Interpretacja ikonograficzna kolekcji malarstwa w krakowskim pałacu Zofii i Artura Potockich w świetle inwentarzy, rycin, rysunków i wspomnień
DOI:
https://doi.org/10.15633/fhc.32106Słowa kluczowe:
Kraków, Pałac pod Baranami, Zofia z Branickich Potocka, Artur Potocki, dzieła sztuki, portrety, miniatury, ikonografiaAbstrakt
Mieszkańcom Krakowa nie trzeba tłumaczyć, jak ważne miejsce w jego dziejach zajmował Pałac pod Baranami nabyty przez Zofię i Artura Potockich 15 listopada 1822 roku. Spośród rozmaitych okazałych budowli okalających krakowski rynek to właśnie nowa rezydencja Potockich w ciągu kilku lat zyskała rangę emblematu życia kulturalnego dawnej polskiej stolicy. Po gruntownej przebudowie budynku przystąpiono do urządzania jego wnętrz. Wczesną wiosną 1823 roku małżonkowie Zofia i Artur zjechali do swojej nowej siedziby z Łańcuta. Wiadomo, że dzieła sztuki nie należą do tzw. obiektów ordynaryjnych, czyli pierwszej potrzeby, takich jak meble, które od razu zapewniono na powitanie właścicieli. Jak widać jednak na niezrównanych akwarelach Willibalda Richtera, zatrudnionego przez Potockich w charakterze rysownika w latach 1824 – ok. 1839, ten stan rzeczy szybko uległ zmianie i pałacowe wnętrza wypełniły się wytwornym wyposażeniem w stylu biedermeieru i kolekcją dzieł sztuki będącej wyrazem osobistych upodobań.
Bibliografia
Bieniarzówna J., Małecki J., Kraków w latach 1796–1918, Kraków 1979 (Dzieje Krakowa, 3).
Cholewianka-Kruszyńska A., Portrety i wizerunki księżnej Marszałkowej, Łańcut 2016.
Fredro A., Trzy po trzy. Zapiski starucha, Kraków 1880.
Galerya obrazów, 1847–1858 (?), rkps, Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Potockich z Krzeszowic, sygn. 29/635/0/13.4/2851, k. 40v, nr 62.
Gordziałkowski J., Honorowi obywatele miasta Krakowa, „Krakowski Rocznik Archiwalny” 5 (1999), s. 183–190.
Grzegorzewska S., Pamiętniki Sabiny z Gostkowskich Grzegorzewskiej, Warszawa 1889.
Heppen J., Franciszek Szmuglewicz, „Zorza. Dziennik młodemu wiekowi poświęcony” 1844, nr 5, s. 6–9.
Inwentarz domu Artura Potockiego w Krakowie („Pod Baranami”), Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Potockich z Krzeszowic, sygn. AK.Pot.2824.
Korespondencja Artura Potockiego, Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Potockich z Krzeszowic, sygn. 29/635/0/3.3/313, skan nr 272.
Kowecka E., W salonie i w kuchni, Poznań 2008.
Kozakiewicz S., Bernardo Belotto, vol. 2, London 1972.
Kuś J., Pałac Pod Baranami, „Rocznik Krakowski” 49 (1978), s. 112.
Majewska-Maszkowska B., Mecenat artystyczny Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej (1736–1816), Wrocław–Warszawa 1976.
Manikowska E., Zbiór obrazów i rzeźb Artura i Zofii Potockich z Krzeszowic. Ze studiów nad dziewiętnastowiecznym kolekcjonerstwem w Polsce, „Rocznik Historii Sztuki” 25 (2000), s. 145–198.
Palarczykowa A., Artur Potocki i jego pałac Pod Barnami w Krakowie, Kraków 1995.
Pascoletti M. M., Dusi Cosroe, w: Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 42 (1993), https://www.treccani.it/enciclopedia/cosroe-dusi_(Dizionario-Biografico)/ (18.05.2025).
Polanowska J., Richter Joseph, w: Słownik artystów polskich i w Polsce działających, t. 8, red. U. Makowska, K. Mikocka-Rachubowa, Warszawa 2007, s. 326–327.
Prek K., Czasy i ludzie, Wrocław 1959, s. 450–451.
Rastawiecki E., Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, t. 2, Warszawa 1851.
Richter W., Gabinecik hr[abi]ny Arturowéj [!] Potockiéj [!] pod Baranami 1829 – dziś tworzące [!] część biblioteki, rysunek, Biblioteka Jagiellońska, sygn. BJ Graf. I.R. 2144, https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/178926/edition/170193?search=bWV0YWRhdGFzZWFyY2g_YWN0aW9uPUFkdmFuY2VkU2VhcmNoQWN0aW9uJnR5cGU9LTMmcD0wJnZhbDE9Q3JlYXRvcjolMjJSaWNodGVyJTJDK1dpbGxpYmFsZCUyMiZpcHA9MjU.
Richter W., Pokoj [!] Hrny Arturowej Potockiej w Aleksandryi [!] na Ukrainie na 1szem [!] piętrze w domu Hetmanowej Branickiej tak zwany Austerią 1835 r., Biblioteka Jagiellońska, sygn. BJ Graf. I.R. 2140, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/986551.
Richter W., Pokój sypialny Hrny [!] Arturowej Potockiej pod Baranami 1827go roku, rysunek piórkiem, Biblioteka Jagiellońska, sygn. BJ Graf. I.R. 2147, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/986557 (16.02.2026).
Sonntag J., Artur Potocki – „Oyciec ubogich krakowskich”, rysunek, ok. 1832, Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Potockich z Krzeszowic, sygn. 29/635/0/3.3/297, skan 355, k. 433.
Stale obawiam się jakiejś katastrofy. Korespondencja Stanisława Augusta z Marcellem Bacciarellim, tłum. J. M. Kłoczowski, oprac. naukowe K. Niemira, Warszawa 2023 (Biblioteka Łazienek Królewskich).
Stattler W. K., Autoportret, 1850, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw. MP 2422 MNW, https://cyfrowe.mnw.art.pl/pl/zbiory/445434.
Steinborn B., Obrazy z kolekcji Potockich w Krakowie i w Krzeszowicach, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie. Nowa Seria” 9 (2020), s. 49–84.
Wiercińska I., Napisy i nalepki na miniaturach portretowych jako świadectwo osobistej więzi właścicieli z dziełami sztuki na przykładzie zbiorów hr. Potockich z Krakowa i Krzeszowic z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie, w: Zbiory archiwalne w archiwach i poza archiwami, red. D. Magier, Siedlce 2024, s. 223–245 (Światy Archiwalne, 3).
Wróblewska M., Działalność społeczna i kulturalna Zofii Potockiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 2007, z. 134, s. 55–64.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Aneta Biały, Izabela Wiercińska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
