Fenomenalna natura świadomości jako granica uploadowania umysłu w świetle neurokognitywistyki
DOI:
https://doi.org/10.15633/sts.3211Słowa kluczowe:
świadomość fenomenalna, qualia, transfer umysłu, filozofia umysłu, neurokognitywistykaAbstrakt
Niniejszy artykuł krótko przybliża problem nieredukowalności świadomości w kontekście koncepcji mind uploading, czyli hipotetycznej możliwości przeniesienia ludzkiego umysłu do środowiska cyfrowego. Podjęto analizę fenomenalnego wymiaru świadomości jako kluczowego ograniczenia dla uploadowania umysłu. Wskazano, że choć procesy neuronalne można teoretycznie odwzorować w systemie cyfrowym, to jednak subiektywne doświadczenie wraz z jakościami (qualia) pozostaje nieredukowalne do modeli obliczeniowych i fizykalistycznych. Odwołując się do argumentów Davida Chalmersa, Franka Jacksona i Thomasa Nagela, zauważono, że funkcjonalna kopia umysłu prawdopodobnie nie byłby kontynuacją oryginalnej świadomości, a jedynie symulacją pozbawioną własnego „ja”. Ostatecznie ustalono, że fenomenalność, ucieleśnienie i jakościowa perspektywa pierwszoosobowa są fundamentalne dla istnienia świadomości, co podważa możliwość jej pełnego odwzorowania lub autonomicznej emergencji w środowisku cyfrowym.
Bibliografia
Źródła internetowe
AIoAI, Czy sztuczna inteligencja może uzyskać świadomość?, aioai.pl/sztuczna--inteligencja-moze-uzyskac-swiadomosc/#Teoria_Funkcjonalizmu [dostęp: 18 X 2023 r.].
Bez Kabli, M. Brzeziński, Filozoficzne zagadki. Czy uploadowany umysł to naprawdę ty?, w: Przesyłanie umysłów. Wyścig o pełną emulację mózgu (WBE) i jego głębokie konsekwencje, bez-kabli.pl/news/pl/przesylanie-umyslow-wyscig-o-pelna-emulacje-mozgu-wbe-i-jego-glebokie-konsekwencje [dostęp: 13 VIII 2025 r.].
EPFL, Blue Brain Project, bluebrain.epfl.ch/bbp/research/domains/bluebrain [dostęp: 2 XII 2025 r.].
IEEE Spectrum, Ch. Koch, G. Tononi, Can Machines Be Conscious?, spectrum.ieee.org/can-machines-be-conscious [dostęp: 30 X 2016 r.].
Lenartowicz P., Koszteyn J., Słownik niektórych terminów filozofii AT, czyli arystotelesowsko-tomistycznego opisu rzeczywistości, w: Wprowadzenie do zagadnień filozoficznych, lenartowicz.jezuici.pl/files/2011/09/S%C5%82ownik-AT-JK11. pdf, [dostęp: 2 XII 2025 r.].
Nature, M. Costandi, Fragment of Rat Brain Simulated in Supercomputer, nature. com/articles/nature.2015.18536 [dostęp: 2 XII 2025 r.].
The Guardian, S. Blackmore, Brain Preservation Is a Step Closer, but how Could It Ever Be „You”?, theguardian.com/commentisfree/2018/mar/14/brain-preservation-step-closer-stored-memories-artificial?utm_source=ts2.tech#:~:text=ultrastructural%20details%20of%20dendritic%20spine,be%20implicated%20in%20storing%20memory [dostęp: 2 XII 2025 r.].
Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, J. Anioła, Koniec Prawa Moore’a, fuw.edu.pl/~szczytko/JTD2021-22/Jakub_Aniola_Koniec_prawa_Moorea_2021.pdf [dostęp: 2 XII 2025 r.].
Opracowania
Block N., On a Confusion about a Function of Consciousness, „Behavioral and Brain Sciences” 18 (1995), iss. 2, s. 227–247.
Chalmers D.J., Facing Up to the Problem of Consciousness, „Journal of Consciousness Studies” 2 (1995), no. 3, s. 200–219.
Chalmers D.J., The Conscious Mind, New York 1996.
Clark A., Being There: Putting Brain, Body and World Together Again, Cambridge 1997.
Clayton P., Mind and Emergence: From Quantum to Consciousness, Oxford 2008.
Dąbrowski A., Podstawowe rodzaje świadomości we współczesnej filozofii naturalistycznej, „Diametros” (2013), nr 36, s. 27–46.
Davey C.G., Pujol J., Harrison B.J., Mapping the Self in the Brain’s Default Mode Network, „Neuroimage” 132 (2016), s. 390–397.
Dennett D.C., Quining Qualia, w: Consciousness in Contemporary Science, eds. A.J. Marcel, E. Bisiach, Oxford 1988, s. 42–77.
Dennett D., Consciousness Explained, London 1993.
Edelman G.M., Bright Air, Brilliant Fire: On the Matter of the Mind, New York 1992.
Edelman G.M., Tononi G., Reentry and the Dynamic Core: Neural Correlates of Conscious Experience, „Trends in Cognitive Science” 3 (1999), s. 139–147.
Frankish K., Quining Diet Qualia, „Consciousness and Cognition” 21 (2012), no. 2, s. 667–676.
Fodor J.A., The Big Idea: Can There Be a Science of Mind?, „Times Literary Supplement” 1992, July 3, s. 5–7.
Harnad S., What’s Right and Wrong about the Chinese Room Argument?, w: Essays on Searle’s Chinese Room Argument., eds. M. Bishop, J. Preston, Oxford 2001.
Heil J., Philosophy of Mind: A Contemporary Introduction, London 1998.
Hershfield J., Lycan on the Subjectivity of the Mental, „Philosophical Psychology” 11 (1998), iss. 2, s. 233–237.
Hohol M., Wyjaśnić umysł. Struktura teorii neurokognitywnych, Kraków 2013.
Hohol M., Ucieleśniony podmiot: od wspólnej rozmaitości do „Ja”, w: Spór o podmiotowość. Perspektywa interdyscyplinarna, red. A. Warmbier, Kraków 2016, s. 177–190.
Jackson F., What Mary Didn’t Know, „The Journal of Philosophy” 83 (1986), no. 5, s. 291–295.
James W., Does „Consciousness” Exist?, „Journal of Philosophy, Psychology, and Scientific Methods” 1 (1904), no. 18, s. 477–491.
Klichowski M., Narodziny cyborgizacji. Nowa eugenika, transhumanizm i zmierzch edukacji, Poznań 2014.
Kobos K., Doświadczenie nowości i nowość doświadczenia. Analiza podstaw metodologicznych teorii doświadczenia zmysłowego ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska nowych doznań świadomych, „Diametros” (2007), nr 14 s. 53–67.
Kurzweil R., Nadchodzi osobliwość. Kiedy człowiek przekroczy granice biologii, tłum. E. Chodkowska, A. Nowosielska, Warszawa 2013.
Lewis C.I., Mind and The World-Order: An Outline of a Theory of Knowledge, New York 1929.
Mały słownik terminów i pojęć filozoficznych, oprac. A. Podsiad, Z. Więckowski, Warszawa 1983.
Marciszewski W., Stacewicz P., Umysł – Komputer – Świat. O zagadce umysłu z informatycznego punktu widzenia, Warszawa 2011.
Maziarka T., Na ratunek teologii – Philipa Claytona koncepcja emergentnego umysłu, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” (2014), nr 54, s. 155–259.
Miłkowski M., Sztuczna inteligencja i obliczeniowe teorie umysłu, w: Przewodnik po filozofii umysłu, red. M. Miłkowski, R. Poczobut, Kraków 2012, s. 603–628.
Nagel T., Jak to jest być nietoperzem, w: T. Nagel, Pytania ostateczne, tłum. A. Romaniuk, Warszawa 1997, s. 204–207.
Nagel T., Jak to jest być nietoperzem?, tłum. A. Romaniuk, „Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria” 5 (1996), nr 1, s. 129–141.
Nagel T., Widok znikąd, tłum. C. Cieśliński, Warszawa 1997.
Owczarek K., Mind uploading. Transhumanistyczna wizja umysłu, „Amor Fati” (2017), nr 1 (7), s. 143–154.
Parfit D., Reasons and Persons, Oxford 1984.
Poczobut R., Panpsychizm a teoria emergencji: Leibniz vs Popper, „Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria” 25 (2016), nr 4, s. 387–403.
Schneider S., Świadome maszyny. Sztuczna inteligencja i projektowanie umysłów, Warszawa 2021.
Searle J., Umysł na nowo odkryty, tłum. T. Baszniak, Warszawa 1999.
Sperry R., In Defense of Mentalism and Emergent Interaction, „Journal of Mind and Behaviour” 12 (1991), no. 2, s. 221–246.
Turing A., Maszyna licząca a inteligencja, w: Filozofia umysłu, red. B. Chwiedeńczuk, tłum. M. Szczubiałka, Warszawa 1995, s. 271–300.
Ziemińska R., Dwa pojęcia świadomości i podmiotu, „Etos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL” 26 (2013), nr 1 (101), s. 81–91.
Żegleń U., Filozofia umysłu. Dyskusja z naturalistycznymi koncepcjami umysłu, Toruń 2003.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Monika Wójcik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
