Konstanty Michalski CM – historyk filozofii wieków średnich

Stanisław Ludwich Piech

Abstrakt


Ksiądz Konstanty Michalski CM (1879–1947), filozof, historyk filozofii, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek czynny Wydziału Historyczno-Filozoficznego Polskiej Akademii Umiejętności był przewodniczącym jej Komisji Historii Filozofii w Polsce i wicedyrektorem Wydziału Historyczno-Filozoficznego. Przeżył gehennę więźnia niemieckiego obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen koło Berlina. W dorobku naukowym Michalskiego w zakresie historii myśli średniowiecznej wyraźnie zarysowują się trzy grupy tematyczne: filozofia polska, filozofia zachodnioeuropejska i myśl filozoficzno-teologiczna Dantego Alighieri.
Badania nurtów myślowych XIV wieku i problemów filozofii scholastycznej upewniły Michalskiego w przekonaniu, że dynamika średniowiecznego życia umysłowego była ściśle związana z recepcją dzieł Arystotelesa i ich arabskich i greckich komentatorów. Wraz z Aleksandrem Birkenmajerem wysunął projekt krytycznego wydania średniowiecznych łacińskich przekładów Arystotelesa, łacińskich tłumaczeń myślicieli arabskich i żydowskich i najlepszych średniowiecznych komentarzy do dzieł Stagiryty oraz samodzielnych traktatów filozoficznych. Projekt serii wydawniczej Corpus Phílosophorum Medii Aevii Michalski przedłożył w 1928 roku w imieniu Polskiej Akademii Umiejętności obradującej w Brukseli Union Académique International, która w 1930 roku przyjęła propozycję obydwóch mediewistów krakowskich. Michalski nadał badaniom nad arystotelizmem podejmowanym przez światową mediewistykę taki rozmach, że trwają one po dzień dzisiejszy. Zainicjowany przez niego Corpus Philosophorum Medii Aevii stanowi najtrwalszy i największy wkład do badań nad myślą średniowieczną, kontynuowanych przez ośrodki naukowe w Polsce i zagranicą. Michalski w swoich badaniach doszedł do wniosku, że dogłębne poznanie prądów doktrynalnych w polskiej filozofii średniowiecznej jest możliwe dopiero po uprzednim zaznajomieniu się z głównymi nurtami myślowymi Zachodu. Od 1920 roku poniechał niemal całkowicie dalszych badań nad scholastyką polską, przeszedł do poszukiwania jej źródeł i podjął studia nad głównymi prądami filozofii zachodnioeuropejskiej XIV stulecia. W swych badaniach interesował się nie szkołami, nie systemami filozoficznymi, ale przede wszystkim zagadnieniami podejmowanymi w XIV stuleciu, ich sformułowaniami oraz proponowanymi dla nich rozwiązaniami.
Michalski był pierwszym w Polsce uczonym, który badania w zakresie historii filozofii postawił na europejskim poziomie, sięgając wprost do źródeł i prowadząc studia samodzielnie na odcinkach przed nim mało zbadanych lub prawie nieznanych. Był zarazem pierwszym uczonym polskim, który pracując nad wyjaśnieniem głównych prądów w filozofii późniejszego średniowiecza na terenie Francji i Anglii w wieku XIV, wniósł w tej dziedzinie trwały i istotny dorobek w naukę europejską. W bibliotekach polskich, angielskich, francuskich, niemieckich i włoskich przebadał pod względem historyczno-krytycznym ponad 360 rękopisów filozoficznych. Wykazał wiele zbieżności problemowo-doktrynalnych, analogii i pokrewieństw występujących pomiędzy filozofią średniowieczną a nowożytną i współczesną. Na trwałe wszedł do fundamentalnych podręczników filozofii średniowiecznej.


Słowa kluczowe


Michalski Konstanty; historia filozofii; scholastyka; średniowieczna filozofia polska; Corpus Philosophorum Medii Aevi; Dante Alighieri; Uniwersytet Jagielloński

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Alberti Magni philosophiae naturalis isagoge sive introductiones emendate nuper et impresse summa diligentia in libros Phisicorum. De coelo et mundo, De generatione, Meteororum, De anima Aristotelis, Cracoviae, in officina J. Halleri, 1516.

Archiwum Akt Nowych w Warszawie, sygn. MWRiOP 4359, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego do ks. K. Michalskiego, [b.d.] XI 1937.

Archiwum Komisji do Badania Historii Filozofii w Polsce, t. 1, cz. 1, Kraków 1915. Osob. odb. Kraków 1914.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. S II 619, Życiorys.

Aristoteles Latinus, codices. Descripsit G. Lacombe in societatem operis adsumptis A. Birkenmajer, M. Dulong, Aet. Franceschini, pars 1, Roma 1939.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. S II 619, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego do Rektoratu UJ, Warszawa 7.09.1921.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. S II 619, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego do Wydz. Teolog. UJ, Warszawa 27.06.1919.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. S II 987, Wielka kronika UJ, Rękopisy i notaty 1914–1925.

Corvino F., Ks. dr Konstanty Michalski (1879–1947), „Poradnik Kulturalno-

-Oświatowy” (Londyn) 19 (1959) nr 212, s. 32–35.

Flasch K., Das philosophische Denken im Mittelalter. Von Augustin zu Machiavelli, Stuttgart 1986.

Geyer B., Die patristische und scholastische Philosophie, Basel–Stuttgart 195813.

Gilson E., History of Christian Philosophy in the Middle Ages, New York 1955, w tłumaczeniu polskim: Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich, Warszawa 1966, 19872.

Gilson E., Dante et la philosophie, Paris 1939.

Ingarden R., Uczony – filozof – człowiek, w: K. Michalski, Dilatato corde, Kraków 2002, s. 566–570.

Kłósak K., Twórczość naukowa ks. Konstantego Michalskiego CM, w: K. Michalski, Dilatatio corde, Kraków 2002, s. 590–591.

Kurdziałek M., Trwałość osiągnięć księdza profesora Konstantego Michalskiego jako historyka filozofii średniowiecznej, „Analecta Cracoviensia” 12 (1980), s. 45–55.

Kurdziałek M., Udział ks. Konstantego Michalskiego i Aleksandra Birkenmajera w odkrywaniu filozofii średniowiecznej, „Studia Philosophiae Christianae” 2 (1966) nr 1, s. 85–88.

Mandonnet P., Dante le theologien, Paris 1935.

Markowski M., Burydanizm w Polsce w okresie przedkopernikańskim, Wrocław 1971.

Markowski M., Konstanty Michalski (I879–1947), „Studia Mediewistyczne” 26 (1989) z. 1, s. 8.

Markowski M., Konstanty Michalski projektodawcą „Aristoteles Latinus”, w: Poglądy filozoficzne Konstantego Michalskiego. Materiały pokonferencyjne przygotowane pod red. C. Głombika, Katowice 1999, s. 53–61.

Michalski K., Filozofia wieków średnich, Kraków 1997.

Michalski K., Histoire de la philosophie, Kraków 1999.

Michalski K., Mistyka i scholastyka u Dantego, „Miesięcznik Katechetyczny i Wychowawczy” 10 (1921), s. 257–290; 11 (1922), s. 14–23.

Michalski K., Nad czym pracują przedstawiciele humanistyki, „Czas” 87 (1935) nr 176, s. 5.

Michalski K., Nova et vetera, Kraków 1998.

Morstin-Górska M., Przyjaciel serc ludzkich, w: 70 Żywotów, wybór i red. A. Paluchowski, Kraków 1977, s. 221.

Nieciowa E., Członkowie Akademii Umiejętności oraz Polskiej Akademii Umiejętności 1872–1952, Wrocław–Kraków 1973.

Paluchowski W., Filozofia człowieka u Dantego. Próba rekonstrukcji na podstawie pism Konstantego Michalskiego, Kraków 2000.

Piech S., Dzieje Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1880–1939, Kraków 1995.

Piech S., Konstanty Józef Michalski (1879–1947), w: Złota Księga Papieskiej Akademii Teologicznej, red. S. Piech, Kraków 2000, s. 435–436.

Piech S., Księdza Konstantego Michalskiego życie i dzieło, „Folia Historica Cracoviensia” 4–5 (1997–1998), s. 261–277.

Piech S., Michalski Konstanty Józef, w: Encyklopedia filozofii polskiej, red. A. Maryniarczyk, t. 2, Lublin 2011, s. 134–135.

Piech S., W cieniu kościołów i synagog. Życie religijne międzywojennego Krakowa 1918–1939, Kraków 1999.

Piech S., Wkład Ks. Konstantego Michalskiego do skarbca kultury europejskiej „Fides, Ratio, et Patria. Studia Toruńskie” 6 (2017), s. 30–46.

La Pologne au Ve Congres International des Sciences Historiques, Bruxelles 1923, Varsovie 1924. Osob. odb. Cracovie 1924; toż w: Michalski K., Histoire de la philosophie, Kraków 1999, s. 36–58.

Przymusiała A., O polskiej filozofii średniowiecznej na podstawie prac Konstantego Michalskiego (Materiały do Historii Filozofii Średniowiecznej w Polsce 2 [13]), Wrocław 1970, s. 105–106.

Summa philosophiae naturalis Alberti Magni, Cracoviae, in officina J. Halleri, 1508.

Tatarkiewicz W., Filozofia w Uniwersytecie Jagiellońskim od XVII do połowy XX wieku, w: Studia z dziejów Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, red. S. Mikucki, Kraków 1967, s. 33–34.

Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. 1–3, Lwów 1931; Warszawa 199917.

Tatarkiewicz W., Prace X. Konstantego Michalskiego o filozofii XIV wieku, „Przegląd Filozoficzny” 30 (1927) z. 1, s. 96; toż w: Michalski K., Dilatatio corde, Kraków 2002, s. 560–561.

Usowicz A., Kłósak K., Ksiądz Konstanty Michalski (I879–1947), Kraków 1949.

Usowicz A., Zbieracze złotych kłosów, Kraków 2012.




Copyright (c) 2019 Stanisław Ludwich Piech