Adam Stefan Sapieha — the first metropolitan archbishop of Kraków
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.12201Keywords:
Adam Stefan Sapieha, Kraków, archdiocese, metropolis, interwar periodAbstract
In 1995, Reverend Professor Bolesław Kumor published an article examining Archbishop Adam Stefan Sapieha’s tenure as the Metropolitan of Kraków. This study was published in the collective volume entitled “Kardynał Adam Stefan Sapieha”, edited by Stanisław Stępień (Przemyśl). The text spans five pages. Over the past thirty years, further works dedicated to the “The Indomitable Prince” have been published. Most notably, his writings were compiled in a monumental five-volume collection entitled “Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam S. Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych”, edited by Reverend Professor Józef Marecki (Kraków 2020). Consequently, an opportunity has arisen to revisit this subject. The article is structured into three parts. In the first section, the author presents Adam S. Sapieha during his initial years of pastoral ministry in the Diocese of Kraków. From 1912 to 1925, he served as the Prince-Bishop of Kraków. The core of the article addresses Adam S. Sapieha’s role first as the Archbishop of Kraków, and subsequently as the Metropolitan of Kraków. The final section examines his activities during World War II and the early years of communism (1939–1951). Although he remained the Archbishop Metropolitan of Kraków, his endeavors during this period—much like his earlier involvement with the Prince-Bishop’s Relief Committee for War Victims between 1914 and 1918—extended far beyond the boundaries of the Kraków metropolis. It was during this time that his contemporaries bestowed upon him the moniker of the “The Indomitable Prince”. Indeed, during this era, various factions widely recognized him as a primary representative of the Polish nation. While formally serving as the Metropolitan of Kraków, he effectively became the informal metropolitan of all Poles.
References
Apele Arcybiskupiego Komitetu Ratunkowego dla Krakowa o pomoc dla potrzebujących z lat 1931–1938, w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 3: Działalność charytatywna, red. S. Furtak, J. Marecki, Kraków 2020, s. 224–226, 236–237, 241–242, 244–245, 252–255.
Czajowski J., Kardynał Adam Stefan Sapieha, Wrocław 1997.
Elenchus venerabilis cleri tam saecularis quam regularis dioeceseos Cracoviensis S. Sedi Apostolicae immediatae subjectae pro Anno Domini 1912, Cracoviae 1912.
Florkowski E., Listy pasterskie Adama Stefana Sapiehy, w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 179–196.
Godlewski E., Działalność księcia metropolity Adama Stefana Sapiehy w okresie Wielkiej Wojny, w: 25 lat pasterzowania Księcia Metropolity Adama Stefana Sapiehy, red. F. Machay, Kraków 1937, s. 31–46.
Kracik J., Krakowskie Seminarium Duchowne w latach 1911–1951, w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 197–203.
Kracik J., Rozwój sieci parafialnej i dekanalnej diecezji krakowskiej w latach 1912–1951, w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 409–436.
Kumor B., Arcybiskup Adam Stefan Sapieha jako metropolita krakowski (1925–1951), w: Kardynał Adama Stefan Sapieha, red. S. Stępień, Przemyśl 1995, s. 163–167.
Kumor B., Stanowisko biskupa Adama Stefana Sapiehy wobec reorganizacji Kościoła w Polsce i powstania metropolii krakowskiej (1920–1925), w: Księga sapieżyńska, t. 2, red. J. Wolny, Kraków 1985, s. 27–42.
List ingresowy A. S. Sapiehy z 3 III 1912, „Notificationes e Curia Principis Episcopi Cracoviensis” 1912, nr 3–4, s. 23–31.
List A. S. Sapiehy z 8 XII 1925, „Notificationes e Curia Principis Episcopi Cracoviensis” 1925, nr 12, s. 1–2.
List kard. A. Sapiehy do ks. A. Baraniaka z 3 XI 1948 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 481.
Majka J., Działalność charytatywno-społeczna Adama Stefana Sapiehy po drugiej wojnie światowej (1945–1951), w: Księga sapieżyńska, t. 1, red. J. Wolny, Kraków 1982, s. 309–324.
Oświadczenie kard. A. S. Sapiehy w sprawie zlikwidowanego Caritasu kościelnego wraz z wytycznymi nieangażowania się duchowieństwa na rzecz powołanej przez władze instytucji świeckiej z 21 II 1950 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 513–514.
Panek B., Krakowskie organizacje charytatywne w latach 1918–1939, Kraków 1986.
Pasierbek J., Organizacja sądownictwa kościelnego w metropolii krakowskiej (1925–1975), „Analecta Cracoviensia” 10 (1978), s. 387–431.
Pismo ks. dr. Kazimierza Dworaka wikariusza generalnego diecezji kieleckiej do kard. A. Sapiehy z 2 IV 1946 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 467–468.
Protokół z posiedzenia biskupów metropolii krakowskiej w sprawie taks za posługi religijne z 23 II 1938 r. w Krakowie, w: Świadek dziejów narodu, Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 328–329.
Przemówienie bp. Juliana Groblickiego na temat działalności kard. A. Sapiehy, wygłoszone w katedrze na Wawelu podczas nabożeństwa z okazji setnej rocznicy jego urodzin, Kraków 12 V 1967 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 1: Działalność duszpasterska, red. M. Marosz, Kraków 2020, s. 452.
Przybyszewski B., Adam Stefan kardynał Sapieha. Pasterz Dobry — Książę Niezłomny 1867–1951, Łańcut 2002.
Przybyszewski B., Ostatnia choroba kardynała Sapiehy, w: Księga sapieżyńska, t. 2, red. J. Wolny, Kraków 1986, s. 763–768.
Relatio de ingressu seu de inthronisatione Celsissimi Principis Episcopi Adami Stephani Sapieha in sedem Sancti Stanislai Episcopi Martyris, Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej, Acta actorum capituli, sygn. Aa 36, s. 131–133.
Rittner E., Prawo kościelne katolickie, t. 1, Lwów 1907.
Ronikier J., Rada Główna Opiekuńcza i jej współpraca z metropolitą krakowskim Adamem Sapiehą w ramach działalności pomocowej i charytatywnej w czasie okupacji niemieckiej (1939–1945), w: Kardynał Adam Stefan Sapieha 1867–1951. Książę Niezłomny, red. J. Urban, Kraków 2014, s. 95–108.
Sprawozdanie Delegatury Rządu Rzeczypospolitej na Kraj dot. spotkania abp. A. Sapiehy i hr. Adama Ronikiera z rządem Generalnego Gubernatorstwa 14 XII 1942 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 5: Działalność polityczna, red. C. Kuta, R. Opulski, Kraków 2020, s. 358–363.
Szal A., Działalność delegacji przemyskiej Książęco-Biskupiego Komitetu w okresie pierwszej wojny światowej, w: Kardynał Adam Stefan Sapieha. Środowisko rodzinne, życie i dzieło, red. S. Stępień, Przemyśl 1995, s. 151–155.
Umowa pomiędzy JE Księciem Metropolitą Adamem Stefanem Sapiehą, Arcybiskupem Krakowskim, a JE Księdzem Biskupem Arkadiuszem Lisieckim, Biskupem Śląskim w sprawie Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie z 12 VI 1928 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 216–219.
Urban J., Pierwsze lata posługi księcia-biskupa Adama Stefana Sapiehy w diecezji krakowskiej, w: Charisteria Tito Górski oblata. Studia i rozprawy ofiarowane profesorowi Tytusowi Górskiemu, red. R. M. Zawadzki, S. Stabryła, Kraków 2003, s. 269–285.
Wezwanie bp. A. S. Sapiehy skierowane do kapłanów w sprawie poparcia i kolportażu tygodnika „Dzwon Niedzielny”, zamieszczone w „Notificationes” listopad–grudzień 1924 r., w: Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951) w dokumentach archiwalnych, red. J. Marecki, t. 2: Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020, s. 163–165.
Wilgusz Z., Kronika życia i działalności Adama Stefana kardynała księcia Sapiehy, w: Kardynał Adam Stefan Sapieha. Środowisko rodzinne, życie i dzieło, red. S. Stępień, Przemyśl 1995, s. 203–242.
Wolny J., Biogram kardynała Adama Stefana Sapiehy, w: Książę Niezłomny. Kardynał Adam Stefan Sapieha, red. R. Bogacz, Kraków 2001, s. 7–72.
Wróbel W., Troska biskupa Adama Sapiehy o wysiedlonych i uchodźców w latach 1914–1916, Kraków 1999.
Żaryn J., Kościół a władza w Polsce (1945–1950), Warszawa 1997.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Jacek Urban
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright and full publishing rights without restrictions, and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
