Taming the Enemy: The 1556 return of Queen Bona Sforza to Italy
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.31204Słowa kluczowe:
Bona Sforza, Habsburgowie, polityka dynastyczna, sukcesja, Zygmunt II AugustAbstrakt
Artykuł analizuje powrót królowej Bony Sforzy do Włoch jako przemyślany i strategiczny ruch, mający na celu przeciwdziałanie oporowi Habsburgów oraz zabezpieczenie dziedzictwa jej włoskich posiadłości dla syna, Zygmunta Augusta. W połowie XVI wieku królowa Bona dostrzegała poważne trudności polityczne, związane z utrzymaniem kontroli jej spadkobierców nad księstwami Bari i Rossano, które odziedziczyła po matce, Izabeli Aragońskiej. Powrót Bony z Polski do Włoch w 1556 roku był starannie zaplanowaną strategią, mającą umożliwić jej bezpośrednie negocjacje z Habsburgami w sprawie włoskich posiadłości. Decyzja Bony, by „oswoić wroga” na jego własnym terytorium politycznym, ukazuje złożone strategie rozwiązywania konfliktów i negocjowania władzy stosowane przez dynastyczne kobiety tej epoki. Artykuł dowodzi, że powrót Bony nie był jedynie wycofaniem się z polityki, lecz aktywną próbą zabezpieczenia dziedzictwa swojej rodziny. Analiza ta wnosi wkład w szersze rozumienie strategii politycznych kobiet we wczesnonowożytnej Europie, ukazując rolę Bony w kształtowaniu polityki zarówno polskiej, jak i europejskiej.
Bibliografia
Abulafia D., The western Mediterranean kingdoms, 1200–1500. The struggle for dominion, New York 1997.
Benavent J., Carlos V y el regreso a Italia de la reina Bona de Polonia, Universitat de València, 2021.
Besala J., Zygmunt August i jego żony, Poznań 2015.
Besala J., Zygmunt Stary i Bona Sforza, Poznań 2012.
Bobrzyński M., Dzieje Polski w zarysie, vol. 1, Warszawa 1880.
Bogucka M., Bona Sforza, Warszawa 1998.
Bona Sforza to Charles V, Warsaw, 18.11.1555, in: Documenta Polonica ex Archivo Generali Hispaniae in Simancas, part 1, ed. W. Meysztowicz, Romae 1963, no. 44, pp. 77–78 (Elementa Ad Fontium Editiones, 8).
Broomhall S., Counsel as performative practice of power in Catherine de’ Medici’s early regencies, Cham 2018 (Queenship and Power).
Broomhall S., In the orbit of the king. Women, power, and authority at the French court, 1483–1563, in: Women and power at the French court, 1483–1563, ed. by S. Broomhall, Amsterdam 2018, pp. 9–40.
Broomhall S., Making power. Gender, materiality and Catherine de Medici, in: Revisiting gender in European history, 1400–1800, ed. by E. M. Dermineur, A. K. Sjögren, V. Langum, New York 2018, pp. 145–168.
Broomhall S., Sovereign hybridities. Anne of Brittany, Claude of France, and more-than-human resource management at the château of Blois, in: Queens, queenship, and natural resource management in premodern Europe, 1400–1800, ed. by S. Broomhall, C. Davidson, London 2025, pp. 113–147.
Broomhall S., The identities of Catherine de’ Medici, Leiden 2021.
Cini L., Passaggio della Regina Bona Sforza per Padova nell’anno 1556, in: Relazioni tra Padova e la Polonia. Studi in onore dell’Università di Cracovia nel VI centenario della sua fondazione, Padova 1964, pp. 27–66.
Cioffari G., Bona Sforza. Donna del Rinascimento fra Italia e Polonia, Bari 2000.
Cynarski S., Sprawa ostatniego testamentu królowej Bony, “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 1977 no. 56, pp. 137–146.
Cynarski S., Zygmunt August, Wrocław 1988.
Czarnowski D., Królowa Bona a kształtowanie się kompleksu dóbr hospodarskich w rejonie Grodzieńszczyzny w I połowie XVI wieku, in: Kobieta na przestrzeni dziejów, vol. 5, ed. by B. Cecota, P. Jasiński, Piotrków Trybunalski 2023, pp. 107–121.
De Meulder Y., From multiple residences to one capital? Court itinerance during the regencies of Margaret of Austria and Mary of Hungary in the Low Countries (c. 1507–1555), in: Constructing and representing territory in late medieval and early modern Europe, ed. by M. J. M. Damen, K. Overlaet, Amsterdam 2022, pp. 217–240.
Duczmal M., Izabela Jagiellonka. Królowa Węgier, Warszawa 2000.
Falco A., L’ultimo testamento di Bona Sforza, Bari 2000.
Ferenc M., The solitude of Sigismund II Augustus: Between loneliness and seclusion, in: The Jagiellon dynasty, 1386–1596. Politics, culture, doplomacy, ed. by D. von Güttner-Sporzyński, Turnhout 2024, pp. 161–183 (East Central Europe, 476–1795, vol. 1).
Güttner-Sporzyński D. von, Contextualising the marriage of Bona Sforza to Sigismund I of Poland: Maximilian I’s diplomacy in Italy and Central Europe, “Folia Historica Cracoviensia” 27 (2021) issue 2, pp. 63–90, https://doi.org/10.15633/fhc.4200.
Güttner-Sporzyński D. von, Daughter, mother, widow: The making of the identities of Isabella d’Aragona, “Gender & History” 36 (2024) issue 2, pp. 353–368, https://doi.org/10.1111/1468-0424.12683.
Güttner-Sporzyński D. von, From vilified queen to political strategist: Re-evaluating the role and image of Bona Sforza. The queen’s 1537 response to her critics, “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2024 no. 116, pp. 35–58, https://doi.org/10.18778/0208-6050.116.03.
Güttner-Sporzyński D. von, Redefining resource stewardship in the interest of the dynasty. Bona Sforza’s innovations in Poland and Lithuania, in: Queens, queenship, and natural resource management in premodern Europe, 1400–1800, ed. by S. Broomhall, C. Davidson, London 2025, pp. 171–195.
Güttner-Sporzyński D. von, Reign of Sigismund and Bona: The rulership in Poland and Lithuania, in: Jagiellonowie i ich świat. Bogactwo i ubóstwo Jagiellonów, ed. by B. Czwojdrak, J. Sperka, P. Węcowski, Kraków 2025, pp. 191–221 (Studia Jagiellonica, 6).
James C., The travels of Isabella d’Este, Marchioness of Mantua, “Studies in Travel Writing” 13 (2009) no. 2, pp. 99–109, https://doi.org/10.1080/13645140902857224.
Januszek-Sieradzka A., Queen Bona Sforza as part of the blended family. Not obvious relationships at the Royal court in Cracow, “Opera Historica” 23 (2022) no. 1, pp. 7–28.
Januszek-Sieradzka A., The Lithuanian wife of Sigismund II Augustus: Barbara Radziwiłł’s path to becoming queen of Poland, in: The Jagiellon dynasty, 1386–1596. Politics, culture, doplomacy, ed. by D. von Güttner-Sporzyński, Turnhout 2024, pp. 185–210 (East Central Europe, 476–1795, vol. 1).
Kerkhoff J., Maria van Hongarije en haar hof 1505–1558, Hilversum 2008.
Kosior K., Anna Jagiellon: A female political figure in the early modern Polish-Lithuanian Commonwealth, in: A companion to global queenship, ed. by E. Woodacre, Amsterdam 2018, pp. 67–78.
Kosior K., Bona Sforza and the realpolitik of queenly counsel in sixteenth-century Poland-Lithuania, in: Queenship and counsel in early modern Europe, ed. by H. Matheson-Pollock, J. Paul, C. Fletcher, New York 2018, pp. 15–34.
Kosior K., Outlander, baby killer, poisoner? Rethinking Bona Sforza’s black legend, in: Virtuous or villainess? The image of the royal mother from the early medieval to the early modern era, ed. by C. Fleiner, E. Woodacre, Basingstoke 2016, pp. 199–223 (Queenship and Power).
Lehfeldt E. A., Ruling sexuality: The political legitimacy of Isabel of Castile, “Renaissance Quarterly” 53 (2000) no. 1, pp. 31–56.
Lutter C., Gendering late medieval Habsburg dynastic politics: Maximilian I and his social networks, “Austrian History Yearbook” 55 (2024), pp. 1–16.
Mary of Hungary, Renaissance patron and collector. Gender, art and culture, ed. N. Garciá Pérez, Turnhout 2020 (Études Renaissantes).
Mazzei R., Il viaggio alle terme nel Cinquecento. Un ‘pellegrinaggio’ d’élite fra sanità, politica e diplomazia, “Archivio Storico Italiano” 172 (2014) no. 4, pp. 645–690.
Moran S. J., Pipkin A., Introduction, in: Women and gender in the early modern Low Countries, 1500– 1750, ed. by S. J. Moran, A. C. Pipkin, Leiden 2019, pp. 1–20.
O’Leary J., Elite women as diplomatic agents in Italy and Hungary, 1470–1510: Kinship and the Aragonese dynastic network, Amsterdam 2022.
Oborni T., ‘Georgius Monachus contra Reginam’: Queen Isabella and her reign in the Kingdom of Hungary, in: Isabella Jagiellon, Queen of Hungary (1539–1559): Studies, ed. by Á. Máté, T. Oborni, Budapest 2020, pp. 189–209.
Orzechowski S., Fidelis subditus w redakcyi I-ej z r. 1543, ed. by T. Wierzbowski, Warszawa 1900 (Biblioteka Zapomnianych Poetów i Prozaików Polskich XVI–XVIII w.).
Palmarini L., La simbologia della Polonia e dei suoi regnanti nella “Dichiaratione dell’arco fatto in Padova nella venuta della Serenissima Reina Bona di Polonia”, “Romanica Cracoviensia” 23 (2023) no. 3, pp. 339–348, https://doi.org/10.4467/20843917RC.23.036.18876.
Pastrnak P., Adducimus gemmam et florem. Bona Sforza’s bridal journey (1518) in the light of rituals and ceremonies, “Studia z Dziejów Średniowiecza” 22 (2018), pp. 174–193, https://doi.org/10.4467/25442562SDS.18.012.9814.
Pepe L., Storia della successione degli Sforzeschi negli stati di Puglia e Calabria, e documenti, Bari 1900.
Pociecha W., Królowa Bona (1494–1557), vol. 1–4, Poznań 1949–1958.
Quaranta R., La signoria dimidiata di Isabella d’Aragona e di Bona Sforza sulla Terra di Grottaglie (1507–1557) con cinque lettere della Regina di Polonia al Capitolo della Collegiata, in: La Compagnia della storia: omaggio a Mario Spedicato, ed. by F. C. Dandolo, A. Marcos Martín, G. Sabatini, Lecce 2019, pp. 521–556.
Queens and power in medieval and early modern England, ed. by C. Levin, R. Bucholz, Lincoln 2009.
Queens consort, cultural transfer and European politics, c. 1500–1800, ed. by H. Watanabe-O’Kelly, A. Morton, London 2017.
Representing the life and legacy of Renée de France, ed. by K. D. Peebles, G. Scarlatta, Cham 2021.
Réthelyi O., Mary of Hungary. The queen and her court, 1521–1531, Budapest 2005.
Ruiz Martín F., Relacje między Hiszpanią a Polską w XVI wieku: Karol V i Filip II – Zygmunt I i Zygmunt II August, transl. by I. Stoińska-Kairska, J. S. Ciechanowski, C. González Caizán, ed. by J. Kieniewicz, M. Urjasz-Raczko, C. González Caizán, Warszawa 2022.
Russo A., Federico d’Aragona (1451–1504): Politica e ideologia nella dinastia aragonese di Napoli, Napoli 2018.
Skowron R., Dyplomaci polscy w Hiszpanii w XVI i XVII wieku, Kraków 1997.
Skowron R., Księstwo Bari i sumy neapolitańskie. Polsko-hiszpański spór o spadek po królowej Bonie, “Rocznik Filozoficzny Ignatianum” 28 (2022) no. 2, pp. 171–213, https://doi.org/10.35765/rfi.2022.2802.10.
Sucheni-Grabowska A., Monarchia dwu ostatnich Jagiellonów a ruch egzekucyjny. Cz. 1: Geneza egzekucji dóbr, Wrocław 1974.
Sucheni-Grabowska A., Odbudowa domeny królewskiej w Polsce 1504–1548, Warszawa 2007.
Sucheni-Grabowska A., Zygmunt August. Król polski i wielki książę litewski, 1520–1562, Kraków 2010.
Szujski J., Dzieje Polski, vol. 2, Kraków 1894.
Vaglienti F. M., “Governare, io donna”. Isabella d’Aragona principessa delle due Italie, in: Con animo virile. Donne e potere nel Mezzogiorno medievale, secoli XI–XV, ed. by P. Mainoni, Roma 2010, pp. 455–484.
Valerio S., Il ducato di Bari tra Isabella e Bona: percorsi della cultura aragonese a cavallo tra XV e XVI secolo, in: Intellettuali e potere nelle periferie del Regno. Accademie, corti e città in Italia meridionale (sec. XIII–XVIII), ed. by C. Acucella, C. Conte, T. De Angelis, Potenza 2023, pp. 55–70.
Wrede M., Królowa Bona: między Włochami a Polską, Warszawa 1992.
Zutshi P., An unpublished letter of Isabella of Aragon, Duchess of Milan, “Renaissance Studies” 20 (2006) no. 4, pp. 494–501.
Żaboklicki K., Lettere inedite (1554–1556) di Bona Sforza, regina di Polonia, al suo agente italiano, Pompeo Lanza, Roma 1998.
Żaboklicki L., Gli ultimi giorni della regina Bona, in: Giornata della cultura polacca. Dzień kultury polskiej: Aula Magna – Salone degli Affreschi Palazzo Ateneo, Bari, 19 novembre 2004, Servizio Editoriale Universitario 2005, pp. 29–33 (Quaderni di Ateneo, 9).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Darius von Güttner-Sporzyński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
