Depozyt Tarnowskich z Dzikowa w Muzeum Narodowym w Krakowie w okresie drugiej wojny światowej i pierwszych dekadach powojennych
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.32111Słowa kluczowe:
Muzeum Narodowe w Krakowie, Feliks Kopera, Kolekcja Dzikowska, Dzików, Tarnobrzeg, Kraków, Tarnowscy, kolekcjonerstwo, Muzeum – Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, Artur Tarnowski (1903–1984), druga wojna światowaAbstrakt
W artykule przeanalizowano wojenne i powojenne losy części zbioru malarstwa zgromadzonego przez przedstawicieli rodu Tarnowskich z Dzikowa, która jako trzy depozyty trafiła do Muzeum Narodowego w Krakowie. Opisano proces zabezpieczenia zbiorów przed wybuchem II wojny światowej, ich przechowywania w czasie okupacji oraz powojennego funkcjonowania depozytów w muzeum. Tekst bazuje na materiałach archiwalnych, przede wszystkim zgromadzonych w Muzeum Narodowym w Krakowie. W tekście wskazano na kluczową rolę dyrektora Feliksa Kopery w ochronie Zbiorów Dzikowskich przed nacjonalizacją. Uwagę poświęcono również staraniom Artura Tarnowskiego o scalanie kolekcji i przekazanie jej państwu polskiemu – pod warunkiem okazywania ich publiczności jako galerii, względnie muzeum im. Tarnowskich z Dzikowa. Praca ilustruje złożone relacje między właścicielami kolekcji a instytucjami muzealnymi w trudnym okresie historycznym.
Bibliografia
Błońska D., Feliks Kopera (1871–1952). Biografia muzealnika, Kraków 2025 (Biblioteka Wawelska, 17).
Błońska D., Feliks Kopera (1871–1952). Menadżer kultury, naukowiec, dydaktyk, „Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie. Seria Nowa” 5 (2012), s. 317–331.
Błońska D., O Muzeum Narodowym w Krakowie w czasie drugiej wojny światowej, „Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym” 2014, nr 1 (28), s. 85–128.
Błońska D., W obliczu kataklizmu. Zabezpieczenie zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie przed pierwszą i drugą wojną światową, „Dzieje Najnowsze” 49 (2017) z. 1, s. 27–53.
de Rosset T., „By skreślić historię naszych zbiorów”. Polskie kolekcje artystyczne, Toruń 2021.
Ex collectione Dzikoviana. Zbiory hrabiów Tarnowskich z Dzikowa. Katalog wystawy, Biblioteka Narodowa, 17 sierpnia – 12 października 2008, oprac. J. Paulinek, Warszawa 2008.
Gosztyła-Frańczak W., Gniazdo. Architektoniczne ramy kolekcji dzikowskiej, w: Zbiory i kolekcje ziemiańskie. Dzieje–Badania–Źródła, red. M. Antonowicz, M. Nierzwicka, T. Żuchowski, Toruń 2025, s. 229–251.
Grottowa K., Zbiory sztuki Jana Feliksa i Walerii Tarnowskich w Dzikowie 1803–1849, Wrocław 1957.
Hulewicz J., Kopacz Artur Józef (1884–1962), w: Polski słownik biograficzny, t. 13, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967–1978, s. 613–614.
Juszczak D., Salomon X. F., Jeździec polski. Królewski Rembrandt, Warszawa 2022.
Kancelaria Dyrektora Feliksa Kopery, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie, zespół nr 100, nr Dz.p. 103/46.
Kargol M., Spodaryk A., Dzieje zbioru malarstwa i rzeźby europejskiej w Muzeum Narodowym w Krakowie, w: M. Kargol, K. Płonka-Bałus, A. Spodaryk, Galeria Sztuki Europejskiej. Przewodnik, red. K. Płonka-Bałus, Kraków 2025, s. 19–35.
Księga depozytowa depozytów z lat 1891–1939, Dział Inwentarzy Muzeum Narodowego w Krakowie, b. sygn.
Lencznarowicz L., Godyń D., Miniatury artystów polskich i obcych w Polsce działających. Muzeum Narodowe w Krakowie. Katalog zbiorów, Kraków 2022.
Miniatury Wincentego Lesseura i Walrii Tarnowskiej, oprac. H. Kamińska-Krassowska, Warszawa 1994.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Dz. U. z 1945 r. nr 10 poz. 51.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań, Dz. U. z 1933 r. nr 82 poz. 598.
Skorupska J., Jerzy Banach (1922–2005), „Muzealnictwo” 46 (2005), s. 240–244.
Skorupska-Szarlej J., Erazm Barącz (1859–1928) inżynier i kolekcjoner. W 155. rocznicę urodzin, „Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie. Seria Nowa” 7 (2014), s. 320–327.
Skorupska-Szarlej J., Zbiory Erazma Barącza (1859–1926) i jego dar dla Muzeum Narodowego w Krakowie, w: Darczyńcy polskich muzeów. Historia i współczesność, t. 1, red. M. Białonowska, K. Mączewska, Warszawa 2021, s. 98–104.
Szewc J., Ciężar dziedzictwa. O kolekcji dzikowskiej w latach 1842–1939, w: Zbiory i kolekcje ziemiańskie. Dzieje–Badania–Źródła, red. M. Antonowicz, M. Nierzwicka, T. Żuchowski, Toruń 2025, s. 253–278.
Tarnowski A., Prawda o zbiorach dzikowskich, „Kultura” 1959, nr 5 (139), s. 116–134.
Wilczak J., Hrabia odbiera srebra, „Polityka” 17.01.2004, nr 3 (2435), s. 36–39.
Z Dzikowa do Rapperswillu. Korespondencja Artura Tarnowskiego w sprawie dzikowskich miniatur, oprac. T. Zych, Tarnobrzeg 2017.
Zych T., Artur Tarnowski – darczyńca Muzeum Polskiego w Rapperswillu, w: Darczyńcy polskich muzeów. Historia i współczesność, t. 1, red. M. Białonowska, K. Mączewska, Warszawa 2021, s. 145–155.
Zych T., Kolekcja Dzikowska. Zbiory hrabiów Tarnowskich, wyd. 1, Tarnobrzeg 2016.
Zych T., Kolekcja Dzikowska. Zbiory hrabiów Tarnowskich, wyd. 2 rozszerzone, Tarnobrzeg 2019.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Adam Spodaryk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
