“Anima non potest intelligere sine phantasmate”. O roli obrazu w przeżyciu religijnym

Abstrakt

Artykuł przedstawia interdyscyplinarną analizę przeżycia religijnego jako zjawiska złożonego, wymagającego ujęcia psychologicznego, filozoficznego i teologicznego. Przeżycie religijne ukazane jest jako „zjawisko psychiczne totalne”, angażujące całego człowieka oraz ukierunkowane na sacrum — rzeczywistość transcendentną, objawiającą się poprzez znaki, symbole i obrazy. Autor podkreśla jego osobowy i dialogiczny charakter w chrześcijaństwie oraz odróżnia je od innych doświadczeń granicznych, uznając jednak ich rolę przygotowawczą. Centralnym zagadnieniem jest rola obrazu jako uprzywilejowanego medium poznania religijnego, które nie tylko reprezentuje, lecz uobecnia transcendencję. Rozważania osadzone są w tradycji augustyńskiej, tomistycznej i w teologii Karla Rahnera, ze szczególnym uwzględnieniem zasady „anima non potest intelligere sine phantasmate”. Artykuł wskazuje także na pastoralne znaczenie symbolu i estetyki w przekazie wiary, prowadząc do wniosku, że przeżycie religijne jest integralnym, osobowym doświadczeniem relacji z Bogiem, w którym rola obrazu ma charakter konstytutywny.