Zarys koncepcji świętości i kultu świętych w Kościele okresu patrystycznego
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.29411Słowa kluczowe:
koncepcje świętości, kult świętych, okres patrystycznyAbstrakt
W okresie patrystycznym (I–VIII w.) świętość w teologii chrześcijańskiej odnosiła się przede wszystkim do Boga, a ludzie stawali się świętymi przez udział w Jego łasce dzięki Chrystusowi i Duchowi Świętemu. Początkowo wszyscy wierni byli nazywani świętymi jako członkowie uświęconej wspólnoty. Z czasem (od III–IV w.) termin ten zaczęto odnosić głównie do wybitnych jednostek, takich jak męczennicy, mnisi, asceci i biskupi. Teologia patrystyczna wyróżniała pięć koncepcji świętości: przebóstwienie, uświęcenie przez Ducha Świętego, uświęcenie przez łaskę, moralną doskonałość oraz świętość jako normatywny wzór życia. Kult świętych rozwijał się stopniowo, a od IV–V wieku przyjął formę oficjalną — święci zostali uznani za orędowników u Boga. Świętość przestała być utożsamiana wyłącznie z męczeństwem, obejmując także cnotliwe życie. Wizerunki świętych zaczęły odzwierciedlać potrzeby i aspiracje wspólnot, a ich kult wzbogaciła hagiografia. Ostatecznie to świętość jako wzór życia uznawana była za podstawę oficjalnego kultu w Kościele.
Bibliografia
Amore A., Culto e canonizzazione dei Santi nell’antichità cristiana, „Antonianum” 52 (1977) nr 1, s. 38–80.
Baron A., Świętość a ideały człowieka (Ojcowie Apostolscy, Klemens Aleksandryjski, Orygenes). Studium teologiczne na tle modeli filozoficzno-religijnych, Kraków 2014.
Bremmer J. N., From Heroes to Saints and from Martyrological to Hagiographical Discourse, w: Sakralität und Heldentum, ser. Helden, Heroisierungen, Heroismen 6, Würzburg 2015, s. 35–66.
Criscuolo V., Evoluzione storica del culto e delle procedure di canonizzazione, w: Le cause dei Santi: sussidio per lo studium, red. V. Criscuolo et alii, Città del Vaticano 2018, s. 168–169.
Crook G. F. D, Early Christian Titles: Martyr, Confessor, Saint, Oxford 1978.
Czerski J., Idea świętości Boga w słownictwie Nowego Testamentu, „Roczniki Teologiczne” 14 (1967) nr 1, s. 65–80.
Dalla Torre G., Santità e diritto. Sondaggi della storia del diritto canonico, Torino 1999.
Delahaye H., Sanctus: essai sur le culte des saints dans l’antiquité, Bruxelles 1927.
Eckmann A., Przebóstwienie człowieka w pismach wczesnochrześcijańskich, Lublin 2003.
Gaudemet J., L’Eglise dans L’Empire Romain, Paris 1958.
Gilbert M., Le sacré dans l’Ancien Testament, w: L’expression du sacré dans les grandes religions, vol. I. Proche-Orient ancien et traditions bibliques, red. J. Ries, Louvain–la–Neuve 1978, s. 205–289.
Gribomont J., Esprit Saint chez les Pères. II. L’Esprit Sanctificateur dans la spiritualité des Pères. A. Pères grecs, w: Dictionnaire de Spiritualité, t. 4, Paris 1961, s. 1268–1269.
Gribomont J., Perfezione, w: Dizionario degli Istituti di Perfezione, vol. 6, red. G. Rocca, Paris 1980, s. 1439–1440.
Guillet J., Esprit Saint. I. Dans L’Écriture, w: Dictionnaire de Spiritualité, t. 4, Paris 1961, s. 1246–1257.
Gutiérrez J. L., I giudizi nella Chiesa. Processi e procedure speciali. XXV Incontro di Studio. Villa S. Giuseppe, Torino, Milano 1999, s. 169–171.
Hertling L., Materiali per la storia del processo di canonizzazione, „Gregorianum” 16 (1935), s. 170–195.
Jankowski A., Biblijne pojęcie świętości człowieka, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 37 (1984) nr 2, s. 109–118.
Jones C. P., New Heroes In Antiquity: From Achilles To Antinoos, Revealing Antiquity 18, Cambridge (MA) 2010.
Kasprzak D., Koncepcje świętości w okresie patrystycznym (I–VIII wiek), „Itineria Spiritualia” 3 (2010), s. 45–69.
Kemp E. W., Canonization and Authority in the Western Church, London 1948.
Kornfeld W., Ringgren H., qdš/holy, w: Theological Dictionary of the Old Testament, vol. 12, red. G. J. Botterweck, Grand Rapids (Mich.) 2003, s. 521–545.
Kuttner S., La réserve paple du droit de canonisation, „Revue Historique de Droit Français et Étranger” 17 (1938), s. 172–228.
Leonardi C., Dalla santità monastica alla santità politica, „Concilium” 15/9 (1979), s. 85–97.
Lis A., Prawo kanonizacyjne w rozwoju historycznym, „Przegląd Prawno-Ekonomiczny” 31 (2015) nr 2, s. 37–51.
Lunt D. J., Athletes, Heroes, And The Quest For Immortality In Ancient Greece, diss., The Pennsylvania State University, Pennsylvania 2010.
Misztal H., Causae historicae w postępowaniu beatyfikacyjnym i kanonizacyjnym, Lublin 1981.
Misztal H., Prawo kanonizacyjne. Instytucje prawa materialnego, zarys historii, procedura, Lublin 2003.
Mruk W., Homo sanctus. Wzorce świętych w Europie Łacińskiej w średniowieczu, Warszawa 2018.
Müller H. P., קָדוֹשׁ, w: Theologisches Handwörterbuch zum Alten Testament, bd. 2, red. E. Jenni, C. Westermann, München–Zürich 1994, s. 589–609.
Nock A. D., The Cult of Heroes, „Harvard Theological Review” 37 (1944) nr 2, s. 141–174.
Paciocco R., The Canonization of Saints in the Middle Ages. Procedure, Documentation, Meanings, w: A companion to Medieval Miracle Collections, red. I. McCleery, Leiden; Boston 2021, s. 54–77.
Piacentini E., Il martirio nelle causae dei Santi. Concetto teologio-giuridico. Morte psicologica e martirio blanco. Procedura antica a moderna. Riforma paolina. Fermenti per ulteriori aggiornamenti, Roma 1979.
Prus W., Spór o Ecclesia sancta w Afryce na podstawie łacińskich przekazów patrystycznych III i IV wieku, Poznań 2014.
Rufus Fears J., The Cult of Virtues and Roman Imperial Ideology, w: Teilband Religion (Heidentum: Römische Götterkulte, Orientalische Kulte in der römischen Welt, Bd. 17/2, red. W. Haase, Berlin–Boston 1981, s. 827–949.
Ryłko S., Historia praktyki kanonizacji i beatyfikacji kultu świętych i błogosławionych, w: Postępowanie kanonizacyjne, t. 1: Świętość kanonizowana, red. Sz. T. Praśkiewicz, Kraków 2008, s. 63–71.
Seehusen J., Schützende Heilige des lateinischen Westens (370–600 n. Chr.), Stuttgart 2021 (Beiträge zur Hagiographie, 24).
Skowronek S., O początkach kultu jednostki w świecie greckim, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny — Prace Historyczne” 158/16 (1993), s. 7–25.
Spiteris Y., Salvezza e grazia come divinizazzione nella tradizione d’oriente e occidente, w: La salvezza. Prospettive soteriologiche nella tradizione orientale e occidentale. Atti del VII Simposio intercristiano, Reggio Calabria, 2–4 settembre 2001, red. P. Zilio, L. Borgese, Venezia–Mestre 2008, s. 21–37.
Spychała D., Chrześcijanie a „kult cesarza” za panowania Konstantyna Wielkiego i jego synów w latach 306–361, w: Świat starożytny, jego polscy badacze i kult panującego, red. L. Mrozewicz, K. Balbuza, Poznań–Gniezno 2011, s. 469–487 (Studia Europaea Gnesnensia — seria monografie, 4).
Stankiewicz A., Uprawnienia biskupów przy kanonizacji świętych przed XIII w., „Prawo Kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny” 9/3–4 (1966), s. 225–254.
Van Uytfanghe M., La typologie de la saineté en Occident vers la fin de l’Antiquité, w: Scrivere di Santi, Atti del II Convegno di Studi dell’Associazione Italiana per lo studio della santità, dei culti e dell’agiografia, red. G. Luongo, Roma 1998, s. 17–47.
Wypustek A., Apoteoza władców a grecka poezja nagrobna epoki hellenistycznej i grecko-rzymskiej, w: Świat starożytny, jego polscy badacze i kult panującego, red. L. Mrozewicz, K. Balbuza, Poznań–Gniezno 2011, s. 271–285 (Studia Europaea Gnesnensia — seria monografie, 4).
Wysocki M., Koncepcje świętości w okresie patrystycznym. Zarys problematyki, „Resovia Sacra” 23 (2016), s. 421–448.
Zocca E., Dai “santi” al “Santo”: un percorso storico linguistico intorno all’idea di santità (Africa Romana secoli II–V), Roma 2003 (Verba seniorum, 13).
Zocca E., Santo e santità, w: Nuovo Dizionario Patristico e di Antichità Cristiane, vol. 3, red. A. Di Berardino, Roma 2008, s. 4697–4699.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Dariusz Kasprzak, Jan Żelazny
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
