Katecheta wobec cierpienia ucznia doświadczanego po śmierci zwierzęcia towarzyszącego

Renata Chrzanowska

doi:10.15633/acr.5704

Authors

Renata Chrzanowska The Pontifical University of John Paul II in Krakow, Poland https://orcid.org/0000-0002-0901-1043

DOI:

https://doi.org/10.15633/acr.5704

Keywords:

religion, child, catechist, death, mourning, pets

Abstract

The aim of this article is to reflect on the death of a pet and the attitude that catechists and priests should adopt towards the suffering of children and young people experiencing loss. The topic has been discussed in three points: (1) The death of pets in an eschatological dimension. (2) The burial of a pet and mourning for its loss. (3) The way in which priests and catechists should support children and young people after they lose a pet. Based on the information gathered, an attempt will be made to answer the main research question: How should children and young people experiencing the death of a pet be supported from the catechetical perspective? In order to find the answer, text analysis and inference were used.

References

Arystoteles, O duszy II, 2, w: Arystoteles, Dzieła wszystkie, t. 3, tłum. P. Siwek, Warszawa 1992, s. 77.

Benedykt XVI, Posynodalna adhortacja apostolska Sacramentum caritatis, 22.02.2007, https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/pl/apost_exhortations/documents/hf_ben-xvi_exh_20070222_sacramentum-caritatis.html (07.08.2025).

Borzymowska B., Inaczej, tak samo? — Umieranie zwierząt, w: Non omnis moriar. Osobiste i majątkowe aspekty prawne śmierci człowieka. Zagadnienia wybrane, red. J. Gołaczyński, J. Mazurkiewicz, J. Turłukowski, D. Karkut, Wrocław 2015, s. 101–110.

Chrostowski W., Status zwierząt w Biblii, „Forum Teologiczne” 6 (2005), s. 7–22.

Crawford K. M., Zhu Y., Davis K. A., Ernst S., Jacobsson K., Nishimi K., Smith A. D. A. C., Dunn E. C., The mental health effects of pet death during childhood: is it better to have loved and lost than never to have loved at all?, „European Child & Adolescent Psychiatry” 30 (2021) issue 10, s. 1547–1558.

di Nola A. M., Triumf śmierci. Antropologia żałoby, red. nauk. M. Woźniak, tłum. J. Karnecka, M. Olszańska i in., Kraków 2006.

Dudek D., Czy mój zwierzak pójdzie do nieba? Ksiądz odpowiada jasno, https://kobieta.onet.pl/wiadomosci/czy-moj-zwierzak-pojdzie-do-nieba-ksiadz-odpowiada-jasno/nrds6n2 (16.05.2025).

Dziewiecki M., Śmierć, żałoba i życie, „Wychowawca” 2008 nr 11, s. 15.

Esthima, Jak przebiega kremacja Premium z ceremonią pożegnania?, https://esthima.pl/uslugi/kremacja-z-ceremonia-pozegnania/ (16.05.2025).

Europejska Konwencja Ochrony Zwierząt Towarzyszących, Strasburg, 13.11.1987.

Europejska Konwencja w sprawie ochrony zwierząt kręgowych wykorzystywanych do celów doświadczalnych i innych celów naukowych, 18.03.1986, Dz. Urz. UE L.1999.222.31.

Franciszek, Encyklika Laudato si’, 24.05.2015.

Giglok M., „Nadzieja nowego nieba i nowej ziemi”. Katolicka eschatologia a świat zwierzęcy, w: Śmierć zwierzęcia: współczesne zootanatologie, red. M. Kotyczka, Katowice 2014, s. 173–187.

Jan Paweł II, Przemówienie podczas audiencji generalnej, 10.01.1990, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/audiences/1990/documents/hf_jp-ii_aud_19900110.html (07.08.2025).

Kaszowski M., Nieśmiertelna dusza — prezent od Pana Boga. Teologia dla dzieci i ich wychowawców, https://www.teologia.pl/kid/dzieci_005_dusza.htm (15.05.2025).

Katechizm Kościoła katolickiego, Poznań 1994.

Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2001.

Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2010.

Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2018.

Linzey A., Animals as grace. On being an animal liturgist, https://www.theway.org.uk/back/454Linzey.pdf (30.11.2025), s. 137–150.

McLaughlin R., Nonhuman animals in Christian theology, https://www.saet.ac.uk/Christianity/NonhumanAnimalsinChristianTheology (30.11.2025), s. 1–43.

Papieska Rada ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji, Dyrektorium o katechizacji, Kielce 2020.

Pater D., Jak rozmawiać z młodymi ludźmi o cierpieniu? Analiza wybranych przypadków, „Warszawskie Studia Teologiczne” 24 (2014) nr 1, s. 369 –378.

Paweł VI, Przemówienie podczas audiencji generalnej, 28.05.1969, https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/audiences/1969/documents/hf_p-vi_aud_19690528.html (07.08.2025).

Pawliszyn M., O możliwości zbawienia zwierzęcia innego niż człowiek, „Przegląd Filozoficzny — Nowa Seria” 2015 nr 2, s. 105 –116.

Pitman D., Nephesh chayyāh. A matter of life… and non-life, http://creation. com/nephesh-chayyah (15.05.2025).

Planchon L. A., Templer I. D., Stokes S., Keller J., Death of a companion cat or dog and human bereavement: psychosocial variablese, „Society & Animals” 10 (2002) issue 1, s. 93–105, https://doi.org/10.1163/156853002760030897.

Quackenbush J., Graveline D., When your pet dies: How to cope with your feelings, New York 1985.

Roeske M., Utracona obecność. Doświadczenie żałoby po śmierci zwierzęcia towarzyszącego, „Etnografia. Praktyki, Teorie, Doświadczenia” 8 (2022), s. 171–193, https://doi.org/10.26881/etno.2022.8.08.

Rosenberger M., Tiere bestatten? Soziologische und theologische Überlegungen zu einem gesellschaftlichen Trend, „Stimmen der Zeit” 235/2017, s. 531–539.

Rosenberger M., Tiere bestatten? Soziologische und theologische Überlegungen zu einem gesellschaftlichen Trend, w: Räume der Mensch-Tier-Beziehung(en) — Öffentliche Theologie im interdisziplinären Gespräch, Lipsk 2020, s. 307–318.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 r. określające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego), Dz. Urz. UE L 300 z 14.11.2009.

Ruman N., Pomoc rodziny i szkoły dziecku przeżywającemu żałobę. Refleksje o śmierci, w: Dziecko w świecie innowacyjnej edukacji, współdziałania i wartości, t. 2, red. U. Szuścik, B. Oelszlaeger-Kosturek, Katowice 2014, s. 163–178.

Ryan V., Czy mój zwierzak pójdzie do nieba? Jak poradzić sobie ze śmiercią pupila, Warszawa 2024.

Światowa Deklaracja Praw Zwierząt uchwalona przez UNESCO, 15.10.1978.

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, Dz. U. Nr 111 poz. 724.

Walsh F., Human-animal bonds II: The role of pets in family systems and family therapy, „Family Process” 4 (2009) issue 4, s. 481–499, https://doi.org/10.1111/j.1545-5300.2009.01297.x.

Zellma A., Postawa wobec zwierząt w dokumentacjach programowych nauczania religii w polskiej szkole, „Forum Teologiczne” 6 (2005), s. 107–117.

Zych A., Przekraczając smugę cienia. Szkice z gerontologii i tanatologii, Katowice 2009.

Zychma A., Atosie, pamiętam o tobie, https://drive.google.com/file/d/1Lb_vg4qtWMDk99HEO3N36NyqHR4Xw47W/view?fbclid=IwAR37U2w3mHEIZ_TG1LCvj-3iGjAk33La-QqlhDC2_X2FVJ8bF5jYbAI2TwI (30.11.2025), s. 1.

Żałoba dzieci i młodzieży — poradnik dla nauczycieli, http://new.tumbopomaga.pl/dla-nauczycieli/zaloba-dzieci-i-mlodziezy-poradnik-dla-nauczycieli/ (15.05.2025).