Dyktatura relatywizmu jako współczesna forma neopogaństwa
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.30108Słowa kluczowe:
liberalizm, materializm, pluralizm, postęp techniczny, dyktatura, relatywizmAbstrakt
Artykuł prezentuje zagadnienie dyktatury relatywizmu jako formy współczesnego pogaństwa w interpretacji Josepha Ratzingera (Benedykta XVI). Postawy neopogańskie związane z relatywizmem dotyczą dwóch kluczowych kwestii w funkcjonowaniu współczesnych społeczeństw. Po pierwsze, pluralizm — funkcjonujący poza obiektywnym porządkiem etyczno-moralnym, negujący odniesienie do Boga — generuje w pierwszej kolejności fałsz, ułatwiający manipulację ludźmi. Z kolei zakwestionowanie stałego punktu odniesienia, takiego jak tradycja chrześcijańska, sprzyja narastaniu antagonizmów, m.in. między państwem a Kościołem. Po drugie, postęp techniczny, który jest wyabstrahowany z koncepcji integralnego rozwoju podporządkowanego Dobru Najwyższemu, prowadzi do dominacji ideologii materialistycznej, a także intensyfikuje poczucie „lęku i niepewności” sygnalizowane w Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”. Refleksja Josepha Ratzingera znajduje potwierdzenie we współczesnych teoriach Patrica J. Deneena, Ulricha Becka, a wcześniej Johna Hicka.
Bibliografia
Babiński J., Ecotheology. A new approach, Berlin–Bruxelles–Chennai 2024.
Barut A., Nowy materializm jako ideologia postnowoczesności. Spojrzenie krytyczne, „Studia Polityczne” 47 (2019) nr 3, s. 85–108, https://doi.org/10.35757/STP.2019.47.3.04.
Beck U., Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności, tłum. S. Cieśla, Warszawa 2002.
Benedykt XVI, Kościół liczy na świadectwo chrześcijan w życiu politycznym. Do przywódców Międzynarodówki Centrowych Demokratów, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 28 (2007) nr 12, s. 15–16.
Benedykt XVI, Miłość bliźniego i sprawiedliwość w stosunkach międzynarodowych i międzypaństwowych. Przesłanie Ojca Świętego z okazji XIII Sesji Plenarnej Papieskiej Akademii Nauk Społecznych, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 28 (2007) nr 7–8, s. 5–7.
Benedykt XVI, Poznanie Boga pozwala pojąć człowieka i budować lepszy świat. Spotkanie z kardynałami i pracownikami Kurii Rzymskiej, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 29 (2008) nr 2, s. 12–15.
Benedykt XVI, Prawo do wolności religijnej jest pierwszym z praw. Przemówienie do korpusu dyplomatycznego, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 32 (2011) nr 2, s. 39–43.
Benedykt XVI w rozmowie z Peterem Seewaldem. Światłość świata. Papież, Kościół i znaki czasu., tłum. P. Napiwodzki, Kraków 2011.
Benedykt XVI, W obronie chrześcijańskiego dziedzictwa Europy. Do uczestników kongresu zorganizowanego przez Europejską Partię Ludową, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 27 (2006) nr 8, s. 19–20.
Benedykt XVI, Walka z głodem — rozwój oparty na braterstwie. Przesłanie na Światowy dzień Wyżywienia, „L’Osservatore Romano”, wyd. polskie 31 (2010) nr 12, s. 6–7.
Benedykt XVI, Wartości uniwersalne ukształtowane przez chrześcijaństwo są duszą Europy. Do uczestników kongresu zorganizowanego przez Komisję Episkopatów Wspólnoty Europejskiej (COMCE), „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 28 (2007) nr 6, s. 34–35.
Benedykt XVI, Wiara nie może być zepchnięta do sfery czysto prywatnej. List do biskupów hiszpańskich, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 26 (2005) nr 7–8, s. 4–5.
Benedykt XVI, Zachowujcie i pogłębiajcie waszą wiarę. Homilia podczas Mszy św. na placu Piłsudskiego, 26 maja — Warszawa, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 27 (2006) nr 6–7, s. 22–24.
Boczar J., Status metodologiczny redukcji filozoficznych, „Folia Philosophica” 17 (1999), s. 45–51, https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/folia-philosophica/1999-tom-17/folia_philosophica-r1999-t17-s45-51.pdf.
Bóg i świat. Wiara i życie w dzisiejszych czasach. Z kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Peter Seewald, tłum. G. Sowiński, Kraków 2001.
Cappana P., De la secularización al neopaganismo, „Medellín: teología y pastoral para América Latina” 7 (1981) nr 28, s. 457–479, https://revistas.celam.org/index.php/medellin/article/view/1404.
Czada R., Pluralism, w: The SAGE handbook of political science, vol. 2, eds. D. Berg-Schlosser, B. Badie, L. Morlino, London 2020, s. 567–583.
Deneen P. J., An insightful look into the 2024 US presidential election with political science professor Patrick Deneen, „Hungarian Conservative” 19.03.2024, https://www.hungarianconservative.com/articles/interview/patrick_deneen_interview_us_presidential_election_2024/.
Deneen P. J., Dlaczego liberalizm zawiódł?, tłum. M. J. Czarnecki, Warszawa 2021.
Franciszek, Encyklika Fratelli tutti, 03.10.2020.
Franciszek, Encyklika Laudato si’, 24.05.2015.
Garza Urtiaga A. Z., Las raíces e implicaciones del neopaganismo en la cultura occidental, „Bloch. Revista Estudiantil de Historia” 1 (2021) nr 1, s. 83–98.
Gómez García E., „Comunidad de la creación”. Una interpretación teocéntrica de Gn 1–2 con sensibilidad ecológica, w: Biblia y ecología. Nuevas lecturas en el mundo herido, eds. C. Yebra Rovira, E. Aldave Medrano, Pamplona 2024, s. 113–130.
Góźdź K., Monizm czy dualizm antropologiczny?, „Studia Theologica Varsaviensia” 48 (2010) nr 2, s. 45–62.
Hick J., An interpretation of religion. Human responses to transcendent, London 1989.
Hirszowicz M., Stąd, ale dokąd? Społeczeństwo u progu nowej ery, Warszawa 2007.
Judycki S., Współczesne odmiany materializmu. Identyczność psychofizyczna, superweniencja, eliminacjonizm, „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 38 (1995) nr 3–4, s. 49–61.
Katechizm Kościoła katolickiego, Poznań 1992.
Kozerska E., Szeffler T., Etyczne państwo prawa w ujęciu Benedykta XVI, „Roczniki Nauk Prawnych” 22 (2012) nr 4, s. 33–55, https://ojs.tnkul.pl/index.php/rnp/article/view/7902/7854.
Królikowski J., Neopogaństwo. Nowe czasy — stare idee, Poznań 2001.
Kunicki Z., Religia, fundamentalizm religijny i liberalne wyzwania. O doktryny do postawy, „Forum Politologiczne” 2 (2005), s. 137–153.
Maj J., Relatywizm aksjologiczny a edukacja w społeczeństwie ponowoczesnym, „Podstawy Edukacji” 6 (2013), s. 39–61, https://czasopisma.ujd.edu.pl/index.php/PE/article/view/805.
Majka J., Etyka społeczna i polityczna, Warszawa 1993.
Murad A., Janelas Abertas. Fé Cristã e ecologia integral, São Paulo 2022.
Müller G., Wiara w Boga we współczesnym świecie, tłum. J. Kobienia, Lublin 2020.
Pérez Prieto V., Hacia una ecoteología, Barcelona 2023.
Raport o stanie wiary. Rozmowa Vittorio Messoriego przeprowadzona w 1984 roku z ks. kardynałem Josephem Ratzingerem — prefektem Kongregacji Nauki Wiary — obecnym papieżem Benedyktem XVI, tłum. Z. Oryszyn, Marki 2013.
Ratzinger J., Bóg wiary i Bóg filozofów. Rozum filozoficzny — kultura — Europa — społeczeństwo, tłum. J. Merecki, Lublin 2021 (Opera Omnia, 3/1).
Ratzinger J., Ku „dojrzałości” wiary w Chrystusa. Homilia podczas Mszy św. „Pro eligendo Romano Pontifice”, 18.04.2025, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 26 (2005) nr 6, s. 29–31.
Ratzinger J., Neopoganie i Kościół, w: Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy, rozmawia P. Seewald, tłum. J. Jurczyński, Kraków 2016, s. 297–307.
Ratzinger J., Wiara — prawda — tolerancja. Chrześcijaństwo a religie świata, tłum. R. Zajączkowski, Kielce 2005.
Ratzinger J., Wprowadzenie w chrześcijaństwo, tłum. Z. Włodkowa, Kraków 1996.
Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, 7.12.1965.
Szacka B., Wprowadzenie do socjologii, Warszawa 2008.
Śniegowski P., Zjawisko neopogaństwa wyzwaniem dla Kościoła XXI wieku w ujęciu Benedykta XVI, „Studia Pelplińskie” 53 (2019), s. 501–516, https://doi.org/10.12775/SPLP.2019.030.
Warzeszak J., „Dyktatura” relatywizmu w ujęciu Benedykta XVI, „Warszawskie Studia Teologiczne” 24 (2011) nr 1, s. 291–322.
Weber M., Gesammelte Aufsätze zur Wissenschaftslehre, Tübingen 1968.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jarosław Babiński, Janusz Szulist
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
