A new approach, Berlin–Bruxelles–Chennai 2024.
Barut A., Nowy materializm jako ideologia postnowoczesności. Spojrzenie krytyczne, „Studia Polityczne” 47 (2019) nr 3, s. 85–108, https://doi.org/10.35757/STP.2019.47.3.04.
Beck U., Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności, tłum. S. Cieśla, Warszawa 2002.
Benedykt XVI, Kościół liczy na świadectwo chrześcijan w życiu politycznym. Do przywódców Międzynarodówki Centrowych Demokratów, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 28 (2007) nr 12, s. 15–16.
Benedykt XVI, Miłość bliźniego i sprawiedliwość w stosunkach międzynarodowych i międzypaństwowych. Przesłanie Ojca Świętego z okazji XIII Sesji Plenarnej Papieskiej Akademii Nauk Społecznych, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 28 (2007) nr 7–8, s. 5–7.
Benedykt XVI, Poznanie Boga pozwala pojąć człowieka i budować lepszy świat. Spotkanie z kardynałami i pracownikami Kurii Rzymskiej, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 29 (2008) nr 2, s. 12–15.
Benedykt XVI, Prawo do wolności religijnej jest pierwszym z praw. Przemówienie do korpusu dyplomatycznego, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 32 (2011) nr 2, s. 39–43.
Benedykt XVI w rozmowie z Peterem Seewaldem. Światłość świata. Papież, Kościół i znaki czasu., tłum. P. Napiwodzki, Kraków 2011.
Benedykt XVI, W obronie chrześcijańskiego dziedzictwa Europy. Do uczestników kongresu zorganizowanego przez Europejską Partię Ludową, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 27 (2006) nr 8, s. 19–20.
Benedykt XVI, Walka z głodem — rozwój oparty na braterstwie. Przesłanie na Światowy dzień Wyżywienia, „L’Osservatore Romano”, wyd. polskie 31 (2010) nr 12, s. 6–7.
Benedykt XVI, Wartości uniwersalne ukształtowane przez chrześcijaństwo są duszą Europy. Do uczestników kongresu zorganizowanego przez Komisję Episkopatów Wspólnoty Europejskiej (COMCE), „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 28 (2007) nr 6, s. 34–35.
Benedykt XVI, Wiara nie może być zepchnięta do sfery czysto prywatnej. List do biskupów hiszpańskich, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 26 (2005) nr 7–8, s. 4–5.
Benedykt XVI, Zachowujcie i pogłębiajcie waszą wiarę. Homilia podczas Mszy św. na placu Piłsudskiego, 26 maja — Warszawa, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 27 (2006) nr 6–7, s. 22–24.
Boczar J., Status metodologiczny redukcji filozoficznych, „Folia Philosophica” 17 (1999), s. 45–51, https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/folia-philosophica/1999-tom-17/folia_philosophica-r1999-t17-s45-51.pdf.
Bóg i świat. Wiara i życie w dzisiejszych czasach. Z kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Peter Seewald, tłum. G. Sowiński, Kraków 2001.
Cappana P., De la secularización al neopaganismo, „Medellín: teología y pastoral para América Latina” 7 (1981) nr 28, s. 457–479, https://revistas.celam.org/index.php/medellin/article/view/1404.
Czada R., Pluralism, w: The SAGE handbook of political science, vol. 2, eds. D. Berg-Schlosser, B. Badie, L. Morlino, London 2020, s. 567–583.
Deneen P. J., An insightful look into the 2024 US presidential election with political science professor Patrick Deneen, „Hungarian Conservative” 19.03.2024, https://www.hungarianconservative.com/articles/interview/patrick_deneen_interview_us_presidential_election_2024/.
Deneen P. J., Dlaczego liberalizm zawiódł?, tłum. M. J. Czarnecki, Warszawa 2021.
Franciszek, Encyklika Fratelli tutti, 03.10.2020.
Franciszek, Encyklika Laudato si’, 24.05.2015.
Garza Urtiaga A. Z., Las raíces e implicaciones del neopaganismo en la cultura occidental, „Bloch. Revista Estudiantil de Historia” 1 (2021) nr 1, s. 83–98.
Gómez García E., „Comunidad de la creación”. Una interpretación teocéntrica de Gn 1–2 con sensibilidad ecológica, w: Biblia y ecología. Nuevas lecturas en el mundo herido, eds. C. Yebra Rovira, E. Aldave Medrano, Pamplona 2024, s. 113–130.
Góźdź K., Monizm czy dualizm antropologiczny?, „Studia Theologica Varsaviensia” 48 (2010) nr 2, s. 45–62.
Hick J., An interpretation of religion. Human responses to transcendent, London 1989.
Hirszowicz M., Stąd, ale dokąd? Społeczeństwo u progu nowej ery, Warszawa 2007.
Judycki S., Współczesne odmiany materializmu. Identyczność psychofizyczna, superweniencja, eliminacjonizm, „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 38 (1995) nr 3–4, s. 49–61.
Katechizm Kościoła katolickiego, Poznań 1992.
Kozerska E., Szeffler T., Etyczne państwo prawa w ujęciu Benedykta XVI, „Roczniki Nauk Prawnych” 22 (2012) nr 4, s. 33–55, https://ojs.tnkul.pl/index.php/rnp/article/view/7902/7854.
Królikowski J., Neopogaństwo. Nowe czasy — stare idee, Poznań 2001.
Kunicki Z., Religia, fundamentalizm religijny i liberalne wyzwania. O doktryny do postawy, „Forum Politologiczne” 2 (2005), s. 137–153.
Maj J., Relatywizm aksjologiczny a edukacja w społeczeństwie ponowoczesnym, „Podstawy Edukacji” 6 (2013), s. 39–61, https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/805.
Majka J., Etyka społeczna i polityczna, Warszawa 1993.
Murad A., Janelas Abertas. Fé Cristã e ecologia integral, São Paulo 2022.
Müller G., Wiara w Boga we współczesnym świecie, tłum. J. Kobienia, Lublin 2020.
Pérez Prieto V., Hacia una ecoteología, Barcelona 2023.
Raport o stanie wiary. Rozmowa Vittorio Messoriego przeprowadzona w 1984 roku z ks. kardynałem Josephem Ratzingerem — prefektem Kongregacji Nauki Wiary — obecnym papieżem Benedyktem XVI, tłum. Z. Oryszyn, Marki 2013.
Ratzinger J., Bóg wiary i Bóg filozofów. Rozum filozoficzny — kultura — Europa — społeczeństwo, tłum. J. Merecki, Lublin 2021 (Opera Omnia, 3/1).
Ratzinger J., Ku „dojrzałości” wiary w Chrystusa. Homilia podczas Mszy św. „Pro eligendo Romano Pontifice”, 18.04.2025, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 26 (2005) nr 6, s. 29–31.
Ratzinger J., Neopoganie i Kościół, w: Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy, rozmawia P. Seewald, tłum. J. Jurczyński, Kraków 2016, s. 297–307.
Ratzinger J., Wiara — prawda — tolerancja. Chrześcijaństwo a religie świata, tłum. R. Zajączkowski, Kielce 2005.
Ratzinger J., Wprowadzenie w chrześcijaństwo, tłum. Z. Włodkowa, Kraków 1996.
Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, 7.12.1965.
Szacka B., Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2008.
Śniegowski P., Zjawisko neopogaństwa wyzwaniem dla Kościoła XXI wieku w ujęciu Benedykta XVI, „Studia Pelplińskie” 53 (2019), s. 501–516, https://doi.org/10.12775/SPLP.2019.030.
Warzeszak J., „Dyktatura” relatywizmu w ujęciu Benedykta XVI, „Warszawskie Studia Teologiczne” 24 (2011) nr 1, s. 291–322.
Weber M., Gesammelte Aufsätze zur Wissenschaftslehre, Tübingen 1968.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Jarosław Babiński, Janusz Szulist
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors who publish in this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright and full publishing rights without restrictions and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
