Dzieła z fundacji ks. Andrzeja Dominika Lipiewicza i ich krakowscy twórcy
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.32103Słowa kluczowe:
Andrzej Dominik Lipiewicz , Igołomia, Luborzyca, krakowscy artyści, barokAbstrakt
Ksiądz Andrzej Dominik Lipiewicz (ok. 1724–1778), prawnik, profesor, dziekan i podkanclerz Wydziału Prawa, rektor Akademii Krakowskiej, kustosz kolegiaty Wszystkich Świętych, kanonik katedralny krakowski, był wybitną postacią związaną tak z uniwersytetem, jak i Krakowem. Dotychczas nie podnoszono problemu jego działalności fundacyjnej. Z prezenty uniwersytetu Lipiewicz został proboszczem m.in. w Igołomi (1760–1778) i Luborzycy (1762–1773). W tych dwóch świątyniach z jego inicjatywy i jego kosztem modernizowano wnętrza oraz wystawiono nowe ołtarze i obrazy. Jak wykazała analiza, do ich realizacji zatrudniono twórców z Krakowa, rzeźbiarzy: Ludwiga Ladislausa, Mateusza Szepsa oraz malarzy: Kazimierza Mołodzińskiego i Szymona Czechowicza. W artykule prześledzono możliwe ścieżki angażowania tych twórców i wpływ na rozwój dalszej ścieżki kariery niektórych z nich. Casus fundacji Lipiewicza stanowi przede wszystkim interesujący przyczynek do badań nad relacjami i koneksjami w krakowskim ośrodku artystycznym w drugiej połowie XVIII wieku, szczególnie w kontekście patronatu wysokiego duchowieństwa i profesorów Akademii Krakowskiej.
Bibliografia
Akta Inwentarza Plebanii w Wsi Igołomii znaydującej się po zgonie ostatniego iey Beneficyanta sp. X. Jana Drüll w dniu 17. Kwietnia roku 1831go zmarłego – w posiadanie WJXdzu Józefowi Stanko oddaney na gruncie w Miesiącu Czerwcu 1832 sporządzone, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta parafii, sygn. APA 67.
Akta Inwentarza Plebanii we Wsi Luborzycy znajdującej się, po zgonie Jey Beneficyanta S.p. JXa Sebastiana Czochrona na dniu 20. Marca 1819. Roku zmarłego, w Administracyą W. JXiędzu Mikołajowi Janowskiemu Kanonikowi Katedralnemu Krakowskiemu oddany na Gróntcie w Miu Październiku 1821 Roku sporządzone, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Inwentarze parafii i kościołów, sygn. IPK.A 123.
Akta wizyty pod rządem dyecezyą J.O. Michała Jerzego Ciołka Xsiążęcia Poniatowskiego, biskupa płockiego, księcia pułtuskiego, koadiutora z całą jurysdykcją krakowksiego, xiążęcia siewierskiego, opata kommendataryusza czerwińskiego, dziekana warszawskiego, orderów Orła Białego i Świętego Stanisława kawalera, trzech dekanatów: proszowickiego, xiążnickiego i andrzejewskiego przez W.IMC.X Jacka Kochańskiego, kanonika sandomierskiego, plebana trojeckiego w roku 1783 odprawioney wypisane, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta wizytacji biskupich, sygn. AV 54.
Banach A. K., Lipiewicz Andrzej, w: Polski słownik biograficzny, t. 17, red. E. Rostworowski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1972, s. 384–385.
Cierpisz S., Problem genezy formalnej prezbiterium w krakowskim kościele norbertanek na Zwierzyńcu, „Rocznik Krakowski” 84 (2018), s. 57–77.
Dettloff A., Osiemnastowieczne wyposażenie rzeźbiarskie kościoła Kanoników Regularnych Laterańskich w Mstowie, w: Mstów. Miasto – klasztor – parafia na przestrzeni wieków, red. K. Łataka, Łomianki 2013, s. 267–288.
Dettloff A., Rzeźba krakowska drugiej połowy XVIII w. Twórcy, nurty i tendencje, Kraków 2013.
Domański R., Krótki zarys dziejów kościoła i parafii luborzyckiej, Kraków 1994.
Dworzak A., Fabrica Ecclesiae Sandomiriensis. Dzieje modernizacji wnętrza kolegiaty sandomierskiej w XVIII wieku w świetle źródeł archiwalnych, Kraków 2016.
Działo M., Igołomia. Narodzenie Marii, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/narodzenie-marii-1 (06.08.2025).
Fokt K., Lipiewicz Andrzej Dominik (ur. ok. 1724 r., zm. 24 X 1778 r.), w: Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, red. W. Uruszczak, Kraków 2015, s. 221–223.
Karpowicz M., Krakowskie obrazy Szymona Czechowicza, „Rocznik Krakowski” 56 (1990), s. 125–147.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie, red. J. Szablowski, Warszawa 1953.
Kibort P., Święty Jan Kanty w ekstazie, w: Geniusz baroku. Szymon Czechowicz 1689–1775, red. A. Betlej, T. Zaucha, Kraków 2020, nr kat. 57, s. 350–351.
Klepacka J., Kościół WW. Świętych w Krakowie, „Kronika Miasta Krakowa 1959–1960” (1962) nr 1, s. 33–66.
Kluz P., Igołomia. Ołtarz boczny, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-106 (06.08.2025).
Kluz P., Igołomia. Ołtarz boczny, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-105 (06.08.2025).
Kluz P., Igołomia. Ołtarz główny, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-68 (06.08.2025).
Kluz P., Luborzyca. Ołtarz główny, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-79 (06.08.2025).
Kluz P., Skrabski J., Francesco Placidi and Ludwig Ladislaus. On architect and sculptor partnership in the 1740s and 1750s, „Folia Historica Cracoviensia” 29 (2023) nr 2, s. 121–167.
Kornecki M., Ołtarz boczny – obraz św. Jana Kantego, 1964, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, Karty ewidencyjne zabytków ruchomych, Igołomia, nr 10.
Kościół Luborzyca 1791, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Inwentarze parafii i kościołów, sygn. IPK.A 121.
Kozik J., Wyżga M., Przy wielkiej drodze. Gmina Igołomia-Wawrzeńczyce od wieków średnich do współczesności, Igołomia–Wawrzeńczyce 2012.
Książek L., Kościół pw. Narodzenia NMP, 2008, Narodowy Instytut Dziedzictwa w Warszawie, Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa, Igołomia, nr 2384.
Kuczman K., Skrabski J., Narodzenie Najświętszej Marii Panny, w: Katalog zbiorów artystycznych Opactwa Mniszek Benedyktynek w Staniątkach, t. 2, red. J. Skrabski, K. Kuczman, A. Włodarek, Kraków 2018, nr kat. II/42, s. 180–181.
Kusztelski A., Szeps (Schebs, Szeybs) Mateusz, w: Polski słownik biograficzny, t. 48/2, z. 197, red. A. Romanowski, Warszawa–Kraków 2012, s. 210–211.
Lepiarczyk J., Wczesna działalność architektoniczna Sebastiana Sierakowskiego. Projekty barokowe (1769–1775), „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historii Sztuki” 9 (1971), s. 199–224.
Michalczyk Z., Szymon Czechowicz. Życie i twórczość, w: Geniusz baroku. Szymon Czechowicz 1689–1775, red. A. Betlej, T. Zaucha, Kraków 2020, s. 144–200.
Michalewicz J., Michalewiczowa M., De beneficiorum Universitatis Iagellonicae decimis, columbationibus, missalibus, mensalibus clericaturisque XV–XVIII saec., t. 2, Kraków 1999.
Opisanie Stanu Kościoła y Parafii Igolomskiey, tudzież Beneficyum z rozkazu Jaśnie Oświeconego Xięcia J[ego]mości Felixa Pawła Turskiego z Bożej y Stolicy Apostolskiey Łaski Biskupa Krakowskiego Xiecia Siewierskiego, Orderow Białego Orła y S. Stanisława Kawalera Roku Panskiego 1791 uczynione, Archiwum Parafialne w Igołomi, b. sygn.
Pietrzyk Z., Poczet rektorów Uniwersytetu Jagiellońskiego 1400–2000, Kraków 2000.
Prokop K., Igołomia w przeszłości odległej i bliskiej (na drodze ku monografii historycznej), „Małopolska: regiony, regionalizmy, małe ojczyzny” 11 (2009), s. 51–90.
Przybyszewski B., Katalog kanoników Krakowskiej Kapituły Katedralnej w XVIII wieku, Kraków 2009.
Przybyszewski B., Katedra krakowska w XVIII wieku, Kraków 2012.
Raphael Sadeler d. Ä., Hl. Felix von Cantalice, nr inw. H/I/19/75, w: Albertina Sammlungen Online, https://sammlungenonline.albertina.at/?query=search=/record/objectnumbersearch=[H/I/19/75]&showtype=record (10.08.2025).
Róg R., Sierakowski Sebastian Alojzy, w: Polski słownik biograficzny, t. 37, red. H. Markiewicz, Warszawa–Kraków 1996–1997, s. 293–299.
Samek J., Kazimierz Mołodziński, w: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 5, red. J. Derwojed, Warszawa 1993, s. 626.
Skrabski J., Igołomia. Wizja św. Jana Kantego, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/wizja-sw-jana-kantego-1 (06.08.2025).
Skrabski J., Kraków-Nowa Huta (dawniej Pleszów). Ołtarz boczny, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-65 (10.09.2025).
Skrabski J., Kraków-Nowa Huta (dawniej Pleszów). Ołtarz boczny, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-27 (10.09.2025).
Skrabski J., Kraków-Nowa Huta (dawniej Pleszów). Ołtarz główny, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-20 (10.09.2025).
Skrabski J., Modernizacja i renowacja kościoła Mariackiego w czasach archiprezbitera Jacka Łopackiego. Między Kacprem Bażanką a Franceskiem Placidim, „Rocznik Krakowski” 74 (2008), s. 87–113.
Skrabski J., Zielonki. Narodzenie Marii, w: Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2020, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/narodzenie-marii-5 (06.08.2025).
Sułkowska K., Życie i twórczość malarza krakowskiego Kazimierza Mołodzińskiego, Kraków 2016, praca magisterska niepublikowana, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Instytut Historii Sztuki i Kultury, Kraków 2016, Archiwum Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.
Szczepaniak J., Duchowieństwo diecezji krakowskiej w XVIII wieku. Studium prozopograficzne, Kraków 2010.
Wardzyński M., Provincial guildmaster or a journeyman in the Metropolis? Study on the vicissitudes in the late eighteenth century in the former Polish-Lithuanian Commonwealth. The case of the Schöps family, w: Art and artists in the city around 1800, eds. K. Beňová, K. Kolbiarz-Chmelinová, Bratislava 2023, pp. 375–402.
Wiśniewski J., Dekanat miechowski, Radom 1917.
Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. S. Brzezicki, J. Wolańska, Warszawa 2016.
Zawadzki R. M., Staropolski konterfekt świętego Jana z Kęt, Kraków 2002.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Paulina Kluz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
