Konkursy i nagrody w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie w czasach dyrektury Jana Matejki 1873–1893
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.31104Słowa kluczowe:
edukacja artystyczna, Jan Matejko, Szkoła Sztuk Pięknych w Krakowie, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w KrakowieAbstrakt
Konkursy dla uczniów Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie były w latach 1873–1893 ważnym elementem procesu dydaktycznego. Nagradzano rysunki oraz prace malarskie wykonane z antycznego odlewu i modela, akt akademicki z modela męskiego, pracę rzeźbiarską oraz zadanie rysunkowe z perspektywy. Wyróżnieni otrzymywali nagrody pieniężne fundowane przez Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Uczniów oddziału kompozycyjnego prowadzonego przez Jana Matejkę honorowano medalami. Nagradzane prace pokazywano na wystawie wieńczącej rok szkolny. Wypracowano stały harmonogram konkursów, co motywowało ich uczestników do pracy i przygotowywało do udziału w wystawach sztuki. Wśród przystępujących do rywalizacji znajdowali się uczniowie, którzy po zakończeniu edukacji stali się wybitnymi artystami: Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer, Alfred Daun, Wincenty Wodzinowski, Włodzimierz Tetmajer. Zagadnienia podjęte w artykule dotyczą: zasad organizowanych konkursów, tematyki konkursów, nagrodzonych uczniów, procesu dydaktycznego w Szkole Sztuk Pięknych i roli grona pedagogicznego w kształceniu artystycznym.
Bibliografia
Anatomia artystyczna: podręcznik akademicki Władysława Łuszczkiewicza, oprac. J. Wielgut-Walczak, Kraków 2014.
Arthur i Wanda. Dzieje miłości Arthura Grottgera i Wandy Monné. Listy – pamiętniki, podali do druku M. Wolska i M. Pawlikowski, t. 1, Medyka–Lwów 1928.
Artyści ze szkoły Jana Matejki, oprac. K. Jarmuł, Muzeum Śląskie w Katowicach, katalog wystawy, Katowice 2002.
Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, oprac. A. Jankowska-Marzec, Muzeum Narodowe w Krakowie, katalog wystawy, Kraków 2019.
Fałat J., Pamiętniki, Katowice 1987.
Fałat J., Pamiętniki, Warszawa 1935.
Fałat znany i nieznany. Korespondencja z lat 1874–1895, t. 1, oprac. M. Aleksandrowicz, Bielsko-Biała 2003.
Fundacje, nagrody 1873–1939, Uchwała dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie podjęta na posiedzeniu 9 lutego 1873 roku w sprawie przyznania nagród dla uczniów Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA10.
Gorzkowski M., Jan Matejko. Epoka od r. 1861 do końca życia artysty z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, oprac. K. Nowacki, I. Trybowski, Kraków 1993.
Haake M., Figuralizm Aleksandra Gierymskiego, Poznań 2015.
Jabłoński I., Wspomnienie o Janie Matejce, oprac. M. Treter, Lwów 1912.
Jan Matejko i jego szkoła, oprac. T. Grott, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, katalog wystawy, Kraków 1950.
Kopszak P., Teodor Axentowicz [1859–1938], Warszawa 2007.
Kowalski L., Pendzlem i piórem, Kraków [1934].
Lepszy L., Wspomnienie artysty, Kraków 1895.
Listy Stanisława Wyspiańskiego do Józefa Mehoffera, Henryka Opieńskiego i Tadeusza Stryjeńskiego, oprac. M. Rydlowa, Kraków 1994.
Listy Stanisława Wyspiańskiego do Karola Maszkowskiego, oprac. M. Rydlowa, Kraków 1997.
Łuszczkiewicz W., Nauka o budowie kształtów zewnętrznych ciała ludzkiego, Kraków 1882.
Materiały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1816–1895, red. J. Dutkiewicz, oprac. J. Jeleniewska-Ślesińska, W. Ślesiński, A. Załuski, Wrocław 1959.
Mehoffer J., Dziennik, oprac. J. Puciata-Pawłowska, Kraków 1975.
Odpis reskryptu Ministerstwa Oświecenia z dnia 25 listopada 1879 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Ogłoszenie konkursu na stypendium cesarskie z 15 czerwca 1874 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA211.
Pismo W. Gadomskiego do Dyrekcji Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie z dnia 17 maja 1881 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA106.
Program malarstwa w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie na rok 1873/1874 autorstwa Władysława Łuszczkiewicza, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Program nauczania rysunku elementarnego i wyższego w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie w roku szkolnym 1873/1874 autorstwa Władysława Łuszczkiewicza, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Program nauki malarstwa w oddziale V i VI na rok 1884/1885 autorstwa L. Löfflera z 1 sierpnia 1884 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Program nauki rysowania w oddziale II na rok 1884/1885 autorstwa I. Jabłońskiego z dnia 1 sierpnia 1884 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Program nauki w oddziale IV na rok szkolny 1884/1885 autorstwa F. Cynka z 1 sierpnia 1884 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Program wykładów anatomii w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie w roku 1873/1874 autorstwa Władysława Łuszczkiewicza, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Program wykładu perspektywy na rok 1873/74 opracowany przez Władysława Łuszczkiewicza 25 lipca 1873 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA3.
Prokesch W., Józef Unierzyski, Kraków 1916.
Prokesch W., Z dziejów krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, Kraków 1917.
Protokół posiedzenia dyrekcji i profesorów Szkoły Sztuk Pięknych z 3 stycznia 1874 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA171, k. 3–4.
Protokół posiedzenia dyrekcji i profesorów Szkoły Sztuk Pięknych z 20 czerwca 1874 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA171, k. 11.
Protokół posiedzenia dyrekcji i profesorów Szkoły Sztuk Pięknych z 15 grudnia 1874 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA171, k. 31–32.
Protokół posiedzenia dyrekcji i profesorów z 6 maja 1897 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA174, k. 30.
Protokół posiedzenia Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie z dnia 19 lipca 1877 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA171, k. 163–167.
Ręgorowicz L., Dzieje krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Lwów 1928.
Rotter J., Kilka uwag o dekoracyach artystyczno-przemysłowych, Kraków 1890.
Rotter J., Kilka uwag o doniosłości rysunku dla rękodzielnika, Kraków 1891.
Rzepińska M., Władysław Łuszczkiewicz: malarz i pedagog, Kraków 1983.
Smolińska-Byczuk M., Młody Mehoffer, Kraków 2004.
Straszewska A., Sztuka, Wiedeń, Galicja i nie tylko… Art, Vienna, Galicia, and More…, t. 1: Studenci z ziem dawnej Rzeczpospolitej w Akademie der bildenden Künste w Wiedniu (1726–1938), Lublin–Warszawa, 2022.
Świadectwo frekwencji Karola Maszkowskiego z 14 listopada 1888 r. podpisane przez Izydora Jabłońskiego z adnotacją o zdobyciu przez ucznia I nagrody za rysunek głowy z antycznego odlewu, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TB220.
Świadectwo ucznia Jana Waszkiewicza z II pół. 1885/1886, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, KS4, k. 25.
Świeykowski E., Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (1854–1904), Kraków 1905.
Witkiewicz S., Jan Matejko, Kraków 1903.
Wykaz ofiarowanych rysunków, Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TA7.
Zaświadczenie dla Emanuela Herncisza z Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu z 6 marca 1883 r., Archiwum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, TB220.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Joanna Grabowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
